Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 9

Lý thuyết KHTN 9 Bài 27: Acetic acid

Chương 9: Ethylic alcohol và Acetic acid · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 27: Acetic acid theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.

Lớp

6 7 8 9

Môn

Toán học Ngữ văn Tiếng Anh Khoa học tự nhiên Lịch sử & Địa lý Giáo dục công dân Tin học Công nghệ

I. Công thức và đặc điểm cấu tạo

Hình 1: Acetic acid (KHTN 9 Kết nối tri thức Bài 27)

- Acetic acid là hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C₂H₄O₂. Trong phân tử acetic acid có nhóm – COOH, đây là nhóm nguyên tử gây nên tính chất đặc trưng của acetic acid.

II. Tính chất vật lí

- Acetic acid là chất lỏng, không màu, vị chua, có mùi đặc trưng, vị cay, sôi ở 118^oC, có khối lượng riêng là 1,045 g/mL (ở 25^oC).

- Giấm ăn có chứa acetic acid với nồng độ từ 2% đến 5%.

1. Tính acid

- Acetic acid là một acid yếu và có đầy đủ tính chất của một acid thông thường:

+ Làm đổi màu chất chỉ thị acid như giấy quỳ (sang màu đỏ) và giấy chỉ thị pH.

+ Phản ứng với kim loại giải phóng khí hydrogen.

2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂

+ Phản ứng với oxide kim loại tạo thành muối và nước.

2CH₃COOH + CuO → (CH₃COO)₂Cu + H₂O

+ Phản ứng với base tạo thành muối và nước.

CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O

+ Phản ứng với muối carbonate, giải phóng khí carbon dioxide.

2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂ + H₂O

2. Phản ứng ester hoá

Acetic acid phản ứng với ethylic alcohol tạo thành ester và nước theo phản ứng:

Phản ứng giữa acetic acid và ethylic alcohol tạo ra ester (ethyl acetate) thuộc loại phản ứng ester hoá.

3. Phản ứng cháy

$C H_{3} C O O H + 2 O_{2} \overset{t^{°}}{\to} 2 C O_{2} + 2 H_{2} O$

IV. Điều chế

Acetic acid dùng để sản xuất giấm được điều chế từ ethylic alcohol loãng bằng phương pháp lên men giấm:

V. Ứng dụng

- Acetic acid là một trong những hoá chất được sử dụng phổ biến trong công nghiệp và đời sống.

- Acetic acid được sử dụng nhiều trong công nghiệp thực phẩm, dùng làm nguyên liệu đầu để sản xuất nhiều sản phẩm khác nhau như dược phẩm, phẩm nhuộm, tơ nhân tạo, chất dẻo,…

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Tiêu chí so sánh	Ethylic alcohol ( $C_2H_5OH$ )	Acetic acid ( $CH_3COOH$ )
Nhóm chức đặc trưng	Nhóm hydroxyl: $-OH$	Nhóm carboxyl: $-COOH$ (gồm $C=O$ và $-OH$ )
Mùi vị đặc trưng	Mùi thơm nhẹ, vị cay the	Mùi chua nồng, vị chua gắt
Tác dụng lên quỳ tím	Hoàn toàn không làm đổi màu quỳ tím	Làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ nhạt
Tác dụng với dung dịch kiềm ( $NaOH$ )	Không phản ứng	Phản ứng trung hòa: $CH_3COOH + NaOH \rightarrow CH_3COONa + H_2O$
Tác dụng với muối Carbonate	Không phản ứng	Sủi bọt khí: $2CH_3COOH + CaCO_3 \rightarrow (CH_3COO)_2Ca + CO_2 \uparrow + H_2O$
Phản ứng Este hóa với nhau	Tác dụng với $CH_3COOH$ tạo este thơm	Tác dụng với $C_2H_5OH$ tạo ethyl acetate: $CH_3COOC_2H_5$ (mùi táo chuối chín)

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

Kiến thức then chốt 1: Acetic acid (axit axetic) có công thức phân tử $C_2H_4O_2$ và công thức cấu tạo thu gọn là $CH_3COOH$ .
Kiến thức then chốt 2: Trong phân tử acetic acid có nhóm carboxyl ( $-COOH$ ) gồm nhóm carbonyl ( $C=O$ ) gắn với nhóm hydroxyl ( $-OH$ ); nhóm $-COOH$ quyết định tính acid của phân tử.
Kiến thức then chốt 3: Tính chất vật lý: Chất lỏng không màu, vị chua gắt, mùi thơm giấm nồng, tan vô hạn trong nước; giấm ăn gia đình là dung dịch acetic acid có nồng độ khoảng $2 - 5\%$ .
Kiến thức then chốt 4: Tính chất hóa học mang đầy đủ tính chất của một acid yếu: Làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ nhạt; tác dụng kim loại đứng trước H giải phóng $H_2$ ; tác dụng với oxide base và base tạo muối axetat và nước; tác dụng với muối carbonate giải phóng khí $CO_2$ .
Kiến thức then chốt 5: Phản ứng este hóa đặc trưng: Acetic acid phản ứng thuận nghịch với ethylic alcohol khi có xúc tác $H_2SO_4$ đặc nóng tạo thành ethyl acetate có mùi thơm hoa quả đặc trưng: $CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightleftharpoons[H_2SO_4, t^\circ]{} CH_3COOC_2H_5 + H_2O$ .

