Sinh học lớp 11 · KNTT · Chương 4
Lý thuyết Sinh học 11 Bài 24: Khái quát về sinh sản ở sinh vật
Tóm tắt lý thuyết Sinh học 11 Bài 24: Khái quát về sinh sản ở sinh vật theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá toàn bộ kiến thức trọng tâm, sơ đồ cơ chế sinh lí sinh học chuẩn xác, bảng biểu so sánh trực quan và câu hỏi củng cố có lời giải chi tiết.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
- Khái niệm: Sinh sản là quá trình tạo ra cơ thể mới, đảm bảo sự phát triển liên tục của loài.
- Phân loại: Sinh sản ở sinh vật có thể là sinh sản vô tính hoặc hữu tính. Một số ít loài sinh vật thể hiện cả hai hình thức sinh sản vô tính và hữu tính.
+ Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản tạo ra cơ thể mới với các đặc điểm giống cá thể ban đầu mà không có sự đóng góp vật chất di truyền của cá thể khác. Ví dụ: Từ một lá của cây thuốc bỏng có thể phát triển thành một cây hoặc nhiều cây thuốc bỏng mới có đặc điểm giống hệt cây thuốc bỏng cung cấp lá.
+ Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử, hợp tử phát triển thành cơ thể mới. Ví dụ: Quá trình sinh sản hữu tính ở người.
II. DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG CỦA SINH SẢN
Tiêu chí |
Sinh sản vô tính |
Sinh sản hữu tính |
Khái niệm |
Là hình thức sinh sản tạo ra cơ thể mới với các đặc điểm giống cá thể ban đầu mà không có sự đóng góp vật chất di truyền của cá thể khác. |
Là hình thức sinh sản có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái tạo thành hợp tử, hợp tử phát triển thành cơ thể mới. |
Cơ sở tế bào học |
Dựa trên cơ sở quá trình nguyên phân. |
Dựa trên cơ sở quá trình nguyên phân, giảm phân và thụ tinh. |
Đặc điểm di truyền |
Vật chất di truyền của các cơ thể con giống nhau và giống cơ thể mẹ. |
Vật chất di truyền của các cơ thể con được tái tổ hợp từ hai nguồn khác nhau nên có sự sai khác. |
Điều hòa sinh sản |
Được điều hòa chủ yếu bởi hệ thống kiểm soát chu kì tế bào. |
Được điều hòa bởi các hormone. |
Ý nghĩa |
Tạo ra các cá thể thích nghi với điều kiện sống ổn định. |
Tạo ra các cá thể thích nghi tốt với các điều kiện sống thay đổi. |
Ví dụ |
Thực vật: Cây chuối, gừng, hành, thuốc bỏng, rau má,… |
Thực vật: Bí ngô, dưa chuột, chanh, bưởi,… |
Động vật: Hải quỳ, bọt biển, thủy tức, sao biển, giun dẹp,… |
Động vật: Chim, ếch, cá, trâu, bò, mèo, gà,… |
III. VAI TRÒ CỦA SINH SẢN ĐỐI VỚI SINH VẬT
- Sinh sản vô tính cũng như sinh sản hữu tính đều tạo ra các thế hệ con cháu, đảm bảo cho loài tiếp tục tồn tại và phát triển.
- Sinh sản vô tính nhanh chóng tạo ra các cá thể mới có bộ nhiễm sắc thể đặc trưng cho loài trong điều kiện môi trường sống ổn định, thuận lợi.
- Sinh sản hữu tính tạo ra các cá thể mới có bộ nhiễm sắc thể đặc trưng cho loài, đồng thời tạo ra các tổ hợp gene đa dạng, giúp sinh vật thích nghi với sự thay đổi của môi trường sống.
* Ưu điểm và hạn chế của sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính:
Sinh sản vô tính |
Sinh sản hữu tính |
|
Ưu điểm |
- Con sinh ra có vật chất di truyền giống hệt mẹ. - Chỉ cần một cơ thể ban đầu. - Các cả thể sống độc lập vẫn có thể tạo ra đời con → Có lợi trong trường hợp mật độ cá thể thấp. |
- Đa dạng về mặt di truyền, đa dạng về tính trạng cá thể. - Tăng khả năng thích nghi với sự thay đổi của môi trường sống. |
Hạn chế |
- Không đa dạng về di truyền. - Dễ chết hàng loạt khi điều kiện sống thay đổi. |
- Cần có sự kết hợp của giao tử đực và giao tử cái. - Khi mật độ cá thể quá thấp thì khó duy trì được số lượng cá thể của loài. |
IV. CÁC HÌNH THỨC SINH SẢN Ở SINH VẬT
Sơ đồ dưới đây thể hiện các hình thức sinh sản ở sinh vật:
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới mang đặc điểm đặc trưng của loài, đảm bảo sự kế tục liên tục của nòi giống và sự tồn tại của loài sinh vật.
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản chỉ từ một cá thể mẹ duy nhất, không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái; cá thể con tạo ra qua nguyên phân nên mang bộ gen đồng nhất giống mẹ.
- Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản có sự hợp nhất giữa giao tử đực () và giao tử cái () qua thụ tinh tạo thành hợp tử (), trải qua quá trình giảm phân và thụ tinh tạo biến dị tổ hợp phong phú.
- So sánh ưu thế thích nghi: sinh sản vô tính duy trì nguyên vẹn các tính trạng tốt trong môi trường ổn định; sinh sản hữu tính tăng cường tính đa dạng di truyền giúp sinh vật thích nghi trước môi trường sống biến động.