Địa lý lớp 11 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết Địa lí 11 Bài 21: Kinh tế Liên Bang Nga
Tóm tắt lý thuyết Địa lí 11 Bài 21: Kinh tế Liên Bang Nga theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá toàn bộ kiến thức trọng tâm, bản đồ và biểu đồ SGK sắc nét, bảng biểu so sánh trực quan và bộ câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Tình hình phát triển kinh tế
- Quy mô GDP khá lớn, năm 2020 đạt khoảng 1,5 nghìn tỉ USD (chiếm khoảng 1,7% GDP toàn cầu).
- Tốc độ tăng trưởng GDP không ổn định.
- Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch theo hướng tăng tỉ trọng các ngành dịch vụ và các ngành có hàm lượng khoa học - kĩ thuật cao.
II. Nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản
- Có vai trò quan trọng trong nền kinh tế Liên bang Nga:
+ Góp phần khai thác hiệu quả các tài nguyên đất, nước, khí hậu.... của đất nước;
+ Cung cấp lương thực, thực phẩm cho thị trường trong nước và thế giới;
+ Góp phần bảo vệ môi trường,...
- Năm 2020, ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản đóng góp 4,0% GDP và thu hút khoảng 6% lực lượng lao động.
a) Nông nghiệp
- Đầu tư, áp dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất... để mang lại hiệu quả cao.
- Sản xuất nông nghiệp phát triển ở đồng bằng Đông Âu, phía đông nam....
- Trồng trọt:
+ Chiếm khoảng 40% giá trị sản xuất nông nghiệp.
+ Các cây trồng chính là cây lương thực (lúa mì, ngô, khoai tây,...), cây công nghiệp (củ cải đường, thuốc lá, hướng dương,...) và cây ăn quả.
+ Đồng bằng Đông Âu là vùng trồng trọt chính của nước Nga.
- Chăn nuôi: khá phát triển, các vật nuôi chủ yếu là lợn, bò, cừu và một số vật nuôi đặc trưng xứ lạnh như hươu, tuần lộc.
b) Lâm nghiệp
- Năm 2020, Liên bang Nga có diện tích rừng lớn nhất thế giới, khoảng 815 triệu ha, chiếm gần 50% diện tích lãnh thổ.
- Ngành khai thác và chế biến lâm sản hằng năm đem lại nguồn thu đáng kể.
+ Năm 2020, sản lượng gỗ tròn khai thác đạt 217,0 triệu m3, đứng thứ tư trên thế giới.
+ Gỗ và các sản phẩm từ gỗ là một trong những mặt hàng xuất khẩu chính của Liên bang Nga.
c) Thuỷ sản
- Ngành khai thác thủy sản:
+ Có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển, như: giáp nhiều biển và đại dương, nhiều hệ thống sông, hồ lớn….
+ Năm 2020, sản lượng thuỷ sản khai thác của Liên bang Nga chiếm 6,1% tổng sản lượng thuỷ sản khai thác toàn thế giới và trở thành nước xuất khẩu thuỷ sản lớn.
+ Tập trung chủ yếu ở ngư trường Viễn Đông, ngư trường phía Nam và vùng biển Caxpi,....
- Ngành nuôi trồng thuỷ sản: có sản lượng ngày càng tăng nhưng tỉ trọng còn nhỏ trong tổng sản lượng thuỷ sản.
- Một số sản phẩm thuỷ sản có sản lượng lớn và giá trị kinh tế cao ở Liên bang Nga là: cá hồi, cá thu, cá trích, cá tuyết,...
III. Công nghiệp
♦ Tình hình phát triển:
- Giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế Liên bang Nga. Năm 2020, công nghiệp và xây dựng chiếm 30% GDP và thu hút khoảng 27% lực lượng lao động.
- Cơ cấu ngành công nghiệp đa dạng, các ngành công nghiệp chính là: năng lượng chế tạo, luyện kim…
- Sự phân bố các ngành công nghiệp thể hiện sự chuyên môn hóa:
+ Các ngành khai thác, sơ chế phân bố ở miền Đông;
+ Miền Tây tập trung các ngành chế biến và các ngành công nghệ cao.
+ Các trung tâm công nghiệp lớn tập trung ở: đồng bằng Đông Âu, U-ran, Tây Xi-bia và dọc các đường giao thông quan trọng.
♦ Một số ngành công nghiệp chính
- Công nghiệp năng lượng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế Liên bang Nga.
+ Năm 2020, Liên bang Nga là nhà sản xuất dầu mỏ và khí tự nhiên lớn thứ hai thế giới. Ngành này tập trung chủ yếu ở vùng U-ran và Tây Xi-bia.
