Lịch sử & Địa lý lớp 8 · KNTT · Chương 3
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 7: Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Bối cảnh lịch sử
- Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Ngoài lâm vào khủng hoảng:
+ Vua Lê bạc nhược, chúa Trịnh chỉ lo hưởng thụ, tận thu thuế, bóc lột nhân dân.
+ Sản xuất nông nghiệp đình đốn, hạn hán, mất mùa liên tiếp xảy ra; thủ công nghiệp ngày càng sa sút, các đô thị suy tàn.
+ Đời sống nhân dân cơ cực.
=> Cuộc sống khó khăn về mọi mặt đã thúc đẩy nông dân Đàng Ngoài vùng lên khởi nghĩa chống lại chính quyền phong kiến.
2 Một số cuộc khởi nghĩa lớn của phong trào nông dân Đàng Ngoài
- Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Cầu (1741 - 1751):
+ Địa bàn hoạt động: hoạt động chính ở vùng Đồ Sơn, Văn Đồn... sau đó, mở rộng ra vùng: Kinh Bắc, Thăng Long, Sơn Nam, Thanh Hoá, Nghệ An.
+ Kết quả: năm 1751, quân Trịnh tấn công dồn dập, khởi nghĩa thất bại
- Khởi nghĩa của Hoàng Công Chất (1739 - 1769):
+ Địa bàn hoạt động: vùng Điện Biên, Tây Bắc
+ Kết quả: sau khi Hoàng Công Chất mất, con trai ông tiếp tục chỉ huy cuộc khởi nghĩa, kéo dài đến năm 1769 thì bị dập tắt.
- Khởi nghĩa của Nguyễn Danh Phương (1740 - 1751):
+ Địa bàn hoạt động: xây dựng căn cứ ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), rồi mở rộng hoạt động ra các trấn Sơn Tây, Tuyên Quang.
+ Kết quả: năm 1751, trước sự tấn công ồ ạt của quân Trịnh, Nguyễn Danh Phương bị bắt. Khởi nghĩa thất bại.
3. Kết quả, ý nghĩa lịch sử và tác động của phong trào nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII
- Kết quả: các cuộc khởi nghĩa diễn ra sôi nổi, quyết liệt nhưng cuối cùng đều thất bại, nhiều thủ lĩnh bị bắt, bị xử tử.
- Ý nghĩa:
+ Thể hiện ý chí đấu tranh chống áp bức, bất công của nhân dân;
+ Buộc chúa Trịnh phải thực hiện một số chính sách như: khuyến khích khai hoang, đưa nông dân lưu tán về quê làm ăn,....
- Tác động:
+ Đẩy chính quyền Lê - Trịnh lún sâu vào cuộc khủng hoảng sâu sắc, toàn diện;
+ Chuẩn bị "mảnh đất" thuận lợi cho phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ ra Đàng Ngoài vào cuối thế kỉ XVIII.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Cuộc khởi nghĩa | Thời gian & Địa bàn hoạt động | Thủ lĩnh lãnh đạo | Đặc điểm nổi bật & Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Khởi nghĩa Nguyễn Dương Hưng | 1737 tại Tam Đảo (Vĩnh Phúc) | Nguyễn Dương Hưng | Mở đầu cho làn sóng khởi nghĩa nông dân rầm rộ chống lại phủ chúa Trịnh ở Đàng Ngoài |
| Khởi nghĩa Lê Duy Mật | 1738 – 1770 tại Thanh Hóa, Nghệ An | Lê Duy Mật | Dấy binh tôn phù dòng dõi nhà Lê, xây dựng căn cứ hiểm trở kéo dài hơn 30 năm |
| Khởi nghĩa Nguyễn Danh Phương | 1740 – 1751 tại vùng Tam Đảo, Sơn Tây | Nguyễn Danh Phương (Quận Hẻo) | Xây dựng thành lũy, kiểm soát nhiều huyện trù phú, triều đình Trịnh phải vất vả dẹp tan |
| Khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu | 1741 – 1751 tại Đồ Sơn, Kinh Bắc, Hải Dương | Nguyễn Hữu Cầu (Quận He) | Được nhân dân nhiệt liệt ủng hộ với khẩu hiệu "lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo", uy hiếp sát kinh thành Thăng Long |
| Khởi nghĩa Hoàng Công Chất | 1739 – 1769 tại Sơn Nam, sau chuyển lên Điện Biên | Hoàng Công Chất | Bảo vệ đồng bào Tây Bắc khỏi giặc cướp phương Bắc, xây dựng căn cứ Bản Phủ (Điện Biên) đoàn kết các dân tộc |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Bối cảnh Đàng Ngoài thế kỉ XVIII: Chính quyền chúa Trịnh mục ruỗng cực độ; quan lại hoành hành, thuế khóa nặng nề, ruộng đất công bị cường hào lấn chiếm đẩy nông dân vào cảnh bần cùng.
- Kiến thức then chốt 2: Làn sóng khởi nghĩa nông dân bùng nổ: Bắt đầu từ những năm 30 của thế kỉ XVIII, các cuộc nổi dậy liên tiếp diễn ra khắp đồng bằng và trung du Bắc Bộ.
- Kiến thức then chốt 3: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Khởi nghĩa Nguyễn Danh Phương (Sơn Tây, Vĩnh Phúc); Nguyễn Hữu Cầu (Hải Dương, Hải Phòng) với khẩu hiệu 'Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo'.
- Kiến thức then chốt 4: Khởi nghĩa Hoàng Công Chất: Hoạt động mạnh ở vùng Sơn Nam rồi tiến lên xây dựng căn cứ Mường Thanh (Điện Biên), bảo vệ biên cương Tây Bắc khỏi giặc cướp phương Bắc.
- Kiến thức then chốt 5: Tác động to lớn: Tuy cuối cùng bị triều đình đàn áp nhưng phong trào nông dân thế kỉ XVIII đã giáng những đòn chí mạng, làm lung lay tận gốc rễ tập đoàn phong kiến họ Trịnh.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Bối cảnh Đàng Ngoài thế kỉ XVIII: Chính quyền chúa Trịnh mục ruỗng cực độ; quan lại hoành hành, thuế khóa nặng nề, ruộng đất công bị cường hào lấn chiếm đẩy nông dân vào cảnh bần cùng.
- Làn sóng khởi nghĩa nông dân bùng nổ: Bắt đầu từ những năm 30 của thế kỉ XVIII, các cuộc nổi dậy liên tiếp diễn ra khắp đồng bằng và trung du Bắc Bộ.
- Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Khởi nghĩa Nguyễn Danh Phương (Sơn Tây, Vĩnh Phúc); Nguyễn Hữu Cầu (Hải Dương, Hải Phòng) với khẩu hiệu 'Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo'.
- Khởi nghĩa Hoàng Công Chất: Hoạt động mạnh ở vùng Sơn Nam rồi tiến lên xây dựng căn cứ Mường Thanh (Điện Biên), bảo vệ biên cương Tây Bắc khỏi giặc cướp phương Bắc.
- Tác động to lớn: Tuy cuối cùng bị triều đình đàn áp nhưng phong trào nông dân thế kỉ XVIII đã giáng những đòn chí mạng, làm lung lay tận gốc rễ tập đoàn phong kiến họ Trịnh.