Lịch sử lớp 12 · KNTT · Chương 6
Lý thuyết Lịch sử 12 Bài 15: Khái quát cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử 12 Bài 15: Khái quát cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá toàn bộ kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu SGK sắc nét, bảng biểu so sánh trực quan và bộ câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Những yếu tố ảnh hưởng đến cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh
♦ Hoàn cảnh đất nước
- Việt Nam là đất nước có nền văn hiến lâu đời. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, nhân dân Việt Nam đã hun đúc nên truyền thống quý báu: yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa,...
- Từ giữa thế kỉ XIX, thực dân Pháp xâm lược và từng bước áp đặt ách cai trị ở Việt Nam. Dưới chế độ thực dân, nền độc lập dân tộc và quyền tự do của đại bộ phận nhân dân bị tước đoạt.
- Cuối thế kỉ XIX-đầu thế kỉ XX, các phong trào yêu nước chống Pháp đều thất bại, Đấu tranh giành độc lập cho dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân là nhiệm vụ cấp bách của dân tộc và cũng là khát vọng của cả cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh.
♦ Hoàn cảnh quê hương
- Nghệ An là địa phương có truyền thống hiếu học và khoa bảng, người dân chịu khó và cần củ trong lao động. Đây còn là vùng đất của những làn điệu dân ca ví, giặm, là quê hương của nhiều danh nhân.
- Nghệ An cũng là địa phương có truyền thống đấu tranh kiên cường chống ách thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tay sai.
- Vào đầu thế kỉ XX, cuộc khai thác thuộc địa của tư bản Pháp đã dẫn đến hình thành khu công nghiệp Vĩnh - Bến Thuỷ. Từ đó, Nghệ An trở thành trung tâm công nghiệp, buôn bản lớn ở khu vực Bắc miền Trung. Những thanh niên, trí thức yêu nước và giai cấp công nhân có điều kiện tiếp thu nhiều tư tưởng mới của thời đại.
♦ Hoàn cảnh gia đình
- Hồ Chí Minh xuất thân trong một gia đình nhà nho yêu nước, thân phụ là Nguyễn Sinh Sắc và thân mẫu là Hoàng Thị Loan.
+ Nguyễn Sinh Sắc là một nhà nho yêu nước, từng đỗ Cử nhân tại trường thi Nghệ An (1894) và đỗ Phó bảng (1901). Ông là một tấm gương sáng về ý chí vượt khó, là người thầy mẫu mực trong dạy chữ, dạy người.
+ Bà Hoàng Thị Loan là con gái của nhà nho yêu nước Hoàng Xuân Đường. Bà là người sống chan hoà, giỏi làm ruộng và dệt vải, đã nuôi dưỡng các con bằng tình thương yêu cùng những điệu hò, câu ví, giặm.
- Dù phải trải qua tuổi thơ vất vả nhưng sự nền nếp, truyền thống hiếu học, giàu tình yêu thương của gia đình đã giúp Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm hình thành nhân cách tốt đẹp và có sự đồng cảm với nhân dân lao động.
II. Tiểu sử và tiến trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh
♦ Thời niên thiếu và những hoạt động đầu tiên (1890-1911)
- Hồ Chí Minh có tuổi thơ gắn bó với làng Sen, đến năm 1895 được cha đưa theo vào Huế, học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba, sau đó là Trường Quốc học Huế.
- Từ năm 1909, Nguyễn Tất Thành đến nhiều tỉnh phía nam như Bình Định (1909), dạy học tại Trường Dục Thanh ở Phan Thiết (1910) rồi vào Sài Gòn (1911).
- Ngày 5-6-1911, Nguyễn Tất Thành (với tên gọi mới là Văn Ba) đã rời Bến Nhà Rồng trên con tàu La-tu-sơ Tơ-rê-vin, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.
♦ Những năm tháng hoạt động ở nước ngoài (1911-1941)
- Từ năm 1911 đến năm 1920
+ Từ năm 1911 đến năm 1917, Nguyễn Tất Thành đến nhiều nước châu Á, châu châu Phi, tích cực tìm hiểu cuộc sống của nhân dân lao động.
+ Năm 1917, Nguyễn Tất Thành trở lại hoạt động ở Pháp. Năm 1919, Nguyễn Tất Thành thay mặt những người Việt Nam yêu nước tại Pháp gửi tới Hội nghị Véc-xai bản Yêu sách của nhân dân An Nam, trong đó kí tên là Nguyễn Ái Quốc.
+ Tháng 7-1920, Nguyễn Ái Quốc đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V. Lê-nin.
+ Tháng 12-1920, Nguyễn Ái Quốc bỏ phiếu tán thành Quốc tế Cộng sản và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam.
- Từ năm 1921 đến năm 1930
+ Từ năm 1921 đến tháng 6-1923, Nguyễn Ái Quốc hoạt động ở Pháp: tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa, làm Chủ nhiệm kiêm chủ bút Báo Người cùng khổ,…
+ Tháng 6-1923, Nguyễn Ái Quốc rời Pháp đến Liên Xô, tích cực hoạt động trong phong trào cộng sản quốc tế,..
+ Từ tháng 11-1924 đến giữa năm 1927, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô đến Quảng Châu (Trung Quốc), thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, ra báo Thanh niên (1925),...
+ Từ giữa năm 1927 đến cuối năm 1929, Nguyễn Ái Quốc hoạt động cách mạng ở Pháp, Bỉ, Đức, Xiêm,...
+ Đầu năm 1930, Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ở Hương Cảng (Trung Quốc), soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng.
