Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết KHTN 8 Bài 19: Đòn bẩy và ứng dụng
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 19: Đòn bẩy và ứng dụng theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Tác dụng của đòn bẩy
Khi chịu tác dụng lực làm quay, đòn bẩy có thể làm thay đổi hướng tác dụng của lực.
Trục quay luôn đi qua một điểm tựa O. Khoảng cách từ giá của lực tác dụng tới điểm tựa gọi là cánh tay đòn.
II. Các loại đòn bẩy
- Đòn bẩy loại 1: Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm trong khoảng giữa điểm đặt O1, O2 của các lực F1 và F2.
- Đòn bẩy loại 2: Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm ngoài khoảng giữa điểm đặt O1, O2 của hai lực, lực tác dụng lên đòn bẩy F2 nằm xa điểm tựa O hơn vị trí của lực F1.
- Đòn bẩy loại 3: Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm ngoài khoảng giữa điểm đặt O1, O2 của hai lực, lực tác dụng lên đòn bẩy F2 nằm gần điểm tựa O hơn vị trí của lực F1.
1. Bơm nước bằng tay
Ứng dụng đòn bẩy loại 1.
2. Đòn bẩy trong cơ thể người
Trong cơ thể chúng ta có nhiều bộ phận có cấu tạo và hoạt động tương tự một đòn bẩy.
- Đầu là đòn bẩy loại 1
- Cánh tay là đòn bẩy loại 2
3. Đòn bẩy trong xe đạp
Đòn bẩy là sự liên kết giữa pê – đan, trục giữa A và trục bánh sau B.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Loại đòn bẩy | Sơ đồ bố trí điểm tựa & lực | Tỉ số cánh tay đòn | Lợi ích cơ học | Ví dụ trong đời sống |
|---|---|---|---|---|
| Đòn bẩy loại 1 | Điểm tựa nằm giữa lực tác dụng () và lực cản () | hoặc | Lợi về lực (nếu ) hoặc đổi hướng lực | Bập bênh, kéo cắt kim loại, xà beng bẩy đá |
| Đòn bẩy loại 2 | Lực cản () nằm giữa điểm tựa và lực tác dụng () | Luôn có | Luôn cho lợi về lực (), nâng vật nặng dễ dàng | Xe cút kít chở đất, kẹp càng cua, dụng cụ khui bia |
| Đòn bẩy loại 3 | Lực tác dụng () nằm giữa điểm tựa và lực cản () | Luôn có | Thiệt về lực () nhưng lợi về quãng đường và tốc độ | Kẹp gắp than, cần câu cá, chổi quét nhà, cánh tay người |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Đòn bẩy là một công cụ cơ học đơn giản quay quanh một trục hoặc một điểm tựa cố định ().
- Kiến thức then chốt 2: Cấu tạo cơ bản của đòn bẩy gồm: Điểm tựa , điểm tác dụng của lực nâng vật và điểm tác dụng lực kéo của tay/người .
- Kiến thức then chốt 3: Đòn bẩy loại cho lợi về lực khi cánh tay đòn của lực tác dụng dài hơn cánh tay đòn của lực cản (), giúp nâng vật nặng với lực nhỏ hơn trọng lượng vật.
- Kiến thức then chốt 4: Đòn bẩy cho lợi về quãng đường và tốc độ khi cánh tay đòn của lực tác dụng ngắn hơn cánh tay đòn của lực cản ().
- Kiến thức then chốt 5: Ứng dụng đòn bẩy xuất hiện khắp nơi trong đời sống: kìm cắt kim loại, kéo cắt giấy, xà beng bẩy đá, bập bênh, chèo thuyền, xe cút kít.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Đòn bẩy là một công cụ cơ học đơn giản quay quanh một trục hoặc một điểm tựa cố định ().
- Cấu tạo cơ bản của đòn bẩy gồm: Điểm tựa , điểm tác dụng của lực nâng vật và điểm tác dụng lực kéo của tay/người .
- Đòn bẩy loại cho lợi về lực khi cánh tay đòn của lực tác dụng dài hơn cánh tay đòn của lực cản (), giúp nâng vật nặng với lực nhỏ hơn trọng lượng vật.
- Đòn bẩy cho lợi về quãng đường và tốc độ khi cánh tay đòn của lực tác dụng ngắn hơn cánh tay đòn của lực cản ().
- Ứng dụng đòn bẩy xuất hiện khắp nơi trong đời sống: kìm cắt kim loại, kéo cắt giấy, xà beng bẩy đá, bập bênh, chèo thuyền, xe cút kít.