Địa lý lớp 10 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết Địa lí 10 Bài 25: Địa lí ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản
Tóm tắt lý thuyết Địa lí 10 Bài 25: Địa lí ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá toàn bộ kiến thức trọng tâm, bản đồ và sơ đồ SGK sắc nét, bảng biểu so sánh trực quan và bộ câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Địa lí ngành lâm nghiệp
a) Vai trò
- Cung cấp lâm sản phục vụ cho các nhu cầu của xã hội (gỗ, thực phẩm, dược liệu,...).
- Bảo tồn đa dạng sinh học, chống xói mòn đất, điều tiết lượng nước trong đất, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai.
- Tạo nguồn thu nhập và giải quyết việc làm (đặc biệt người dân ở trung du, miền núi).
- Góp phần đảm bảo phát triển bền vững.
b) Đặc điểm
- Chu kì sinh trưởng dài, phát triển chậm là đặc điểm đặc thù của cây lâm nghiệp.
- Hoạt động lâm nghiệp: trồng rừng; khai thác và chế biến lâm sản; bảo vệ, bảo tồn hệ sinh thái rừng,... Các hoạt động khai thác, tái tạo rừng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
- Sản xuất lâm nghiệp diễn ra trong không gian rộng và trên những địa bàn có điều kiện tự nhiên đa dạng.
c) Hoạt động trồng rừng và khai thác rừng
- Trồng rừng có ý nghĩa quan trọng không chỉ để tái tạo nguồn tài nguyên rừng mà còn góp phần bảo vệ môi trường.
- Diện tích rừng trồng trên toàn thế giới ngày càng được mở rộng. Các quốc gia có diện tích rừng trồng lớn nhất và sản lượng gỗ khai thác lớn nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Liên bang Nga, Hoa Kỳ,...
- Trên phạm vi toàn thế giới, sản lượng gỗ khai thác hằng năm có xu hướng tăng nhưng không đều giữa các năm và giữa các nhóm nước.
II. Địa lí ngành thuỷ sản
a) Vai trò
- Đóng góp và GDP ngày càng lớn.
- Thuỷ sản là nguồn cung cấp các chất đạm, dễ tiêu hoá cho con người.
- Cung cấp các nguyên tố vi lượng dễ hấp thụ và có lợi cho sức khoẻ.
- Thuỷ sản là nguồn cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, dược phẩm và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị.
- Góp phần giải quyết việc làm, bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia.
- Vai trò khác như: phụ phẩm của ngành thuỷ sản còn là thức ăn cho chăn nuôi,...
b) Đặc điểm
- Sản xuất thuỷ sản mang tính mùa vụ, phụ thuộc nhiều vào nguồn nước và khí hậu.
- Sản xuất thuỷ sản ngày càng áp dụng công nghệ, sản xuất theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả, truy xuất được nguồn gốc sản phẩm.
- Sản xuất thuỷ sản bao gồm các hoạt động khai thác, chế biến và nuôi trồng vừa có tính chất của ngành sản xuất nông nghiệp, vừa có tính chất của ngành sản xuất công nghiệp.
c) Hoạt động khai thác và nuôi trồng thuỷ sản
- Khai thác thuỷ sản là hoạt động đánh bắt các loài thuỷ sản.
+ Việc đánh bắt chủ yếu diễn ra ở biển và đại dương, nơi có các ngư trường lớn.
+ Nhu cầu tiêu thụ lớn và những tiến bộ trong công nghệ đánh bắt, sản lượng khai thác thuỷ sản ngày càng tăng.
+ Các quốc gia có sản lượng đánh bắt lớn nhất năm 2019 là: Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a, Pê-ru, Ấn Độ, Liên bang Nga, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Việt Nam,...
- Nuôi trồng thuỷ sản được chú trọng phát triển và có vị trí ngày càng quan trọng.
+ Thuỷ sản được nuôi ở cả vùng nước ngọt, nước lợ và nước mặn.
+ Hình thức và công nghệ nuôi trồng thuỷ sản ngày càng thay đổi, hiện đại.
+ Sản lượng thuỷ sản nuôi trồng trên thế giới ngày càng tăng nhanh.
+ Các quốc gia có sản lượng nuôi trồng thuỷ sản lớn nhất năm 2019 là: Trung Quốc, Ấn Độ, Băng-la-đét, Ai Cập, Na Uy, Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á,...
