CHUYÊN ĐỀ 3 · TOÁN 12 KẾT NỐI TRI THỨC
Chuyên đề: Nguyên hàm, Tích phân và Ứng dụng hình học — Lý thuyết và Phương pháp giải
Hệ thống định nghĩa nguyên hàm, bảng nguyên hàm cơ bản, định nghĩa tích phân và công thức Newton-Leibniz. Cung cấp phương pháp đổi biến số, tích phân từng phần và ứng dụng hình học tính diện tích hình phẳng, thể tích khối tròn xoay theo chuẩn SGK Toán 12 Kết nối tri thức.
I. Khái niệm Nguyên hàm và Bảng nguyên hàm cơ bản
Định nghĩa và Tính chất của Nguyên hàm
Cho hàm số xác định trên . Hàm số được gọi là nguyên hàm của trên nếu với mọi .
Nếu là một nguyên hàm của thì họ tất cả các nguyên hàm là:
Tính chất cơ bản:
- và .
- ().
- .
Bảng nguyên hàm của các hàm số thường gặp:
| Hàm số | Nguyên hàm | Điều kiện |
|---|---|---|
Bài toán:
a) Tìm họ nguyên hàm trên khoảng .
b) Tìm nguyên hàm của hàm số thỏa mãn .
a) Áp dụng bảng nguyên hàm và các tính chất tuyến tính trên khoảng :
b) Họ nguyên hàm của là:
Theo giả thiết :
Kết luận: Nguyên hàm cần tìm là .
II. Định nghĩa Tích phân và Phương pháp tính tích phân
Công thức Newton-Leibniz và Tính chất Tích phân
Cho hàm số liên tục trên đoạn . Nếu là một nguyên hàm của trên thì:
Các tính chất quan trọng:
- ; .
- .
- Chèn cận: ().
Phương pháp tích phân từng phần:
Chọn và sao cho biểu thức . Đặt theo thứ tự ưu tiên: Hàm logarit Đa thức Lượng giác Mũ.
Tính vi phân và chọn một nguyên hàm .
Áp dụng công thức tích phân từng phần:
Bài toán: Tính các tích phân sau:
a) .
b) .
a) Ta có nguyên hàm của là .
Áp dụng công thức Newton-Leibniz:
b) Tính bằng phương pháp từng phần:
Đặt
Áp dụng công thức:
Kết luận: và .
III. Ứng dụng hình học của Tích phân
Công thức tính Diện tích hình phẳng và Thể tích khối tròn xoay
- Diện tích hình phẳng giới hạn bởi 1 đường cong: Giới hạn bởi , trục hoành và hai đường thẳng :
- Diện tích giới hạn bởi 2 đường cong: Giới hạn bởi và hai đường thẳng :
- Thể tích khối tròn xoay quay quanh trục : Khối tròn xoay sinh ra khi quay hình phẳng giới hạn bởi , , quanh trục :
Bài toán:
a) Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi parabol và trục hoành .
b) Tính thể tích của khối tròn xoay tạo thành khi quay hình phẳng giới hạn bởi đường cong , trục hoành và hai đường thẳng quanh trục .
a) Phương trình hoành độ giao điểm của parabol với trục :
Trên đoạn , ta có . Diện tích hình phẳng là:
b) Thể tích khối tròn xoay quay quanh trục :
Kết luận: Diện tích hình phẳng (đvdt) và thể tích khối tròn xoay (đvtt).
🌟 Ghi nhớ kiến thức trọng tâm
- Khái niệm nguyên hàm: là nguyên hàm của trên nếu . Khi đó .
- Công thức Newton-Leibniz: , với là một nguyên hàm của trên .
- Tích phân từng phần: . Thứ tự ưu tiên đặt : "Nhất lô, nhì đa, tam lượng, tứ mũ".
- Diện tích hình phẳng: Giới hạn bởi đồ thị , , là . Giới hạn bởi 2 đồ thị: .
- Thể tích khối tròn xoay quanh trục : .
Câu hỏi ôn tập & củng cố kiến thức
Nguyên hàm của một hàm số có phải là duy nhất không?
Tích phân có phụ thuộc vào kí hiệu biến số lấy tích phân không?
Khi tính diện tích hình phẳng giữa hai đồ thị cắt nhau thì cần chú ý điều gì?
Đề kiểm tra trắc nghiệm: Nguyên hàm & Tích phân
5 đề theo 5 cấp độ, mỗi đề 22 câu · 90 phút, chỉ gồm kiến thức trong chuyên đề này. Chấm điểm ngay sau khi nộp.