- Từ năm 1930 đến năm 1941
+ Năm 1933, Nguyễn Ái Quốc hoạt động tại Liên Xô.
+ Năm 1938, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô trở lại Trung Quốc và hoạt động cách mạng ở đây.
+ Ngày 28-1-1941, sau hơn 30 năm xa Tổ quốc, Nguyễn Ái Quốc trở về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.
♦ Trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (1941-1969)
- Từ năm 1941 đến năm 1945
+ Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương (5-1941).
+ Nguyễn Ái Quốc tham gia thành lập Việt Nam Độc lập đồng minh (Việt Minh), tổ chức chỉ đạo xây dựng lực lượng vũ trang, căn cứ địa cách mạng.
+ Tháng 8-1942, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc tìm sự liên minh quốc tế. Tháng 9-1944, Hồ Chí Minh trở về nước tiếp tục lãnh đạo cách mạng.
+ Tháng 8-1945, Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng, Mặt trận Việt Minh lãnh đạo nhân dân Tổng khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi, và được cử làm Chủ tịch của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
+ Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
- Từ năm 1945 đến năm 1969
+ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954).
+ Tháng 1-1946, Hồ Chí Minh được Quốc hội khoá I bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Tại Đại hội lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương (2-1951), Hồ Chí Minh được bầu làm Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
+ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
+ Tháng 10-1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh là Chủ tịch Đảng, kiêm Tổng Bí thư Đảng Lao động Việt Nam. Tại Đại hội lần thứ III của Đảng (9-1960), Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục được bầu làm Chủ tịch Đảng Lao động Việt Nam.
+ Ngày 2-9-1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời tại Hà Nội.
III. Bảng tổng hợp & So sánh kiến thức lịch sử
Hệ thống hoá toàn bộ các nội dung so sánh, mốc thời gian và luận điểm cốt lõi của bài học bằng bảng tổng hợp trực quan:
| Thời gian | Chặng đường hoạt động của Hồ Chí Minh | Dấu mốc then chốt |
|---|---|---|
| 1890 - 1911 | Thời niên thiếu tại quê hương Nghệ An và học tập tại Huế. | Hình thành lòng yêu nước sâu sắc, thấu hiểu nỗi khổ nhục của người dân mất nước. |
| 1911 - 1920 | Bôn ba tìm đường cứu nước qua nhiều châu lục. | Đọc Luận cương Lênin (7/1920), bỏ phiếu gia nhập Quốc tế III, tìm thấy con đường cách mạng vô sản. |
| 1921 - 1930 | Chuẩn bị về tư tưởng, lý luận và tổ chức cách mạng. | Sáng lập Hội VN Cách mạng Thanh niên (1925), chủ trì thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930). |
| 1941 - 1945 | Về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc. | Lập Mặt trận Việt Minh, chớp thời cơ lãnh đạo Cách mạng tháng Tám, đọc Tuyên ngôn Độc lập (1945). |
| 1945 - 1969 | Chủ tịch nước, lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ. | Biểu tượng ngời sáng của độc lập tự do và khối đại đoàn kết toàn dân tộc cho đến khi qua đời (1969). |
IV. Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Luận điểm 1: Quê hương & gia đình: Sinh ngày 19-5-1890 tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An; thân phụ là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân mẫu là bà Hoàng Thị Loan; quê hương giàu truyền thống yêu nước và cách mạng.
- Luận điểm 2: Bối cảnh lịch sử thôi thúc: Đất nước chìm đắm trong đêm đen thuộc địa, các phong trào Cần Vương, Đông du, Duy Tân lần lượt thất bại; Nguyễn Tất Thành sớm nung nấu khát vọng ra đi tìm một con đường cứu nước mới.
- Luận điểm 3: Tiến trình hoạt động cách mạng: Bôn ba qua nhiều châu lục (1911 - 1920); bắt gặp Sơ thảo luận cương của Lênin và tìm ra con đường cứu nước - con đường cách mạng vô sản (1920); chuẩn bị thành lập Đảng (1921 - 1930); về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc (1941); khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945); lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cho đến khi qua đời (2-9-1969).
- Luận điểm 4: Đạo đức cách mạng mẫu mực: Tấm gương sáng ngời về đức tính 'Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư', cả đời tận trung với nước, tận hiếu với dân.
- Luận điểm 5: Di chúc thiêng liêng: Để lại muôn vàn tình thân yêu và định hướng chiến lược xây dựng lại đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn sau ngày toàn thắng.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Quê hương & gia đình: Sinh ngày 19-5-1890 tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An; thân phụ là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân mẫu là bà Hoàng Thị Loan; quê hương giàu truyền thống yêu nước và cách mạng.
- Bối cảnh lịch sử thôi thúc: Đất nước chìm đắm trong đêm đen thuộc địa, các phong trào Cần Vương, Đông du, Duy Tân lần lượt thất bại; Nguyễn Tất Thành sớm nung nấu khát vọng ra đi tìm một con đường cứu nước mới.
- Tiến trình hoạt động cách mạng: Bôn ba qua nhiều châu lục (1911 - 1920); bắt gặp Sơ thảo luận cương của Lênin và tìm ra con đường cứu nước - con đường cách mạng vô sản (1920); chuẩn bị thành lập Đảng (1921 - 1930); về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc (1941); khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945); lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cho đến khi qua đời (2-9-1969).
- Đạo đức cách mạng mẫu mực: Tấm gương sáng ngời về đức tính 'Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư', cả đời tận trung với nước, tận hiếu với dân.
- Di chúc thiêng liêng: Để lại muôn vàn tình thân yêu và định hướng chiến lược xây dựng lại đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn sau ngày toàn thắng.