Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 11
Lý thuyết KHTN 9 Bài 33: Sơ lược về hoá học vỏ Trái Đất và khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 33: Sơ lược về hoá học vỏ Trái Đất và khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Hàm lượng các nguyên tố hoá học chủ yếu trong vỏ Trái Đất
- Vỏ Trái Đất là phần cứng (đất, đá) ở ngoài cùng của Trái Đất.
- Hầu hết các nguyên tố hoá học đều được tìm thấy ở vỏ Trái Đất, trong đó nhiều nhất là oxygen, silicon, nhôm, sắt, calcium, natri, kali (potassium), magnesium.
II. Các dạng chất chủ yếu trong vỏ Trái Đất
- Lớp vỏ cứng của vỏ Trái Đất được tạo thành từ nhiều loại đất, đá và chứa các khoáng chất khác nhau. Thành phần chủ yếu của các khoáng chất này là các oxide và muối.
+ Các oxide phồ biến nhất là SiO2 và Al2O3. Silicon oxide là thành phần chính của cát trắng, thạch anh (quazt). Aluminium oxide có nhiều trong quặng bauxite.
+ Muối silicate có trong mica, feldspar, đá hoa cương,… Muối carbonate có trong đá vôi, đá phấn, dolomite, đá cẩm thạch,…
III. Khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất
- Từ vỏ Trái Đất, người ta khai thác nhiều nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu phục vụ cho hoạt động sống và sản xuất của con người:
+ Các nhiên liệu như dầu, than và khí đốt được khai thác từ mỏ dầu, mỏ than và mỏ khí thiên nhiên.
+ Các quặng giàu nguyên tố kim loại nhôm, sắt, đồng,… được khai thác để sản xuất kim loại hay hợp kim, dùng làm vật liệu cho các ngành công nghiệp.
+ Các quặng giàu nguyên tố phi kim như lưu huỳnh, phosphorus, nitrogen dùng làm nguyên liệu để sản xuất hoá chất và phân bón.
+ Đá vôi dùng làm nguyên liệu cho ngành sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp silicate,…
- Hoạt động khai thác tài nguyên sẵn có từ vỏ Trái Đất đã đem lại lợi ích kinh tế, xã hội to lớn.
- Sau nhiều năm khai thác, các mỏ tài nguyên đang dần cạn kiệt, đồng thời xuất hiện các bãi phế thải khổng lồ, gây ô nhiễm môi trường, do đó cần tiết kiệm và bảo vệ nguồn tài nguyên, sử dụng vật liệu tái chế,… phục vụ cho sự phát triển bền vững.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nhóm tài nguyên trong vỏ Trái Đất | Thành phần nguyên tố / Khoáng vật | Hàm lượng / Phân bố | Vai trò kinh tế |
|---|---|---|---|
| Nguyên tố chiếm ưu thế | Oxygen () và Silicon () | Chiếm hơn tổng khối lượng vỏ Trái Đất | Tạo nên các khoáng vật silicate và cát sỏi nền móng |
| Kim loại có hàm lượng cao | Aluminium (), Iron (), Calcium () | Nằm trong các quặng bauxite, quặng hematite, đá vôi | Nguyên liệu then chốt cho ngành xây dựng, cơ khí chế tạo |
| Khoáng sản năng lượng | Than đá, dầu mỏ, khí thiên nhiên | Phân bố trong các bồn trũng trầm tích lục địa và thềm lục địa | Cung cấp năng lượng nhiệt điện, xăng dầu giao thông vận tải |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Vỏ Trái Đất là lớp ngoài cùng mỏng của Trái Đất, có độ dày từ (dưới đáy đại dương) đến (dưới lục địa), chứa hầu hết các nguyên tố hóa học đã biết.
- Kiến thức then chốt 2: Hai nguyên tố chiếm hàm lượng lớn nhất trong vỏ Trái Đất là Oxygen (khoảng về khối lượng) và Silicon (khoảng ); tiếp theo là Nhôm (), Sắt (), Canxi ().
- Kiến thức then chốt 3: Tài nguyên khoáng sản trong vỏ Trái Đất gồm: Khoáng sản năng lượng (than, dầu, khí), khoáng sản kim loại (quặng sắt bauxite, đồng, vàng) và khoáng sản phi kim/vật liệu xây dựng (đá vôi, cát, sét).
- Kiến thức then chốt 4: Khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất cung cấp nguồn nguyên liệu và nhiên liệu nền tảng cho sự phát triển của mọi ngành công nghiệp và nền kinh tế hiện đại.
- Kiến thức then chốt 5: Nguyên tắc khai thác tài nguyên: Cần thăm dò kĩ lưỡng, khai thác hợp lí tiết kiệm, tránh lãng phí, áp dụng công nghệ sạch giảm phát thải và hoàn nguyên bảo vệ cảnh quan môi trường sinh thái.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Vỏ Trái Đất là lớp ngoài cùng mỏng của Trái Đất, có độ dày từ (dưới đáy đại dương) đến (dưới lục địa), chứa hầu hết các nguyên tố hóa học đã biết.
- Hai nguyên tố chiếm hàm lượng lớn nhất trong vỏ Trái Đất là Oxygen (khoảng về khối lượng) và Silicon (khoảng ); tiếp theo là Nhôm (), Sắt (), Canxi ().
- Tài nguyên khoáng sản trong vỏ Trái Đất gồm: Khoáng sản năng lượng (than, dầu, khí), khoáng sản kim loại (quặng sắt bauxite, đồng, vàng) và khoáng sản phi kim/vật liệu xây dựng (đá vôi, cát, sét).
- Khai thác tài nguyên từ vỏ Trái Đất cung cấp nguồn nguyên liệu và nhiên liệu nền tảng cho sự phát triển của mọi ngành công nghiệp và nền kinh tế hiện đại.
- Nguyên tắc khai thác tài nguyên: Cần thăm dò kĩ lưỡng, khai thác hợp lí tiết kiệm, tránh lãng phí, áp dụng công nghệ sạch giảm phát thải và hoàn nguyên bảo vệ cảnh quan môi trường sinh thái.