Lịch sử & Địa lý lớp 8 · KNTT · Chương 1
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 3: Cách mạng công nghiệp
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 3: Cách mạng công nghiệp theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Cách mạng công nghiệp Anh
- Thời gian: từ nửa sau thế kỉ XVIII, cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên tại nước Anh (do nước Anh hội tụ đủ những điều kiện tiền đề về: vốn, nhân công và sự phát triển kĩ thuật)
- Phạm vi, quy mô:
+ Cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh, trước hết là trong ngành dệt
+ Từ ngành dệt, cách mạng công nghiệp nhanh chóng lan ra các ngành khác như giao thông vận tải, luyện kim,...
- Thành tựu tiêu biểu:
+ Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni.
+ Năm 1769, R. Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước.
+ Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước.
+ Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.
+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
- Kết quả:
+ Anh từ một nước nông nghiệp thành nước công nghiệp phát triển nhất thế giới.
+ Đến giữa thế kỉ XIX, nước Anh được mệnh danh là “công xưởng của thế giới".
2. Cách mạng công nghiệp lan ra các nước châu Âu và Mỹ
- Ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp Anh nhanh chóng lan đến nhiều nước khác ở châu Âu và Mỹ.
- Cách mạng công nghiệp ở Pháp:
+ Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830.
+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
+ Kết quả: kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).
- Cách mạng công nghiệp ở Đức:
+ Bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX.
+ Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó công nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo.
+ Kết quả: giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc độ rất cao. Đến khi thống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp.
- Cách mạng công nghiệp ở Mỹ:
+ Quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm.
+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
+ Kết quả: đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giá trị sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức).
Máy thu hoạch bông ở Mỹ vào thế kỉ XIX (tranh vẽ)
3. Những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và xã hội
a. Tác động đến đời sống sản xuất
- Làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội.
- Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thành phố đông dân mọc lên,...
- Chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp.
b. Tác động đối với đời sống xã hội
- Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản.
+ Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp thống trị trong xã hội.
+ Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và bị tư sản bóc lột nặng nề.
- Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc.
c. Những tác động tiêu cực của cách mạng công nghiệp
- Gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường;
- Giai cấp tư sản tăng cường bóc lột giai cấp vô sản (nhất là lao động phụ nữ và trẻ em)
- Các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm và tranh giành thuộc địa...
Lao động trẻ em làm việc trong hầm mỏ (tranh vẽ)
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí | Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất ở Anh | Cách mạng công nghiệp ở Pháp và Đức |
|---|---|---|
| Thời gian bắt đầu | Từ những năm 60 của thế kỉ XVIII, nước đầu tiên tiến hành | Bắt đầu từ những năm 30 của thế kỉ XIX (Pháp) và từ những năm 40 thế kỉ XIX (Đức) |
| Tiền đề khởi đầu | Tích lũy tư bản lớn nhờ buôn bán nô lệ, thuộc địa, tài nguyên than đá, sắt giàu có | Thừa hưởng kinh nghiệm và máy móc kĩ thuật hiện đại đã phát minh từ Anh |
| Phát minh cốt lõi | Máy kéo sợi Gien-ni (1764), Máy hơi nước Giêm Oát (1784), Đầu máy xe lửa (1814) | Máy dệt thoi gõ, luyện kim lò Bét-xơ-me, mạng lưới đường sắt nối liền các bang Đức |
| Tác động kinh tế | Chuyển từ lao động thủ công sang lao động bằng máy móc; Anh là "công xưởng thế giới" | Đưa Pháp lên vị trí cường quốc kinh tế thứ hai; Đức trở thành cường quốc công nghiệp nặng |
| Tác động xã hội | Hình thành 2 giai cấp cơ bản đối lập sâu sắc trong xã hội tư bản: Tư sản công nghiệp và Vô sản công nghiệp | |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Khởi đầu Cách mạng công nghiệp ở Anh: Diễn ra từ những năm 60 của thế kỉ XVIII, bắt đầu từ ngành dệt may với phát minh máy kéo sợi Gien-ni (1764) và máy dệt chạy bằng sức nước.
- Kiến thức then chốt 2: Máy hơi nước của Giêm Oát (1784): Bước ngoặt vĩ đại giải phóng sức lao động cơ bắp, đưa sản xuất từ thủ công sang cơ khí hóa và thúc đẩy các ngành giao thông vận tải phát triển.
- Kiến thức then chốt 3: Sự lan rộng sang các nước Âu - Mỹ: Từ đầu thế kỉ XIX, cách mạng công nghiệp nhanh chóng lan sang Pháp, Đức, Mỹ, đưa các quốc gia này trở thành cường quốc công nghiệp hiện đại.
- Kiến thức then chốt 4: Tác động to lớn về kinh tế: Làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt kinh tế thế giới, nâng cao năng suất lao động vượt bậc, thúc đẩy quá trình đô thị hóa và giao thương toàn cầu.
- Kiến thức then chốt 5: Chuyển biến sâu sắc về mặt xã hội: Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản là giai cấp tư sản (nắm tư liệu sản xuất) và giai cấp vô sản (làm thuê, bị bóc lột nặng nề).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Khởi đầu Cách mạng công nghiệp ở Anh: Diễn ra từ những năm 60 của thế kỉ XVIII, bắt đầu từ ngành dệt may với phát minh máy kéo sợi Gien-ni (1764) và máy dệt chạy bằng sức nước.
- Máy hơi nước của Giêm Oát (1784): Bước ngoặt vĩ đại giải phóng sức lao động cơ bắp, đưa sản xuất từ thủ công sang cơ khí hóa và thúc đẩy các ngành giao thông vận tải phát triển.
- Sự lan rộng sang các nước Âu - Mỹ: Từ đầu thế kỉ XIX, cách mạng công nghiệp nhanh chóng lan sang Pháp, Đức, Mỹ, đưa các quốc gia này trở thành cường quốc công nghiệp hiện đại.
- Tác động to lớn về kinh tế: Làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt kinh tế thế giới, nâng cao năng suất lao động vượt bậc, thúc đẩy quá trình đô thị hóa và giao thương toàn cầu.
- Chuyển biến sâu sắc về mặt xã hội: Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản là giai cấp tư sản (nắm tư liệu sản xuất) và giai cấp vô sản (làm thuê, bị bóc lột nặng nề).