Lịch sử & Địa lý lớp 9 · KNTT · Chương 1
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 3: Châu Á từ năm 1918 đến năm 1945
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 3: Châu Á từ năm 1918 đến năm 1945 theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
Lý thuyết Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 3: Châu Á từ năm 1918 đến năm 1945
(199k) Xem Khóa học Lịch Sử 9 KNTT
1. Nhật Bản từ năm 1918 đến năm 1945
a) Nhật Bản trong những năm 1918-1929
- Nhờ hưởng lợi từ trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, nền kinh tế Nhật Bản phát triển nhanh chóng sau chiến tranh. Tuy nhiên, sự phát triển đó chỉ kéo dài trong 18 tháng.
- Đến những năm 1920-1921, nền kinh tế Nhật Bản sa sút. Đời sống người lao động không được cải thiện, phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân bùng lên mạnh mẽ.
- Tháng 7/1922, Đảng Cộng sản Nhật Bản được thành lập và trở thành lực lượng lãnh đạo phong trào công nhân.
- Vào những năm 1924-1929, kinh tế Nhật Bản phát triển nhưng không ổn định:
+ Năm 1926, sản lượng công nghiệp phục hồi vượt mức trước chiến tranh.
+ Từ năm 1927, do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính ở Tô-ki-ô, kinh tế nb lâm vào khủng hoảng, suy thoái.
b) Nhật Bản trong những năm 1929-1945
- Giai đoạn 1929 - 1933: Cuộc đại suy thoái kinh tế thế giới đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tế Nhật Bản.
+ So với năm 1929, năm 1931, sản lượng công nghiệp giảm 32,5%, ngoại thương giảm 80%, khoảng 3 triệu người thất nghiệp.
+ Cuộc dại suy thoái làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt. Năm 1929 có 276 cuộc bãi công nổ ra, đến năm 1931 đã có gần 1.000 cuộc bãi công.
- Giai đoạn 1933 - 1939: Để đưa đất nước ra khỏi đại suy thoái, Chính phủ Nhật Bản tăng cường chính sách quân sự hoá bộ máy nhà nước, gây chiến tranh xâm lược, bành trưởng ra bên ngoài.
+ Ngay từ năm 1927, Thủ tướng Ta-na-ca đã đệ trình lên Nhật hoàng bản Tấu trình, đề ra kế hoạch xâm lược và thống trị thế giới.
+ Tháng 9-1931, Nhật Bản xâm chiếm vùng Đông Bắc Trung Quốc, đánh dấu việc hình thành "lò lửa chiến tranh" ở châu Á-Thái Bình Dương.
- Giai đoạn 1939 - 1945:
+ Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu diễn ra, Nhật Bản cũng ráo riết chuẩn bị chiến tranh.
+ Tháng 9/1940, quân Nhật kéo vào Đông Dương. Tháng 12-1941, Nhật Bản bất ngờ tấn công hạm đội Mỹ ở Trân Châu cảng. Nhật Bản xâm lược các nước Đông Nam Á khác, tiến đánh nhiều đảo thuộc châu Á-Thái Bình Dương,...
+ Đến ngày 15-8-1945, Nhật Bản phải chấp nhận đầu hàng không điều kiện trước quân Đồng minh.
Nhật Bản kí văn kiện đầu hàng Đồng minh không điều kiện (tháng 8/1945)
2. Phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở châu Á từ năm 1918 đến năm 1945
a) Khái quát
- Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga đã tác động đến nhiều nước châu Á. Phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc dâng cao và lan rộng khắp các khu vực: Đông Bắc Á, Đông Nam Á, Nam Á và Tây Á.
- Phong trào đấu tranh giành độc lập ở châu Á giai đoạn này diễn ra theo hai khuynh hướng chính: dân chủ tư sản (tiêu biểu là Ấn Độ, In-đô-nê-xi-a,...) và vô sản (tiêu biểu là Trung Quốc, Việt Nam,...).
+ Ở Ấn Độ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Quốc dại, dứng đầu là M. Gan-di, nhân dân dã đấu tranh dòi quyền độc lập, tẩy chay hàng hoá của Anh và phát triển nền kinh tế dân tộc.
+ Ở Mông Cổ, trong những năm 1921-1924 dã diễn ra phong trào giải phóng dân tộc, dẫn tới sự ra đời của nước Cộng hoà Nhân dân Mông Cổ.
+ Ở Thổ Nhĩ Kỳ, cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc trong những năm 1919-1922 đã đưa đến sự thành lập nước Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ.
b) Cách mạng Trung Quốc trong những năm 1919-1945
- Để chống lại âm mưu xâu xé Trung Quốc của các nước đế quốc, ngày 4-5-1919, phong trào Ngũ Tứ đã nổ ra ở Bắc Kinh. Phong trào đã nhanh chóng lan rộng ra cả nước, lôi cuốn đông đảo công nhân, nông dân, trí thức yêu nước tham gia.
Tranh minh họa về phong trào Ngũ Tứ (1919)
- Tháng 7-1921, Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập.
- Trong những năm 1927-1937, ở Trung Quốc đã diễn ra cuộc nội chiến giữa Quốc dân Đảng và Đảng Cộng sản.
