Chuyên đề: Cách mạng tư sản và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản — Lý thuyết và Phương pháp giải

Bước 1: Phân tích vai trò của Triết học Ánh sáng:

• Triết học Ánh sáng (với các đại biểu tiêu biểu như S. Mông-te-xki-ơ, Ph. Vôn-te, G. Rút-xô) là tiền đề tư tưởng trực tiếp của Cách mạng tư sản Pháp.
• Trào lưu này đã dọn đường cho cách mạng bùng nổ bằng cách phê phán triệt để trật tự đẳng cấp phong kiến và giáo hội, đồng thời trang bị vũ khí lý luận, định hướng xây dựng thể chế nhà nước pháp quyền tư sản tiến bộ sau cách mạng.

Bước 2: Phân biệt vai trò của giai cấp lãnh đạo và động lực cách mạng:

• Giai cấp tư sản (giai cấp lãnh đạo): Nắm giữ ngọn cờ lý luận, đề ra mục tiêu chính trị, lãnh đạo các tổ chức cách mạng và nắm chính quyền sau khi lật đổ chế độ phong kiến.
• Quần chúng nhân dân (động lực chủ yếu): Chiếm số lượng đông đảo nhất (nông dân, thị dân), trực tiếp cầm vũ khí chiến đấu ở những thời điểm quyết định (như tấn công pháo đài Ba-xti ngày 14/7/1789), thúc đẩy cách mạng tiến lên đỉnh cao chuyên chính Gia-cô-banh.

Kết luận: Tiền đề tư tưởng định hướng con đường phát triển, trong khi sức mạnh quật khởi của quần chúng nhân dân là động lực quyết định thắng lợi của cách mạng tư sản.

Bước 1: Xét về lực lượng lãnh đạo và mục tiêu xử lý tàn dư phong kiến:

• Ở Anh: Do liên minh giữa tư sản và quý tộc mới lãnh đạo. Giai cấp tư sản thỏa hiệp với phong kiến, giữ lại ngôi vua và chế độ quân chủ lập hiến sau cuộc "Cách mạng Vinh quang" (1688).
• Ở Pháp: Do giai cấp tư sản đơn độc lãnh đạo nhưng dựa hẳn vào sức mạnh quần chúng. Cách mạng đã xử tử vua Lu-i XVI, lật đổ hoàn toàn chế độ quân chủ chuyên chế, thiết lập nền cộng hòa dân chủ.

Bước 2: Xét về việc giải quyết yêu cầu ruộng đất của nông dân:

• Ở Anh: Nông dân không được chia ruộng đất, trái lại còn bị tước đoạt tư liệu sản xuất qua phong trào "rào đất cướp ruộng" biến nông dân thành người làm thuê.
• Ở Pháp: Phái Gia-cô-banh đã ban hành sắc lệnh tịch thu ruộng đất của quý tộc lưu vong chia nhỏ bán cho nông dân trả dần trong 10 năm, giải quyết căn bản vấn đề ruộng đất.

Kết luận: Cách mạng tư sản Pháp triệt để vì đã xóa bỏ hoàn toàn tàn tích phong kiến, giải quyết triệt để vấn đề dân chủ và ruộng đất cho nhân dân, mở rộng ảnh hưởng dân chủ khắp châu Âu.

Bước 1: Phân biệt khái niệm:

• Xuất khẩu hàng hóa: Mang hàng hóa sản xuất trong nước ra bán ở thị trường nước ngoài để thu giá trị thặng dư thương mại.
• Xuất khẩu tư bản: Xuất khẩu giá trị ra nước ngoài dưới hình thức đầu tư trực tiếp (xây dựng nhà máy, đồn điền, hầm mỏ) hoặc gián tiếp (cho vay lấy lãi cao) để bóc lột sức lao động và tài nguyên tại chỗ.

Bước 2: Giải thích nguyên nhân đẩy mạnh xuất khẩu tư bản:

• Ở chính quốc, tư bản tích lũy lớn dẫn đến hiện tượng "thừa tư bản tương đối" (tỉ suất lợi nhuận trong nước có xu hướng giảm).
• Tại các nước thuộc địa và phụ thuộc, tài nguyên thiên nhiên vô cùng dồi dào, giá nhân công và giá nguyên liệu rẻ mạt, lại thiếu vốn đầu tư nên tỉ suất lợi nhuận tại đây cực kì cao.

Kết luận: Xuất khẩu tư bản là đặc trưng kinh tế cơ bản của chủ nghĩa đế quốc, gắn liền với quá trình bóc lột và áp bức thuộc địa tàn bạo.

Bước 1: Chỉ rõ mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản:

Mâu thuẫn căn bản và xuyên suốt của CNTB là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất.

Bước 2: Phân tích các biểu hiện thực tế không thể hóa giải:

• Mọi thành quả lao động của xã hội vẫn tập trung vào tay một bộ phận thiểu số các tập đoàn tài phiệt, dẫn đến khoảng cách giàu nghèo gia tăng kỉ lục (nhóm 1% giàu nhất nắm giữ phần lớn tài sản toàn cầu).
• Các chính sách điều tiết kinh tế của nhà nước tư sản chỉ có tác dụng tạm thời giảm bớt mức độ nghiêm trọng chứ không thể xóa bỏ được các cuộc khủng hoảng kinh tế chu kì.

Kết luận: Các biện pháp điều chỉnh của CNTB hiện đại chỉ thay đổi hình thức quản lý chứ không thay đổi bản chất bóc lột giá trị thặng dư của chế độ tư bản.