Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 9 Bài 19: Dãy hoạt động hoá học
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 19: Dãy hoạt động hoá học theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Xây dựng dãy hoạt động hoá học
- Khi quan sát phản ứng của kim loại với các chất khác nhau, có thể sắp xếp các kim loại thành dãy theo thứ tự khả năng phản ứng giảm dần. Dãy này được gọi là dãy hoạt động hoá học.
Ví dụ: Sắp xếp mức độ hoạt động hoá học của: Na, Fe, H, Cu, Ag bằng các khảo sát sau:
+ Khảo sát phản ứng của các kim loại Na, Fe, Cu với nước;
+ Khảo sát phản ứng của kim loại Fe, Cu với dung dịch acid;


+ So sánh mức độ hoạt động hoá học của kim loại Ag và Cu.


- Bằng nhiều thí nghiệm khác nhau, người ta sắp xếp các kim loại và hydrogen thành dãy theo chiều giảm dần mức độ hoạt động hoá học:
K, Na, Ca, Mg. Al, Zn, Fe, Pb, H, Cu, Ag, Au
Dãy trên gọi là dãy hoạt động hoá học.
II. Ý nghĩa dãy hoạt động hoá học
- Từ trái sang phải, mức độ hoạt động hoá học giảm dần.
- Các kim loại hoạt động hoá học mạnh như K, Na, Ca,… tác dụng được với nước ở điều kiện thường, giải phóng khí hydrogen.
- Kim loại đứng trước H có thể tác dụng với dung dịch acid, giải phóng khí hydrogen.
- Kim loại đứng trước (trừ K, Na, Ca,…) có thể đẩy kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Vị trí kim loại trong dãy | Phản ứng với nước ở nhiệt độ thường | Phản ứng với acid loãng ( loãng) | Phản ứng với dung dịch muối |
|---|---|---|---|
| Kim loại đầu dãy: | Phản ứng mãnh liệt tạo kiềm và giải phóng () | Phản ứng rất mãnh liệt (nguy hiểm nổ) | Tác dụng với nước trong dung dịch trước, không đẩy kim loại sau |
| Kim loại trung bình: | Không phản ứng với nước ở nhiệt độ thường (hoặc rất chậm) | Phản ứng giải phóng khí () | Kim loại đứng trước đẩy kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối |
| Kim loại cuối dãy (sau H): | Hoàn toàn không phản ứng với nước | Hoàn toàn không phản ứng giải phóng | Bị các kim loại đứng trước đẩy ra khỏi dung dịch muối |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Dãy hoạt động hóa học của một số kim loại thông dụng xếp theo mức độ giảm dần: .
- Kiến thức then chốt 2: Mức độ hoạt động hóa học của các kim loại giảm dần từ trái qua phải; kim loại đầu dãy () hoạt động rất mạnh, kim loại cuối dãy () hoạt động rất yếu.
- Kiến thức then chốt 3: Kim loại đứng trước Mg () phản ứng mãnh liệt với nước ở nhiệt độ phòng tạo thành dung dịch kiềm và giải phóng khí : .
- Kiến thức then chốt 4: Kim loại đứng trước H phản ứng với các dung dịch acid loãng ( loãng) giải phóng khí ; kim loại đứng sau H () không tác dụng.
- Kiến thức then chốt 5: Kim loại đứng trước (từ Mg trở đi) đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối: .
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Dãy hoạt động hóa học của một số kim loại thông dụng xếp theo mức độ giảm dần: .
- Mức độ hoạt động hóa học của các kim loại giảm dần từ trái qua phải; kim loại đầu dãy () hoạt động rất mạnh, kim loại cuối dãy () hoạt động rất yếu.
- Kim loại đứng trước Mg () phản ứng mãnh liệt với nước ở nhiệt độ phòng tạo thành dung dịch kiềm và giải phóng khí : .
- Kim loại đứng trước H phản ứng với các dung dịch acid loãng ( loãng) giải phóng khí ; kim loại đứng sau H () không tác dụng.
- Kim loại đứng trước (từ Mg trở đi) đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối: .