+ Liên bang Nga đứng thứ năm trên thế giới về sản lượng khai thác than, chiếm 5,2% sản lượng than toàn cầu. Các mỏ than có sản lượng khai thác cao nhất tập trung ở Xi-bia và Viễn Đông.
+ Công nghiệp sản xuất điện có cơ cấu ngành đa dạng dựa trên nguồn nguyên liệu dồi dào, bao gồm: thuỷ điện, nhiệt điện, điện nguyên tử, năng lượng tái tạo khác.... Sản lượng điện ngày càng tăng, chiếm khoảng 4% sản lượng điện toàn thế giới (năm 2020) và đứng thứ tư thế giới. Các nhà máy nhiệt điện lớn phân bố ở vùng Trung ương, U-ran và Tây Xi-bia.
- Công nghiệp chế tạo:
+ Là động lực phát triển của nền kinh tế Nga.
+ Một số sản phẩm quan trọng như: tàu vũ trụ, tên lửa, máy bay, tàu ngầm, tàu phá băng, ô tô, động cơ, máy công cụ, máy kéo....
- Công nghiệp luyện kim: có lịch sử lâu đời; trong đó, sản xuất thép là lĩnh vực quan trọng nhất. Sản lượng thép liên tục tăng, chiếm 3,8% sản lượng thép toàn thế giới (năm 2020), phân bố ở các vùng Tây Xi-bia, U-ran và Trung ương.
IV. Dịch vụ
- Ngày càng giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế Liên bang Nga, chiếm 56,3% trong GDP và thu hút 67,3% lực lượng lao động (năm 2020).
- Các ngành dịch vụ phát triển đa dạng theo hướng hiện đại hoá.
- Các trung tâm dịch vụ lớn như: Mát-xcơ-va, Xanh Pê-téc-bua... đồng thời là các đô thị lớn.
- Một số ngành dịch vụ nổi bật của Liên bang Nga là thương mại, giao thông vận tải du lịch và tài chính ngân hàng.
a) Thương mại
- Nội thương phát triển
+ Hàng hóa trên thị trường phong phú, chất lượng sản phẩm tăng;
+ Giá trị buôn bán, trao đổi ngày càng lớn;
+ Hệ thống bán buôn, bán lẻ phát triển rộng khắp với nhiều hình thức...
- Ngoại thương:
+ Là một trong những nước xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ lớn trên thế giới và luôn xuất siêu.
+ Các mặt hàng xuất khẩu chính gồm: dầu mỏ, khi tự nhiên, kim loại, hóa chất, thực phẩm và gỗ…. Các mặt hàng nhập khẩu chính gồm: máy móc và thiết bị, ô tô, rau quả, hàng dệt may...
+ Các đối tác thương mại chính của Liên bang Nga là: Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, một số nước Đông Nam Á,...
b) Giao thông vận tải
- Mạng lưới giao thông phát triển, với đầy đủ các loại hình giao thông, đóng góp vào sự phát triển kinh tế, văn hóa trong nước cũng như giữa nước Nga và các nước trên thế giới. Mát-xcơ-va là đầu mối giao thông vận tải lớn nhất cả nước.
+ Là một trong những nước có mạng lưới đường sắt dài nhất thế giới với hơn 87000 km. Hệ thống tàu điện ngầm của Liên bang Nga rất phát triển, nhất là ở Mát-xcơ-va.
+ Đường bộ có tổng chiều dài trên 1 triệu km, với nhiều hệ thống đường cao tốc liên bang, phát triển ở khu vực phía tây.
+ Đường sông có tổng chiều dài trên 100 nghìn km với mạng lưới kênh đào nối lưu vực các sông lớn, chủ yếu trên phần nước Nga thuộc châu Âu, nhất là trên sông Von-ga.
+ Giao thông vận tải đường biển khá phát triển, các cảng lớn và quan trọng gồm: Xanh Pê-téc-bua, Vla-đi vô-xtốc, Ma-ga-đan,...
+ Đường ống được phát triển rất mạnh. Tổng chiều dài đường ống lớn thứ hai thế giới để vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên không chỉ trong lãnh thổ mà còn đi đến các nước khác, nhất là các nước châu Âu…
+ Đường hàng không cũng phát triển. Năm 2020, Liên bang Nga có trên 1200 sân bay, nhiều sân bay lớn như: She-re-met-ye-vô, Pun-cô-vô, Khơ-ra-brô-vô, Đô-mô-đê đô vô,...
c) Du lịch
- Tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa phong phú, độc đáo, giàu bản sắc với nhiều di sản tự nhiên và văn hóa thế giới, tạo điều kiện cho Liên bang Nga trở thành điểm đến hấp dẫn đối với khách du lịch.