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

Acetic acid (axit axetic) có công thức phân tử $C_2H_4O_2$ và công thức cấu tạo thu gọn là $CH_3COOH$ .
Trong phân tử acetic acid có nhóm carboxyl ( $-COOH$ ) gồm nhóm carbonyl ( $C=O$ ) gắn với nhóm hydroxyl ( $-OH$ ); nhóm $-COOH$ quyết định tính acid của phân tử.
Tính chất vật lý: Chất lỏng không màu, vị chua gắt, mùi thơm giấm nồng, tan vô hạn trong nước; giấm ăn gia đình là dung dịch acetic acid có nồng độ khoảng $2 - 5\%$ .
Tính chất hóa học mang đầy đủ tính chất của một acid yếu: Làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ nhạt; tác dụng kim loại đứng trước H giải phóng $H_2$ ; tác dụng với oxide base và base tạo muối axetat và nước; tác dụng với muối carbonate giải phóng khí $CO_2$ .
Phản ứng este hóa đặc trưng: Acetic acid phản ứng thuận nghịch với ethylic alcohol khi có xúc tác $H_2SO_4$ đặc nóng tạo thành ethyl acetate có mùi thơm hoa quả đặc trưng: $CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightleftharpoons[H_2SO_4, t^\circ]{} CH_3COOC_2H_5 + H_2O$ .

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Nhóm chức của Acetic acid có cấu tạo như thế nào và tại sao chất này lại có tính acid?

Nhóm chức của acetic acid là nhóm carboxyl:

-COOH

, gồm một nhóm carbonyl (

C=O

) gắn với một nhóm hydroxyl (

-OH

). Do ảnh hưởng hút electron của nhóm

C=O

, liên kết giữa nguyên tử O và H trong nhóm

-OH

trở nên rất phân cực, nguyên tử H dễ dàng phân li ra thành ion

H^+

trong dung dịch nước, tạo nên tính acid đặc trưng của phân tử.

Nêu 4 phản ứng chứng minh Acetic acid có đầy đủ tính chất của một acid thông thường?

Bốn phản ứng: 1. Làm đổi màu quỳ tím sang màu đỏ nhạt; 2. Tác dụng với kim loại đứng trước H:

2CH_3COOH + Zn \rightarrow (CH_3COO)_2Zn + H_2 \uparrow

; 3. Tác dụng với base tạo muối và nước:

CH_3COOH + NaOH \rightarrow CH_3COONa + H_2O

; 4. Tác dụng với muối carbonate sủi bọt khí:

2CH_3COOH + Na_2CO_3 \rightarrow 2CH_3COONa + CO_2 \uparrow + H_2O

Phản ứng este hóa giữa Acetic acid và Ethylic alcohol diễn ra trong điều kiện nào và viết PTHH?

Phản ứng este hóa diễn ra khi đun nóng hỗn hợp acetic acid và ethylic alcohol có mặt acid sulfuric đặc (

H_2SO_4

đặc) làm chất xúc tác và hút nước. Phản ứng là thuận nghịch hai chiều:

CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightleftharpoons[H_2SO_4, t^\circ]{} CH_3COOC_2H_5 + H_2O

. Sản phẩm là ethyl acetate có mùi thơm hoa quả đặc trưng, nổi trên mặt nước.

Vì sao giấm ăn (

CH_3COOH\ 2 - 5\%

) có thể tẩy sạch các mảng cặn vôi bám trắng ở đáy ấm đun nước?

Cặn vôi bám ở đáy ấm đun nước là calcium carbonate (

CaCO_3

) không tan trong nước. Acetic acid trong giấm ăn phản ứng với

CaCO_3

tạo thành muối calcium acetate

(CH_3COO)_2Ca

tan tốt trong nước và giải phóng khí carbon dioxide (

CO_2

), làm các mảng cặn vôi rã tan hoàn toàn:

2CH_3COOH + CaCO_3 \rightarrow (CH_3COO)_2Ca + CO_2 \uparrow + H_2O

Đề luyện tập theo bài

Bài 27: Acetic acid - Đề 1 (Nhận biết)28 câu hỏi · Nhận biết

Làm đề

Bài 27: Acetic acid - Đề 2 (Thông hiểu)28 câu hỏi · Thông hiểu

Làm đề

Bài 27: Acetic acid - Đề 3 (Vận dụng)28 câu hỏi · Vận dụng

Làm đề

Bài 27: Acetic acid - Đề 4 (Tổng hợp)28 câu hỏi · Vận dụng cao

Làm đề

Bài 27: Acetic acid - Đề 5 (Nâng cao)28 câu hỏi · Tổng hợp

Làm đề