Khoa học tự nhiên lớp 9 · KNTT · Chương 8
Lý thuyết KHTN 9 Bài 22: Giới thiệu về hợp chất hữu cơ
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 Bài 22: Giới thiệu về hợp chất hữu cơ theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Khái niệm hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ
- Hợp chất của carbon là hợp chất hữu cơ, trừ carbon monoxide, carbon dioxide, các muối carbonate,…
- Ngành khoa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ là một chuyên ngành của ngành Hoá học, được đặt tên là chuyên ngành Hoá học hữu cơ.
II. Công thức phân tử và công thức cấu tạo
- Công thức phân tử là công thức cho biết thành phần nguyên tố và số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố trong phân tử.
- Công thức cấu tạo là công thức cho biết trật tự liên kết và cách thức liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.
- Chú ý:
+ Trong công thức cấu tạo, liên kết cộng hoá trị giữa hai nguyên tử bằng một cặp electron dùng chung được gọi là liên kết đơn, biểu diễn bằng một gạch nối (−); còn liên kết cộng hoá trị giữa hai nguyên tử bằng hai cặp electron dùng chung được gọi là liên kết đôi, biểu diễn bằng hai gạch nối (=).
+ Công thức cấu tạo còn được viết dưới dạng thu gọn bằng cách viết gộp nguyên tử hydrogen vào nguyên tử liên kết với nó thành từng nhóm.
Ví dụ:
III. Đặc điểm cấu tạo hợp chất hữu cơ
- Thành phần phân tử hợp chất hữu cơ nhất thiết phải chứa nguyên tố carbon, thường có các nguyên tố như hydrogen, oxygen, nitrogen, chlorine, sulfur,…
- Liên kết hoá học chủ yếu trong hợp chất hữu cơ là liên kết cộng hoá trị.
- Trong phân tử hợp chất hữu cơ, carbon luôn có hoá trị IV, các nguyên tử carbon không chỉ có khả năng liên kết với nguyên tử của nguyên tố khác mà còn có thể liên kết với nhau tạo thành mạch carbon.
- Tính chất của hợp chất hữu cơ phụ thuộc đồng thời vào thành phần phân tử và cấu tạo hoá học của chúng.
IV. Phân loại hợp chất hữu cơ
Dựa trên thành phần nguyên tố, hợp chất hữu cơ được chia làm hai loại:
- Hydrocarbon là loại hợp chất hữu cơ mà thành phần phân tử chỉ chứa các nguyên tố carbon và hydrogen.
Ví dụ: CH4, CH2 = CH2, CH3CH2CH3,…
- Dẫn xuất của hydrocarbon là loại hợp chất hữu cơ mà trong thành phần phân tử, ngoài nguyên tố carbon còn có nguyên tố khác như oxygen, nitrogen, chlorine,… và thường có hydrogen.
Ví dụ: CH3COOH, CH3NH2, CH3Cl,…
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nhóm hợp chất hữu cơ | Thành phần nguyên tố | Dãy chất tiêu biểu | Ví dụ CTPT & CTCT thu gọn |
|---|---|---|---|
| Hydrocarbon | Chỉ chứa hai nguyên tố Carbon () và Hydrogen () | Alkane (hydrocarbon no), Alkene (hydrocarbon không no), Arene | Methane (), Ethylene (), Benzene () |
| Dẫn xuất của hydrocarbon | Ngoài C và H bắt buộc có thêm nguyên tố khác () | Alcohol (rượu), Carboxylic acid, Ester, Amino acid, Carbohydrate | Ethylic alcohol (), Acetic acid (), Ethyl acetate |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Hợp chất hữu cơ là hợp chất của nguyên tố carbon (trừ một số ít hợp chất vô cơ như , muối carbonate kim loại, carbide kim loại).
- Kiến thức then chốt 2: Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ và những biến đổi của chúng.
- Kiến thức then chốt 3: Hợp chất hữu cơ được phân thành hai loại lớn: 1. Hydrocarbon: Phân tử chỉ gồm hai nguyên tố carbon () và hydrogen (); 2. Dẫn xuất của hydrocarbon: Ngoài C và H còn có các nguyên tố khác như (alcohol, acid, amine...).
- Kiến thức then chốt 4: Đặc điểm cấu tạo phân tử hữu cơ: Trong hợp chất hữu cơ, nguyên tố Carbon luôn có hóa trị IV, liên kết với nhau tạo thành các mạch carbon đa dạng: mạch hở không phân nhánh, mạch nhánh và mạch vòng.
- Kiến thức then chốt 5: Công thức phân tử (CTPT) cho biết số lượng nguyên tử mỗi nguyên tố trong phân tử; Công thức cấu tạo (CTCT) biểu diễn trật tự và cách thức liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Hợp chất hữu cơ là hợp chất của nguyên tố carbon (trừ một số ít hợp chất vô cơ như , muối carbonate kim loại, carbide kim loại).
- Hóa học hữu cơ là ngành hóa học chuyên nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ và những biến đổi của chúng.
- Hợp chất hữu cơ được phân thành hai loại lớn: 1. Hydrocarbon: Phân tử chỉ gồm hai nguyên tố carbon () và hydrogen (); 2. Dẫn xuất của hydrocarbon: Ngoài C và H còn có các nguyên tố khác như (alcohol, acid, amine...).
- Đặc điểm cấu tạo phân tử hữu cơ: Trong hợp chất hữu cơ, nguyên tố Carbon luôn có hóa trị IV, liên kết với nhau tạo thành các mạch carbon đa dạng: mạch hở không phân nhánh, mạch nhánh và mạch vòng.
- Công thức phân tử (CTPT) cho biết số lượng nguyên tử mỗi nguyên tố trong phân tử; Công thức cấu tạo (CTCT) biểu diễn trật tự và cách thức liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.