- Năm 2019, Liên bang Nga đón 24,6 triệu khách du lịch quốc tế, doanh thu đạt 11 tỉ USD.
- Mát-xcơ-va và Xanh Pê-téc-bua là các trung tâm du lịch lớn nhất của nước Nga.
- Các địa điểm du lịch nổi tiếng như: hồ Bai-can, nhà thờ chính tòa Thánh Ba-sin, Cung điện Crem-lin,...
d) Tài chính ngân hàng
- Tài chính ngân hàng của Liên bang Nga phát triển đa dạng với nhiều hoạt động như thị trường trái phiếu, chứng khoán, tín dụng... thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
- Các trung tâm tài chính quan trọng là: Mát-xcơ-va, Xanh Pê-téc-bua,..
V. Một số vùng kinh tế
♦ Liên bang Nga có 12 vùng kinh tế. Mỗi vùng có nguồn lực phát triển, các ngành kinh tế trọng điểm,... khác nhau.
♦ Các vùng kinh tế quan trọng của Liên bang Nga là: vùng Trung ương, vùng Trung tâm đất đen, vùng U-ran và vùng Viễn Đông.
- Vùng Trung ương:
+ Diện tích: 482,3 nghìn km2.
+ Nằm ở trung tâm phần châu Âu của Liên bang Nga.
+ Là vùng kinh tế lâu đời, phát triển nhất. Các ngành công nghiệp chủ yếu là dệt may, hóa chất và chế tạo máy.
+ Các thành phố lớn: Mát-xcơ-va, Xmô-len, Tu-la,...
- Trung tâm đất đen:
+ Diện tích: 167 nghìn km2.
+ Là vùng tập trung dải đất đen phì nhiêu, nguồn nước dồi dào. Hoạt động kinh tế chính là nông nghiệp và các ngành công nghiệp phục vụ nông nghiệp.
+ Các thành phố lớn: Vô-rô-ne-giơ, Bê-gô-rốt,...
- Vùng U-ran:
+ Diện tích: 832,3 nghìn km2.
+ Rất giàu khoáng sản như than đá, sắt, kim cương, vàng, đồng. Các ngành công nghiệp phát triển là khai thác khoáng sản, luyện kim, cơ khí, hóa chất, chế biến gỗ. Nông nghiệp còn hạn chế.
+ Các thành phố lớn: Ê-ca-tê-rin-bua, Ma-nhi-tơ-gioóc....
- Vùng Viễn Đông:
+ Diện tích: 6900 nghìn km2.
+ Giàu tài nguyên thiên nhiên, nhất là than và rừng. Các hoạt động kinh tế chính là khai thác khoáng sản, khai thác gỗ, đóng tàu, cơ khí, khai thác và chế biến thuỷ sản.
+ Các thành phố lớn: Vla đi vô-xtốc, Kha-ba-rốp,....
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 22: Thực hành tìm hiểu về công nghiệp khai thác của Liên Bang Nga Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 23: Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Nhật Bản Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 24: Kinh tế Nhật Bản Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 25 : Thực hành viết báo cáo về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 26: Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Trung Quốc
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 22: Thực hành tìm hiểu về công nghiệp khai thác của Liên Bang Nga
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 23: Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Nhật Bản
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 24: Kinh tế Nhật Bản
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 25 : Thực hành viết báo cáo về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản
Lý thuyết Địa Lí 11 Bài 26: Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Trung Quốc
Giải sgk Địa Lí 11 Kết nối tri thức Giải Chuyên đề học tập Địa Lí 11 Kết nối tri thức Giải SBT Địa Lí 11 Kết nối tri thức
Các sản phẩm khác của Vietjack:
Combo 3 khóa học Toán - Văn - Anh lớp 1-12 chỉ với 250k Phòng luyện 1000 đề VIP ĐGNL các trường ĐHQGHN, Tp.HCM, Bách Khoa, tốt nghiệp THPT chỉ với 399k Mã giảm giá 20% sản phẩm sách VietJack trên Shopee mall
TÀI LIỆU CLC DÀNH CHO GIÁO VIÊN VÀ PHỤ HUYNH LỚP 11
Hỗ trợ zalo: VietJack Official
Công cụ giáo viên (2048.VN)
Tạo- trộn đề thi miễn phí từ file PDF, Word, Giao bài nhanh chóng, Hoàn toàn Free
