Lịch sử & Địa lý lớp 8 · KNTT · Chương 9
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 27: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 8 Bài 27: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Tác động của biến đổi khí hậu
- Biến đổi khí hậu đã và đang tác động đến khí hậu, làm thay đổi các yếu tố khí hậu ở nước ta:
+ Biến đổi về nhiệt độ: nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng trên phạm vi cả nước. với mức tăng trung bình toàn Việt Nam là 0,890C trong thời kì từ 1958 - 2018.
+ Biến đổi về lượng mưa: tổng lượng mưa có tính biến động trên phạm vi cả nước.
+ Gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như: mưa lớn, bão, rét đậm, rét hại…
=> Nhìn chung, biến đổi khí hậu đã khiến thời tiết nước ta trở nên khắc nghiệt hơn.


2. Tác động của biến đổi khí hậu đối với thuỷ văn
- Biến đổi khí hậu tác động lớn đến thuỷ văn nước ta, đặc biệt tới lưu lượng nước và chế độ nước sông:
+ Lượng mưa trung bình năm biến động làm lưu lượng nước sông cũng biến động theo.
+ Sự chênh lệch lưu lượng nước giữa mùa lũ và mùa cạn gia tăng. Vào mùa mưa lũ, số ngày mưa lũ gia tăng gây nên tình trạng lũ quét ở miền núi và ngập lụt ở đồng bằng ngày càng trầm trọng. Vào mùa cạn, lưu lượng nước giảm, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ở một số địa phương.


3. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu
- Biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ đến đời sống và sản xuất, đe dọa sự phát triển bền vững.
- Để ứng phó với biến đổi khí hậu cần thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu.
a. Một số giải pháp góp phần giảm nhẹ biến đổi khí hậu:
- Sử dụng tiết kiệm năng lượng:
+ Sử dụng các thiết bị điện tiêu hao ít năng lượng;
+ Tạo thói quen tắt thiết bị điện khi không sử dụng;
+ Sử dụng phương tiện giao thông công cộng, đi xe đạp,...


- Sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo: năng lượng mặt trời, gió, sức nước,...
- Sử dụng tiết kiệm và bảo vệ tài nguyên nước.
- Bảo vệ rừng, trồng và bảo vệ cây xanh tạo môi trường trong lành.
- Giảm thiểu và xử lí rác thải, chất thải: phân loại rác, bỏ rác đúng nơi quy định,...
b. Một số giải pháp để thích ứng với biến đổi khí hậu:
- Trong sản xuất nông nghiệp:
+ Thay đổi cơ cấu mùa vụ, cây trồng, vật nuôi; nghiên cứu các giống cây trồng, vật nuôi thích ứng với bối cảnh biến đổi khí hậu;
+ Nâng cấp hệ thống thuỷ lợi để cung cấp nước vào mùa khô, hạn chế tác động của xâm nhập mặn,...
- Trong công nghiệp: ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ vào quy trình sản xuất để tiết kiệm nguyên liệu, nhiên liệu và tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt,...
- Trong dịch vụ:
+ Cải tạo, tu bổ và nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông;
+ Nghiên cứu tạo ra các loại hình, sản phẩm du lịch phù hợp với biến đổi khí hậu ở địa phương.
- Với mỗi cá nhân:
+ Tìm hiểu kiến thức về biến đổi khí hậu, hình thành ý thức thích ứng với biến đổi khí hậu;
+ Rèn luyện các kĩ năng ứng phó với thiên tai (bơi lội, phòng điện giật khi mưa lũ,...);
+ Tích cực tham gia vào các phong trào hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng và địa phương,...


Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Hiện tượng biểu hiện | Tác động đến khí hậu & Thủy văn Việt Nam | Nhóm giải pháp thích ứng & Giảm nhẹ |
|---|---|---|
| Nhiệt độ gia tăng & Nắng nóng gay gắt | Nhiệt độ trung bình toàn quốc tăng khoảng 0,89°C trong thế kỉ qua; số đợt nắng nóng kỉ lục gia tăng, mùa đông ấm lên rõ rệt | Chuyển đổi giống cây trồng chịu hạn, chống nóng; nâng cấp hệ thống làm mát tiết kiệm năng lượng công sở và hộ dân |
| Biến động lượng mưa & Thời tiết cực đoan | Mưa lớn dị thường cường độ cao gây lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng ở vùng núi; kéo dài thời kì khô hạn ở Trung Bộ và Tây Nguyên | Bảo vệ và trồng mới rừng phòng hộ đầu nguồn; xây dựng hồ chứa cắt lũ; hiện đại hóa mạng lưới trạm dự báo khí tượng |
| Nước biển dâng & Xâm nhập mặn | Mực nước biển dâng trung bình 2,74 mm/năm; triều cường kết hợp xâm nhập mặn lấn sâu hàng chục km vào ĐBSCL làm ngọt hóa bị đe dọa | Xây dựng cống ngăn mặn giữ ngọt (hệ thống Cái Lớn - Cái Bé), đắp đê bao biển kiên cố, khôi phục vành đai rừng ngập mặn chắn sóng |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Biểu hiện biến đổi khí hậu tại Việt Nam: Xu thế ấm lên toàn cầu làm nhiệt độ trung bình năm tăng, các đợt nắng nóng kỉ lục gia tăng về tần suất và cường độ trên diện rộng.
- Kiến thức then chốt 2: Biến động chế độ mưa và thủy văn: Mưa phân bố thất thường, xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan gây lũ ống, lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng; mùa khô kéo dài gây hạn hán nặng nề.
- Kiến thức then chốt 3: Hiện tượng nước biển dâng: Làm ngập lụt các vùng trũng thấp ven biển, xói lở bờ biển nghiêm trọng và đẩy sâu hiện tượng xâm nhập mặn vào các vùng đồng bằng châu thổ, đặc biệt là ĐBSCL.
- Kiến thức then chốt 4: Nhóm giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu: Chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu giống cây trồng vật nuôi; xây dựng đê bao chống mặn, cống kiểm soát lũ; củng cố các công trình phòng chống sạt lở.
- Kiến thức then chốt 5: Nhóm giải pháp giảm nhẹ phát thải khí nhà kính: Tăng cường sử dụng năng lượng sạch (điện gió, mặt trời), trồng và phục hồi rừng, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và lối sống xanh tiết kiệm năng lượng.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Biểu hiện biến đổi khí hậu tại Việt Nam: Xu thế ấm lên toàn cầu làm nhiệt độ trung bình năm tăng, các đợt nắng nóng kỉ lục gia tăng về tần suất và cường độ trên diện rộng.
- Biến động chế độ mưa và thủy văn: Mưa phân bố thất thường, xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan gây lũ ống, lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng; mùa khô kéo dài gây hạn hán nặng nề.
- Hiện tượng nước biển dâng: Làm ngập lụt các vùng trũng thấp ven biển, xói lở bờ biển nghiêm trọng và đẩy sâu hiện tượng xâm nhập mặn vào các vùng đồng bằng châu thổ, đặc biệt là ĐBSCL.
- Nhóm giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu: Chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu giống cây trồng vật nuôi; xây dựng đê bao chống mặn, cống kiểm soát lũ; củng cố các công trình phòng chống sạt lở.
- Nhóm giải pháp giảm nhẹ phát thải khí nhà kính: Tăng cường sử dụng năng lượng sạch (điện gió, mặt trời), trồng và phục hồi rừng, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và lối sống xanh tiết kiệm năng lượng.