Lịch sử lớp 11 · KNTT · Chương 2
Lý thuyết Lịch sử 11 Bài 3: Sự hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử 11 Bài 3: Sự hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá toàn bộ kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu SGK sắc nét, bảng biểu so sánh trực quan và bộ câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Quá trình hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết
- Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga, nhiệm vụ hàng đầu của chính quyền cách mạng là đập tan bộ máy nhà nước cũ, xây dựng nhà nước mới của những người lao động. Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai,khai mạc đêm 25/10/1917 (ngày 7/11/1917 theo lịch mới) tại Điện Xmô-nưi, ra tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do Lênin đứng đầu.
Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai (đêm 7/11/1917)
- Trong cuộc chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài, các nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa trên đất nước Xô viết đã đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau để giữ vững chính quyền Xô viết. Chiến tranh kết thúc, nhiệm vụ khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ đất nước đòi hỏi sự liên minh chặt chẽ hơn nữa, nhất là sự thống nhất trên cơ sở nhà nước của các nước Cộng hoà Xô viết.
- Tư tưởng chỉ đạo của Lênin trong việc thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết là sự bình đẳng về mọi mặt, quyền dân tộc tự quyết và xây dựng một cộng đồng anh em giữa các dân tộc.
- Ngày 30/12/1922, tại Mátxcơva, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Lê-nin, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang đã thông qua bản Tuyên ngôn thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô) và bản Hiệp ước Liên bang.
- Tháng 1/1924, bản Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô được thông qua, hoàn thành quá trình thành lập Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.
II. Ý nghĩa của sự ra đời Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết
- Ý nghĩa trong nước:
+ Quá trình thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết phù hợp với lợi ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết.
+ Sức mạnh của tình đoàn kết và sự hợp tác, giúp đỡ giữa các dân tộc tạo điều kiện cho sự phát triển nhanh chóng về kinh tế, xã hội của tất cả các nước Cộng hoà, đồng thời tăng cường vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế.
+Việc thành lập Liên Xô dưới sự chỉ đạo của V. I. Lênin đã mở ra con đường giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc trên đất nước Xô viết trên cơ sở bình đẳng và sự giúp đỡ lẫn nhau.
- Ý nghĩa quốc tế:
+ Liên Xô trở thành biểu tượng và là chỗ dựa về tinh thần, vật chất to lớn cho phong trào cách mạng thế giới.
+ Những thành tựu của Liên Xô đã cổ vũ, lôi cuốn mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở những nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh, đồng thời tạo tiền đề cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa.
Tượng Liên minh công nông - biểu tượng của Nhà nước Xô viết ở ngoại ô Matxcơva
III. Bảng tổng hợp & So sánh kiến thức lịch sử
Hệ thống hoá toàn bộ các nội dung so sánh, mốc thời gian và luận điểm cốt lõi của bài học bằng bảng tổng hợp trực quan:
| Mốc thời gian | Sự kiện lịch sử then chốt | Nội dung và ý nghĩa đối với Nhà nước Xô viết |
|---|---|---|
| Đêm 7/11/1917 | Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai khai mạc tại Điện Xmô-nưi | Tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do V.I. Lênin đứng đầu, thông qua Sắc lệnh Hòa bình và Sắc lệnh Ruộng đất |
| 1918 - 1920 | Thời kì chiến tranh can thiệp và nội chiến bảo vệ chính quyền | Thực hiện chính sách Cộng sản thời chiến; liên minh quân sự - chính trị giữa các nước cộng hòa Xô viết hình thành |
| 30/12/1922 | Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ X họp tại Mát-xcơ-va | Thông qua Tuyên ngôn và Hiệp ước thành lập Liên bang CHXHCN Xô viết (Liên Xô) gồm 4 nước cộng hòa đầu tiên |
| Tháng 1/1924 | Đại hội Xô viết toàn Liên bang lần thứ hai | Thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của Liên bang Xô viết, hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước liên bang |
| Năm 1940 | Mở rộng quy mô Liên bang Xô viết | Kết nạp thêm các nước cộng hòa vùng Ban-tích và Mô-n-đô-va, nâng tổng số thành 16 nước cộng hòa (sau còn 15) |
IV. Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Luận điểm 1: Bối cảnh và quá trình thành lập Nhà nước Xô viết: Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, Chính quyền Xô viết ra đời do V.I. Lênin đứng đầu, từng bước đánh tan thù trong giặc ngoài và củng cố vững chắc chính quyền công nông trên toàn nước Nga và các vùng lân cận.
- Luận điểm 2: Sự ra đời của Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (tháng 12/1922): Tại Đại hội đại biểu các Xô viết toàn Nga lần thứ X (30/12/1922), Tuyên ngôn và Hiệp ước thành lập Liên bang CHXHCN Xô viết được nhất trí thông qua dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và quyền dân tộc tự quyết, với 4 nước cộng hòa đầu tiên: Nga, Bê-lô-rút-xi-a, U-crai-na và Ngoại Cáp-ca-dơ.
- Luận điểm 3: Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô (1924): Hoàn thành việc xác lập thể chế nhà nước liên bang Xô viết, củng cố liên minh công - nông bền vững và bảo đảm quyền làm chủ của quần chúng lao động mọi dân tộc trong liên bang.
- Luận điểm 4: Ý nghĩa lịch sử sâu sắc: Đối với Liên Xô, việc thành lập Liên bang tạo nên sức mạnh tổng hợp to lớn để xây dựng thành công CNXH và đánh bại chủ nghĩa phát xít trong CTTG 2; đối với thế giới, Liên Xô trở thành thành trì vững chắc của hòa bình và là chỗ dựa tinh thần, vật chất to lớn cho phong trào giải phóng dân tộc.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Bối cảnh và quá trình thành lập Nhà nước Xô viết: Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, Chính quyền Xô viết ra đời do V.I. Lênin đứng đầu, từng bước đánh tan thù trong giặc ngoài và củng cố vững chắc chính quyền công nông trên toàn nước Nga và các vùng lân cận.
- Sự ra đời của Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (tháng 12/1922): Tại Đại hội đại biểu các Xô viết toàn Nga lần thứ X (30/12/1922), Tuyên ngôn và Hiệp ước thành lập Liên bang CHXHCN Xô viết được nhất trí thông qua dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và quyền dân tộc tự quyết, với 4 nước cộng hòa đầu tiên: Nga, Bê-lô-rút-xi-a, U-crai-na và Ngoại Cáp-ca-dơ.
- Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô (1924): Hoàn thành việc xác lập thể chế nhà nước liên bang Xô viết, củng cố liên minh công - nông bền vững và bảo đảm quyền làm chủ của quần chúng lao động mọi dân tộc trong liên bang.
- Ý nghĩa lịch sử sâu sắc: Đối với Liên Xô, việc thành lập Liên bang tạo nên sức mạnh tổng hợp to lớn để xây dựng thành công CNXH và đánh bại chủ nghĩa phát xít trong CTTG 2; đối với thế giới, Liên Xô trở thành thành trì vững chắc của hòa bình và là chỗ dựa tinh thần, vật chất to lớn cho phong trào giải phóng dân tộc.