Soạn văn 11 (hay nhất) Soạn văn 11 (ngắn nhất) Giải sgk Toán 11 Giải Tiếng Anh 11 Global Success Giải sgk Vật Lí 11 Giải sgk Hóa học 11 Giải sgk Sinh học 11 Giải sgk Lịch Sử 11 Giải sgk Địa Lí 11 Giải sgk Giáo dục KTPL 11 Giải sgk Tin học 11 Giải sgk Công nghệ 11 Giải sgk Hoạt động trải nghiệm 11 Giải sgk Giáo dục quốc phòng 11 Giải sgk Âm nhạc 11
VI. Bảng tổng hợp & So sánh kiến thức địa lí
Hệ thống hoá toàn bộ các nội dung so sánh, phân loại và kiến thức cốt lõi của bài học bằng bảng tổng hợp trực quan:
| Ngành kinh tế Liên bang Nga | Thành tựu và vai trò chiến lược | Phân bố và sản phẩm chính |
|---|---|---|
| Công nghiệp năng lượng | Ngành xương sống, xuất khẩu dầu thô, khí đốt và điện hạt nhân số 1-2 thế giới. | Khai thác dầu khí ở Tây Xi-bê-ri, hệ thống đường ống dẫn khí sang châu Âu và châu Á. |
| Công nghiệp nặng & Quốc phòng | Truyền thống phát triển lâu đời, sở hữu công nghệ quân sự và vũ trụ tinh hoa. | Luyện kim ở U-ran, chế tạo máy móc, vũ khí phòng không, tên lửa, máy bay chiến đấu. |
| Nông nghiệp lương thực | Phát triển thần kỳ, trở thành nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới. | Vùng đất đen đồng bằng Đông Âu, lưu vực sông Von-ga và phía nam Xi-bê-ri. |
| Giao thông vận tải | Mạng lưới đường sắt xuyên Xi-bê-ri dài nhất thế giới, cảng biển chiến lược. | Vận chuyển hàng hóa xuyên lục địa Á - Âu; cảng Vla-đi-vô-xtốc, Xanh Pê-téc-bua. |
| Các vùng kinh tế | Phân chia thành các vùng kinh tế trọng điểm thúc đẩy tăng trưởng. | Vùng Trung ương (kinh tế phát triển nhất), Vùng Von-ga, Vùng U-ran, Vùng Viễn Đông. |
VII. Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Luận điểm 1: Sau giai đoạn khủng hoảng thập niên 1990, kinh tế Liên bang Nga đã phục hồi mạnh mẽ từ năm 2000, lấy lại vị thế cường quốc kinh tế thế giới.
- Luận điểm 2: Công nghiệp là ngành kinh tế xương sống, nổi bật với công nghiệp năng lượng (khai thác dầu khí, than đá, điện hạt nhân) đóng góp phần lớn nguồn thu ngân sách quốc gia.
- Luận điểm 3: Các ngành công nghiệp nặng truyền thống và công nghệ cao giữ vị thế hàng đầu: luyện kim, chế tạo máy móc, công nghiệp quốc phòng vũ khí và công nghiệp hàng không vũ trụ.
- Luận điểm 4: Nông nghiệp Nga phát triển thần kỳ trong hai thập kỷ qua, trở thành nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, nông sản chủ yếu tập trung ở đồng bằng Đông Âu màu mỡ.
- Luận điểm 5: Không gian kinh tế phân chia thành các vùng kinh tế trọng điểm: Vùng Trung ương (trung tâm chính trị - kinh tế lâu đời), Vùng Von-ga, Vùng U-ran và Vùng Viễn Đông mở hướng ra Thái Bình Dương.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sau giai đoạn khủng hoảng thập niên 1990, kinh tế Liên bang Nga đã phục hồi mạnh mẽ từ năm 2000, lấy lại vị thế cường quốc kinh tế thế giới.
- Công nghiệp là ngành kinh tế xương sống, nổi bật với công nghiệp năng lượng (khai thác dầu khí, than đá, điện hạt nhân) đóng góp phần lớn nguồn thu ngân sách quốc gia.
- Các ngành công nghiệp nặng truyền thống và công nghệ cao giữ vị thế hàng đầu: luyện kim, chế tạo máy móc, công nghiệp quốc phòng vũ khí và công nghiệp hàng không vũ trụ.
- Nông nghiệp Nga phát triển thần kỳ trong hai thập kỷ qua, trở thành nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, nông sản chủ yếu tập trung ở đồng bằng Đông Âu màu mỡ.
- Không gian kinh tế phân chia thành các vùng kinh tế trọng điểm: Vùng Trung ương (trung tâm chính trị - kinh tế lâu đời), Vùng Von-ga, Vùng U-ran và Vùng Viễn Đông mở hướng ra Thái Bình Dương.