Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 4
Lý thuyết KHTN 9 Bài 11: Điện trở. Định luật Ohm
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 11: Điện trở. Định luật Ohm theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Điện trở
- Điện trở có tác dụng cản trở dòng điện.
- Điện trở khác nhau có tác dụng cản trở dòng điện khác nhau.


II. Sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế
- Khi thay đổi hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn thì cường độ dòng điện cũng thay đổi theo.
- Cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn.


2. Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế
- Là một đường thẳng đi qua gốc tọa độ


1. Điện trở của đoạn dây dẫn
- Giá trị thương số không đổi đối với mỗi đoạn dây dẫn gọi là điện trở của đoạn dây dẫn đó (kí hiệu là R).
- Với các đoạn dây dẫn khác nhau, giá trị thương số khác nhau. Hiệu điện thế giữa hai đầu các đoạn dây dẫn như nhau, cường độ dòng điện chạy qua đoạn dây dẫn nào nhỏ hơn thì giá trị lớn hơn.
- Giá trị đặc trưng cho sự cản trở dòng điện đi qua đoạn dây dẫn.
2. Đơn vị điện trở
- Biểu thức tính điện trở:
- Đơn vị
+ ; ;
3. Định luật Ohm
Cường độ dòng điện chạy qua một đoạn dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn dây và tỉ lệ nghịch với điện trở của nó.
Biểu thức định luật Ohm:
IV. Điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào kích thước và bản chất của dây dẫn
Điện trở của một đoạn dây dẫn tỉ lệ thuận với chiều dài của đoạn dây, tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây và phụ thuộc vào bản chất của chất làm dây dẫn.
Biểu thức tính điện trở của một đoạn dây dẫn:
Trong đó: R là điện trở của đoạn dây dẫn, đơn vị đo là ôm .
(đọc là rô) là điện trở suất của chất làm dây dẫn, đơn vị đo là ôm mét .
là chiều dài của đoạn dây dẫn, đơn vị đo là mét (m).
S là tiết diện của dây dẫn, đơn vị đo là mét vuông (m2).


Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nội dung | Biểu thức toán học | Các đại lượng & Đơn vị | Ứng dụng kĩ thuật |
|---|---|---|---|
| Định luật Ohm cho đoạn mạch | : Cường độ dòng điện (); : Hiệu điện thế (); : Điện trở () | Tính toán chọn dây dẫn, kiểm tra đoản mạch | |
| Điện trở dây dẫn đồng chất | : Điện trở suất (); : Chiều dài (); : Tiết diện () | Lựa chọn vật liệu đồng, nhôm làm dây tải điện | |
| Biến trở con chạy | : Chiều dài phần cuộn dây cho dòng điện chạy qua | Chiết áp điều chỉnh độ sáng đèn, tốc độ quạt trần |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Điện trở () của một dây dẫn là đại lượng đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó: .
- Kiến thức then chốt 2: Đơn vị đo điện trở trong hệ SI là Ohm (), với ; ngoài ra còn dùng () và ().
- Kiến thức then chốt 3: Định luật Ohm: Cường độ dòng điện chạy qua một dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây dẫn: .
- Kiến thức then chốt 4: Điện trở của dây dẫn hình trụ đồng chất phụ thuộc vào 3 yếu tố: tỉ lệ thuận với chiều dài , tỉ lệ nghịch với tiết diện và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn qua điện trở suất : .
- Kiến thức then chốt 5: Biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số một cách liên tục; được dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch một cách êm dịu.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Điện trở () của một dây dẫn là đại lượng đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó: .
- Đơn vị đo điện trở trong hệ SI là Ohm (), với ; ngoài ra còn dùng () và ().
- Định luật Ohm: Cường độ dòng điện chạy qua một dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây dẫn: .
- Điện trở của dây dẫn hình trụ đồng chất phụ thuộc vào 3 yếu tố: tỉ lệ thuận với chiều dài , tỉ lệ nghịch với tiết diện và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn qua điện trở suất : .
- Biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số một cách liên tục; được dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch một cách êm dịu.