III. Bảng tổng hợp & So sánh kiến thức địa lí
Hệ thống hoá toàn bộ các nội dung so sánh, phân loại và kiến thức cốt lõi của bài học bằng bảng tổng hợp trực quan:
| Ngành bộ phận | Vai trò cốt lõi | Điều kiện phát triển then chốt | Xu hướng phát triển hiện đại |
|---|---|---|---|
| Khai thác Thủy sản | Đánh bắt nguồn hải sản tự nhiên từ biển và đại dương, cung cấp thực phẩm và xuất khẩu. | Sự hiện diện của các ngư trường lớn (vùng nước nông có dòng biển nóng lạnh gặp nhau sinh nhiều sinh vật phù du). | Chuyển từ đánh bắt ven bờ sang đánh bắt xa bờ hiện đại; chống khai thác bất hợp pháp (IUU). |
| Nuôi trồng Thủy sản | Chủ động sản xuất sản phẩm thủy sản nước ngọt, lợ, mặn; bù đắp sản lượng tự nhiên cạn kiệt. | Diện tích mặt nước (sông, hồ, đầm phá, vịnh ven biển), nguồn con giống và thức ăn công nghiệp. | Tăng trưởng nhanh nhất thế giới; ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước (RAS), nuôi lồng bè xa bờ thông minh. |
| Lâm nghiệp (Trồng & Bảo vệ rừng) | Bảo vệ cân bằng sinh thái, hấp thụ carbon, giữ nguồn nước ngầm và cung cấp gỗ hợp pháp. | Diện tích đất lâm nghiệp, quỹ gen thực vật bản địa, chính sách giao đất giao rừng. | Đóng cửa rừng tự nhiên; phát triển rừng kinh tế gỗ lớn có chứng chỉ FSC và giao dịch tín chỉ carbon rừng. |
IV. Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Luận điểm 1: Lâm nghiệp giữ vai trò kép vô cùng to lớn: Cung cấp lâm sản, gỗ và dược liệu cho nền kinh tế, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái, giữ đất, giữ nước, chống biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học.
- Luận điểm 2: Tài nguyên rừng thế giới gồm rừng nhiệt đới (xích đạo ẩm, gió mùa), rừng cận nhiệt và rừng ôn đới (lá kim taiga, lá rộng hỗn hợp); diện tích rừng tự nhiên đang suy giảm đòi hỏi phải tăng cường trồng rừng và quản lý bền vững.
- Luận điểm 3: Thủy sản giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh dinh dưỡng, cung cấp nguồn đạm động vật lành mạnh, là mặt hàng xuất khẩu chủ lực và giải quyết sinh kế ven biển.
- Luận điểm 4: Ngành thủy sản gồm hai hoạt động: Khai thác hải sản (gắn liền với các ngư trường lớn thế giới: Tây Bắc Thái Bình Dương, Đông Bắc Đại Tây Dương, Đông Nam Thái Bình Dương) và Nuôi trồng thủy sản (tăng trưởng thần tốc, đặc biệt ở châu Á).
- Luận điểm 5: Phát triển thủy sản bền vững đòi hỏi phải chấm dứt tình trạng đánh bắt hủy diệt, ngăn chặn nạn khai thác IUU và kiểm soát dịch bệnh môi trường trong nuôi trồng.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Lâm nghiệp giữ vai trò kép vô cùng to lớn: Cung cấp lâm sản, gỗ và dược liệu cho nền kinh tế, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái, giữ đất, giữ nước, chống biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học.
- Tài nguyên rừng thế giới gồm rừng nhiệt đới (xích đạo ẩm, gió mùa), rừng cận nhiệt và rừng ôn đới (lá kim taiga, lá rộng hỗn hợp); diện tích rừng tự nhiên đang suy giảm đòi hỏi phải tăng cường trồng rừng và quản lý bền vững.
- Thủy sản giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh dinh dưỡng, cung cấp nguồn đạm động vật lành mạnh, là mặt hàng xuất khẩu chủ lực và giải quyết sinh kế ven biển.
- Ngành thủy sản gồm hai hoạt động: Khai thác hải sản (gắn liền với các ngư trường lớn thế giới: Tây Bắc Thái Bình Dương, Đông Bắc Đại Tây Dương, Đông Nam Thái Bình Dương) và Nuôi trồng thủy sản (tăng trưởng thần tốc, đặc biệt ở châu Á).
- Phát triển thủy sản bền vững đòi hỏi phải chấm dứt tình trạng đánh bắt hủy diệt, ngăn chặn nạn khai thác IUU và kiểm soát dịch bệnh môi trường trong nuôi trồng.