- Tháng 7-1937, Nhật Bản mở rộng cuộc chiến tranh xâm lược nhằm thôn tính toàn bộ Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Quốc Dân đảng và Đảng Cộng sản đã hợp tác để cùng kháng chiến chống Nhật.
c) Phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á trong những năm 1918-1945
- Giai đoạn 1919 - 1939:
+ Giai cấp vô sản ở các nước Đông Nam Á từng bước trưởng thành, đã tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc của giai cấp công nhân và nhân dân lao động một số nước đã bùng nổ. Nổi bật là: cuộc khởi nghĩa tại Gia-va và Xu-ma-tơ-ra (1926-1927) ở In-đô-nê-xi-a và cao trào Xô viết Nghệ-Tĩnh (1930-1931) ở Việt Nam… Những cuộc nổi dậy này đều bị chính quyền thực dân đàn áp đẫm máu.
Tranh sơn dầu về phát triển Xô viết Nghệ - Tĩnh
+ Phong trào dân chủ tư sản cũng có bước tiến rõ rệt so với những năm đầu thế kỉ XX; nhiều chính đảng có tổ chức và ảnh hưởng xã hội rộng lớn đã ra đời như: Đảng Dân tộc ở In-đô-nê-xi-a, Phong trào Tha-kin ở Miến Điện, Liên minh Thanh niên Ma-lay-a ở Mã Lai....
- Giai đoạn 1940 - 1945: phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á phát triển mạnh mẽ. Năm 1940, quân phiệt Nhật Bản xâm lược các nước Đông Nam Á. Năm 1945, lợi dụng thời cơ Nhật Bản đầu hàng Đồng minh, phong trào giải phóng dân tộc đã giành thắng lợi ở một số nước.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập,
tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
(199k) Xem Khóa học Lịch Sử 9 KNTT
Xem thêm tóm tắt lý thuyết Lịch Sử lớp 9 Kết nối tri thức hay khác:
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 4: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 5: Phong trào dân tộc dân chủ trong những năm 1918 - 1930
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 6: Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 7: Phong trào cách mạng Việt Nam thời kì 1930 - 1939
Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 9 hay khác:
PRINTING ENDS HERE
Các sản phẩm khác của Vietjack:
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Khu vực / Quốc gia | Phong trào đấu tranh tiêu biểu | Giai cấp & Lực lượng lãnh đạo | Ý nghĩa & Kết quả |
|---|---|---|---|
| Trung Quốc | Phong trào Ngũ Tứ (4/5/1919) bùng nổ ở Bắc Kinh; sau đó là giai đoạn Quốc - Cộng hợp tác rồi nội chiến (1927 – 1937) | Giai cấp vô sản bước lên vũ đài chính trị; Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập (1921) | Mở đầu thời kì cách mạng dân chủ mới ở Trung Quốc; chống đế quốc và phong kiến quân phiệt sâu sắc |
| Ấn Độ | Phong trào bất bạo động, bất hợp tác tẩy chay hàng hóa Anh do M. Gan-đi khởi xướng (1919 – 1922, 1930 – 1931) | Đảng Quốc đại (đại diện giai cấp tư sản dân tộc Ấn Độ) | Tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân đấu tranh bền bỉ, làm suy yếu nghiêm trọng ách thống trị thực dân Anh |
| Đông Nam Á | Khởi nghĩa vũ trang ở In-đô-nê-xi-a (1926-1927), phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh ở Việt Nam (1930-1931), phong trào Thakin ở Miến Điện | Xuất hiện khuynh hướng vô sản song song với khuynh hướng tư sản dân tộc | Đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của phong trào giải phóng dân tộc chống chủ nghĩa thực dân phương Tây |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Phong trào Ngũ Tứ (4/5/1919) tại Trung Quốc mở đầu thời kì cách mạng dân chủ mới, đưa giai cấp công nhân bước lên vũ đài chính trị độc lập.
- Kiến thức then chốt 2: Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập năm 1921, trải qua giai đoạn hợp tác Quốc - Cộng chống quân phiệt và thời kì nội chiến bảo vệ chính quyền Xô viết công nông.
- Kiến thức then chốt 3: Tại Ấn Độ, phong trào bất bạo động do M. Gan-đi lãnh đạo đã hiệu triệu hàng triệu người dân đoàn kết tẩy chay hàng hóa và luật pháp thực dân Anh.
- Kiến thức then chốt 4: Ở Đông Nam Á, phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện song song của hai khuynh hướng tư sản và vô sản.
- Kiến thức then chốt 5: Các cuộc khởi nghĩa vũ trang tiêu biểu ở In-đô-nê-xi-a (1926 - 1927) và Việt Nam (1930 - 1931) khẳng định bước trưởng thành của lực lượng cách mạng tiền phong.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Phong trào Ngũ Tứ (4/5/1919) tại Trung Quốc mở đầu thời kì cách mạng dân chủ mới, đưa giai cấp công nhân bước lên vũ đài chính trị độc lập.
- Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập năm 1921, trải qua giai đoạn hợp tác Quốc - Cộng chống quân phiệt và thời kì nội chiến bảo vệ chính quyền Xô viết công nông.
- Tại Ấn Độ, phong trào bất bạo động do M. Gan-đi lãnh đạo đã hiệu triệu hàng triệu người dân đoàn kết tẩy chay hàng hóa và luật pháp thực dân Anh.
- Ở Đông Nam Á, phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện song song của hai khuynh hướng tư sản và vô sản.
- Các cuộc khởi nghĩa vũ trang tiêu biểu ở In-đô-nê-xi-a (1926 - 1927) và Việt Nam (1930 - 1931) khẳng định bước trưởng thành của lực lượng cách mạng tiền phong.