Lý thuyết KHTN 9 Bài 36: Khái quát về di truyền học

- Khái niệm: Di truyền là hiện tượng truyền đạt các tính trạng của bố mẹ, tổ tiên cho các thế hệ con cháu.

- Ví dụ: Bố mẹ đều thuận tay phải, con sinh ra thuận tay phải; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm máu A; cây bố mẹ đều hoa đỏ, các cây con có hoa đỏ;…

- Khái niệm: Biến dị là hiện tượng con sinh ra có các đặc điểm khác nhau và khác bố mẹ.

- Ví dụ: Bố mẹ đều thuận tay phải, con sinh ra thuận tay trái; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm máu O; cây bố mẹ đều hoa đỏ, các cây con có hoa trắng;…

- Khái niệm: Di truyền học là khoa học nghiên cứu về tính di truyền và biến dị ở các sinh vật.

- Gene được xem là trung tâm của di truyền học do gene quy định sự di truyền và biến dị ở sinh vật.

Gene là trung tâm của di truyền học

II - MENDEL - NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO DI TRUYỀN HỌC

Grego Johann Mendel (1822 - 1884) là người đầu tiên vận dụng phương pháp khoa học vào việc nghiên cứu di truyền.

a. Đối tượng nghiên cứu

- Mendel đã chọn đậu hà lan (Pisum sativum) là đối tượng nghiên cứu chính.

Các cặp tính trạng tương phản của cây đậu hà lan được Mendel nghiên cứu

- Những đặc điểm thuận lợi của đậu hà lan trong nghiên cứu di truyền:

+ Thụ phấn nghiêm ngặt → dễ tạo dòng thuần và thực hiện các phép lai theo ý muốn.

+ Các tính trạng biểu hiện có sự tương phản → dễ theo dõi.

+ Vòng đời ngắn → nhanh có kết quả, ít chi phí.

+ Số lượng đời con lớn → các kiểu hình có cơ hội biểu hiện.

- Đặc điểm khác biệt giữa các cá thể đậu hà lan như màu hoa, màu hạt, hình dạng hạt,... được Mendel gọi là tính trạng.

- Những trạng thái biểu hiện trái ngược nhau của một loại tính trạng như hạt vàng, hạt xanh,... được gọi là tính trạng tương phản.

b. Các bước tiến hành thí nghiệm

- Các bước tiến hành các thí nghiệm của Mendel:

+ Bước 1: Tạo dòng thuần chủng về từng tính trạng sau đó cho giao phấn giữa các dòng thuần chủng.

+ Bước 2: Theo dõi sự di truyền của từng cặp bố mẹ đem lai ở các đời con F₁, F₂, F₃,…

+ Bước 3: Thống kê phân tích số liệu thu được để đưa ra giả thuyết nhằm giải thích kết quả.

+ Bước 4: Dùng phép lai kiểm nghiệm để kiểm tra các giả thuyết, từ đó, rút ra các quy luật di truyền.

- Ví dụ: Thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan.

+ Tiến hành thí nghiệm:

Thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan

+ Kết quả: Ở đời F₁: 100% cây hoa tím. Ở đời F₂: 3 cây hoa tím : 1 cây hoa trắng.

+ Giải thích kết quả thí nghiệm:

Ở thế hệ F₁ và F₂ không xuất hiện dạng màu hoa pha trộn giữa hoa tím và hoa trắng. Như vậy, tính trạng hoa tím di truyền không hòa trộn vào tính trạng hoa trắng.

Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở thế hệ P) không biến mất trong phép lai vì F₂ vẫn xuất hiện hoa trắng.

→ Như vậy, nhân tố quy định hoa trắng bị che khuất khi đứng cạnh nhấn tố quy định hoa tím, hoa tím là tính trạng trội, hoa trắng là tính trạng lặn.

+ Hình thành giải thuyết: Mendel cho rằng mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định (sau này gọi là gene), mỗi nhân tố di truyền là một allele, các nhân tố di truyền không hoà trộn vào nhau.

- Nhân tố di truyền chính là gene hay allele tồn tại trong nhân tế bào, quy định tính trạng của cơ thể sinh vật.

- Mendel cho rằng mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền (ngày nay gọi là cặp gene hay cặp allele, kí hiệu bằng cùng một chữ cái) quy định; các nhân tố di truyền không pha trộn vào nhau.

→ Ý tưởng về nhân tố di truyền của Mendel là cơ sở cho những nghiên cứu về gene sau này.

III - MỘT SỐ THUẬT NGỮ VÀ KÍ HIỆU DÙNG TRONG NGHIÊN CỨU DI TRUYỀN

- P: cặp bố mẹ xuất phát.

- × : kí hiệu phép lai.

- G: giao tử.

- ♂: giao tử đực hoặc cơ thể đực.

- ♀: giao tử cái hoặc cơ thể cái.

- F: thế hệ con, F₁: thế hệ con lai đời thứ nhất, F₂: thế hệ con sinh ra từ F₁ tự thụ phấn hoặc giao phấn giữa các cá thể F₁;…