Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 8 Bài 26: Năng lượng nhiệt và nội năng
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 26: Năng lượng nhiệt và nội năng theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Một số tính chất của phân tử, nguyên tử
Hai tính chất cơ bản:
- Nhiệt độ của vật càng cao, chuyển động hỗn loạn của các phân tử, nguyên tử cấu tạo nên vật càng nhanh.
- Giữa các phân tử, nguyên tử có lực hút và lực đẩy, gọi là lực tương tác phân tử, nguyên tử.
II. Khái niệm năng lượng nhiệt
Năng lượng nhiệt là năng lượng vật có được do chuyển động nhiệt.
1. Động năng và thế năng của phân tử, nguyên tử
a. Động năng
Do phân tử, nguyên tử chuyển động hỗn loạn không ngừng nên chúng có động năng. Phân tử, nguyên tử chuyển động càng nhanh thì động năng càng lớn.
b. Thế năng
Thế năng là năng lượng mà vật có được nhờ tương tác với các vật khác. Các phân tử, nguyên tử tương tác với nhau thông qua lực tương tác phân tử, nguyên tử nên chúng cũng có thế năng, gọi là thế năng tương tác phân tử.
2. Nội năng
Nội năng của một vật là tổng động năng và thế năng của các phân tử, nguyên tử cấu tạo nên vật.
3. Sự tăng, giảm nội năng
Khi một vật được làm nóng, các phân tử, nguyên tử của vật chuyển động nhanh lên, nội năng của vật tăng.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí | Thực hiện công | Truyền nhiệt |
|---|---|---|
| Khái niệm | Lực tác dụng làm biến dạng hoặc di chuyển vật sinh công làm thay đổi nội năng | Quá trình truyền nội năng từ vật có nhiệt độ cao sang vật có nhiệt độ thấp không sinh công |
| Bản chất cơ học | Có sự chuyển hóa từ cơ năng thành nội năng (hoặc ngược lại) | Chỉ có sự truyền trực tiếp nội năng giữa các hạt phân tử |
| Đại lượng đo lường | Công cơ học () | Nhiệt lượng (): |
| Ví dụ minh họa | Cọ xát miếng kim loại lên sàn, nén khí nhanh trong xi lanh | Thả miếng kim loại nóng vào cốc nước lạnh, phơi vật dưới nắng |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Các phân tử, nguyên tử cấu tạo nên vật luôn chuyển động hỗn loạn không ngừng; chuyển động này gọi là chuyển động nhiệt.
- Kiến thức then chốt 2: Nhiệt độ của vật càng cao thì các phân tử cấu tạo nên vật chuyển động càng nhanh và động năng phân tử càng lớn.
- Kiến thức then chốt 3: Nội năng của một vật là tổng động năng và thế năng tương tác của tất cả các phân tử cấu tạo nên vật đó.
- Kiến thức then chốt 4: Nội năng của một vật phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật; khi nhiệt độ của vật tăng thì nội năng của vật tăng.
- Kiến thức then chốt 5: Có hai cách làm thay đổi nội năng của một vật: Thực hiện công (cọ xát, nén khí) và Truyền nhiệt (nung nóng, nhúng vào nước lạnh); phần nội năng tăng thêm hoặc mất đi trong quá trình truyền nhiệt gọi là nhiệt lượng ().
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Các phân tử, nguyên tử cấu tạo nên vật luôn chuyển động hỗn loạn không ngừng; chuyển động này gọi là chuyển động nhiệt.
- Nhiệt độ của vật càng cao thì các phân tử cấu tạo nên vật chuyển động càng nhanh và động năng phân tử càng lớn.
- Nội năng của một vật là tổng động năng và thế năng tương tác của tất cả các phân tử cấu tạo nên vật đó.
- Nội năng của một vật phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật; khi nhiệt độ của vật tăng thì nội năng của vật tăng.
- Có hai cách làm thay đổi nội năng của một vật: Thực hiện công (cọ xát, nén khí) và Truyền nhiệt (nung nóng, nhúng vào nước lạnh); phần nội năng tăng thêm hoặc mất đi trong quá trình truyền nhiệt gọi là nhiệt lượng ().