Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 8
Lý thuyết KHTN 9 Bài 25: Nguồn nhiên liệu
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 25: Nguồn nhiên liệu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Khái niệm, thành phần và trạng thái tự nhiên
- Dầu mỏ là nhiên liệu hoá thạch, có trong vỏ Trái Đất. Thành phần chính của dầu mỏ là hydrocarbon.
- Trong tự nhiên, dầu mỏ thường tập trung thành những khu vực ở trong lòng đất, gọi là các mỏ dầu. Mỏ dầu thường có ba lớp:
+ Lớp khí ở phía trên gọi là khí mỏ dầu (hay còn gọi là khí đồng hành). Khí mỏ dầu chứa chủ yếu là khí methane (khoảng 75%) và một số hydrocarbon khí khác.
+ Lớp dầu lỏng có hoà tan khí ở giữa là hỗn hợp phức tạp của nhiều loại hydrocarbon và một lượng nhỏ các hợp chất khác.
+ Dưới đáy mỏ dầu là một lớp nước mặn.
- Khí thiên nhiên cũng là nhiên liệu hoá thạch ở dưới lòng đất. Trong tự nhiên, khí thiên nhiên tập trung trong các mỏ khí dưới lòng đất hay rải rác thoát ra từ lớp bùn ở đáy ao. Thành phần chủ yếu của khí thiên nhiên là methane (khoảng 95%) và một số hydrocarbon khác như ethane, propane và butane. Trong khí thiên nhiên cũng có một lượng nhỏ carbon dioxide và nitrogen,…
2. Phương pháp khai thác và chế biến
a) Dầu mỏ và khí mỏ dầu
Khai thác dầu mỏ và khí mỏ dầu gồm nhiều giai đoạn:
- Khoan, thu dầu và khí.
- Loại bỏ tạp chất để thu được dầu thô, vận chuyển đến nhà máy lọc dầu.
- Tại nhà máy lọc dầu, dầu thô được xử lí chủ yếu bằng phương pháp chưng cất để thu được nhiều loại sản phẩm khác nhau ở các nhiệt độ khác nhau.
b) Khí thiên nhiên
Khí thiên nhiên được khai thác bằng cách khoan xuống mỏ khí và khí sẽ tự phun lên do áp suất ở các mỏ khí lớn hơn áp suất khí quyển. Sau đó, khí sẽ được vẫn chuyển đến nhà máy để xử lí nhằm đạt được chất lượng mong muốn.
1. Khái niệm và phân loại
- Nhiên liệu là những chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng.
- Dựa trên trạng thái tồn tại, nhiên liệu được phân loại thành nhiên liệu rắn, nhiên liệu lỏng và nhiên liệu khí.
2. Sử dụng nhiên liệu
- Các nhiên liệu đáp ứng được nhiều nhu cầu sử dụng của con người:
+ Xe máy, ô tô và máy bay dùng nhiên liệu xăng và dầu hoả.
+ Gas là nhiên liệu chính để sưởi ấm, nấu ăn, vận hành các thiết bị máy.
+ Than là nhiên liệu quan trong cho các nhà máy nhiệt điện, công nghiệp luyện kim.
- Lựa chọn nhiên liệu phù hợp và sử dụng nhiên liệu một cách tiết kiệm, hiệu quả không chỉ mang lại nhiều lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.
- Nhiên liệu là các chất dễ cháy, vì vậy việc sử dụng và lưu trữ nhiên liệu cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về an toàn cháy, nổ và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Phân đoạn chưng cất dầu mỏ | Khoảng nhiệt độ sôi | Số nguyên tử Carbon | Sản phẩm chính | Ứng dụng tiêu biểu |
|---|---|---|---|---|
| Khí hóa lỏng (LPG) | Dưới | Khí propane, butane | Bình gas đun nấu gia đình, bật lửa gas | |
| Xăng nhiên liệu | Nhiên liệu xăng RON 95, E5 | Nhiên liệu cho động cơ xe máy, ô tô | ||
| Dầu hỏa (Kerosene) | Nhiên liệu phản lực Jet-A1 | Động cơ máy bay phản lực, thắp sáng | ||
| Dầu Diesel (DO) | Nhiên liệu dầu diesel | Động cơ xe tải, xe buýt, tàu hỏa, tàu thủy | ||
| Dầu Mazut & Nhựa đường | Trên | Dầu nhờn bôi trơn, nhựa đường | Đốt lò nhà máy nhiệt điện, rải mặt đường nhựa |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Nhiên liệu là những chất cháy được và khi cháy tỏa ra một nhiệt lượng lớn phục vụ cho nhu cầu năng lượng của con người.
- Kiến thức then chốt 2: Các nguồn nhiên liệu hóa thạch quan trọng trong tự nhiên gồm: Dầu mỏ, khí thiên nhiên, khí mỏ dầu và than đá.
- Kiến thức then chốt 3: Dầu mỏ là hỗn hợp phức tạp của nhiều loại hydrocarbon khác nhau; phương pháp chế biến dầu mỏ chủ yếu là chưng cất phân đoạn dựa trên sự khác nhau về nhiệt độ sôi của các chất.
- Kiến thức then chốt 4: Các sản phẩm chưng cất từ dầu mỏ: Khí đốt hóa lỏng (LPG), xăng nhiên liệu xe máy ô tô, dầu hỏa máy bay, dầu diesel, dầu mazut đốt lò công nghiệp và nhựa đường rải đường sá.
- Kiến thức then chốt 5: Nguyên tắc sử dụng nhiên liệu hiệu quả: Cung cấp đủ không khí/oxygen khi đốt, tăng diện tích tiếp xúc giữa nhiên liệu và không khí, tận dụng nhiệt lượng thải và chuyển đổi dần sang năng lượng sạch.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Nhiên liệu là những chất cháy được và khi cháy tỏa ra một nhiệt lượng lớn phục vụ cho nhu cầu năng lượng của con người.
- Các nguồn nhiên liệu hóa thạch quan trọng trong tự nhiên gồm: Dầu mỏ, khí thiên nhiên, khí mỏ dầu và than đá.
- Dầu mỏ là hỗn hợp phức tạp của nhiều loại hydrocarbon khác nhau; phương pháp chế biến dầu mỏ chủ yếu là chưng cất phân đoạn dựa trên sự khác nhau về nhiệt độ sôi của các chất.
- Các sản phẩm chưng cất từ dầu mỏ: Khí đốt hóa lỏng (LPG), xăng nhiên liệu xe máy ô tô, dầu hỏa máy bay, dầu diesel, dầu mazut đốt lò công nghiệp và nhựa đường rải đường sá.
- Nguyên tắc sử dụng nhiên liệu hiệu quả: Cung cấp đủ không khí/oxygen khi đốt, tăng diện tích tiếp xúc giữa nhiên liệu và không khí, tận dụng nhiệt lượng thải và chuyển đổi dần sang năng lượng sạch.