Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết KHTN 8 Bài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Lực có thể làm quay vật
Khi lực tác dụng vào vật có giá không song song và không cắt trục quay thì có thể làm quay vật.
II. Moment lực
Tác dụng làm quay của lực lên một vật quanh một điểm hoặc một trục được đặc trưng bằng moment lực.
- Lực càng lớn, moment lực càng lớn, tác dụng làm quay càng lớn.
- Giá của lực càng cách xa trục quay, moment lực càng lớn, tác dụng làm quay càng lớn.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Yếu tố | Kí hiệu & Đơn vị | Định nghĩa / Bản chất | Ảnh hưởng đến Moment lực () | Cách điều chỉnh thực tế |
|---|---|---|---|---|
| Độ lớn của lực | (Newton - ) | Lực tác dụng vuông góc hoặc xiên góc lên vật | tỉ lệ thuận với ( tăng tăng) | Dùng thêm người đẩy hoặc tăng lực cơ bắp |
| Cánh tay đòn | (mét - ) | Khoảng cách vuông góc từ trục quay đến giá của lực | tỉ lệ thuận với ( dài lớn) | Dùng cờ lê dài hơn để vặn mở ốc bulông chặt |
| Vị trí trục quay | Điểm | Trục hoặc điểm cố định mà vật quay quanh | Xác định khoảng cách cánh tay đòn | Đặt trục quay gần tải trọng để giảm lực kéo |
| Moment lực | () | Đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực | Điều chỉnh hoặc để cân bằng moment |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Tác dụng làm quay của lực xuất hiện khi có một lực tác dụng vào vật có trục quay cố định hoặc trục quay tạm thời.
- Kiến thức then chốt 2: Đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực được gọi là moment lực ().
- Kiến thức then chốt 3: Moment lực được tính bằng tích độ lớn của lực với cánh tay đòn của nó: .
- Kiến thức then chốt 4: Cánh tay đòn () là khoảng cách vuông góc từ trục quay đến giá của lực.
- Kiến thức then chốt 5: Tác dụng làm quay càng mạnh khi độ lớn của lực càng lớn hoặc cánh tay đòn càng dài (giải thích việc tra cờ lê dài để vặn ốc bu lông chặt).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Tác dụng làm quay của lực xuất hiện khi có một lực tác dụng vào vật có trục quay cố định hoặc trục quay tạm thời.
- Đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực được gọi là moment lực ().
- Moment lực được tính bằng tích độ lớn của lực với cánh tay đòn của nó: .
- Cánh tay đòn () là khoảng cách vuông góc từ trục quay đến giá của lực.
- Tác dụng làm quay càng mạnh khi độ lớn của lực càng lớn hoặc cánh tay đòn càng dài (giải thích việc tra cờ lê dài để vặn ốc bu lông chặt).
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Tác dụng làm quay của lực phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Tác dụng làm quay của lực lên một vật có trục quay phụ thuộc vào hai yếu tố: 1. Độ lớn của lực tác dụng (); 2. Khoảng cách vuông góc từ trục quay đến giá của lực, gọi là cánh tay đòn ().
Moment lực là gì? Viết công thức tính và đơn vị của moment lực trong hệ SI?
Moment lực là đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực quanh một trục hoặc một điểm tựa cố định. Công thức: , trong đó là độ lớn của lực tác dụng (), là cánh tay đòn của lực (). Đơn vị của moment lực là Newton mét ().
Cánh tay đòn của lực được xác định như thế nào trong hình học?
Cánh tay đòn của lực là khoảng cách vuông góc hạ từ trục quay (hoặc điểm tựa) đến đường thẳng chứa vectơ lực (giá của lực). Tuyệt đối không nhầm lẫn cánh tay đòn với khoảng cách từ trục quay đến điểm đặt của lực nếu lực tác dụng theo phương xiên.
Tại sao tay nắm cửa luôn được bố trí ở mép ngoài cánh cửa xa bản lề, mà không đặt ở gần bản lề?
Bản lề chính là trục quay của cánh cửa. Bố trí tay nắm ở mép ngoài xa bản lề giúp tối đa hóa cánh tay đòn . Theo công thức , khi lớn, ta chỉ cần tác dụng một lực rất nhỏ cũng tạo ra moment lực đủ lớn để mở hoặc đóng cửa một cách nhẹ nhàng.
Đề luyện tập theo bài
Bài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực - Đề 1 (Nhận biết)28 câu hỏi · Nhận biết
Làm đềBài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực - Đề 2 (Thông hiểu)28 câu hỏi · Thông hiểu
Làm đềBài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực - Đề 3 (Vận dụng)28 câu hỏi · Vận dụng
Làm đềBài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực - Đề 4 (Tổng hợp)28 câu hỏi · Vận dụng cao
Làm đềBài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực - Đề 5 (Nâng cao)28 câu hỏi · Tổng hợp
Làm đề