Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 6
Lý thuyết KHTN 8 Bài 22: Mạch điện đơn giản
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 22: Mạch điện đơn giản theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Mạch điện và các bộ phận của mạch điện
Bất cứ mạch điện nào cũng gồm các bộ phận: nguồn điện, dây nối và các thiết bị tiêu thụ năng lượng điện (bóng đèn, động cơ điện, bếp điện, quạt điện, ti vi, …).
Nhằm mô tả đơn giản một mạch điện và lắp mạch điện đúng yêu cầu, người ta sử dụng kí hiệu biểu thị các bộ phận của mạch điện như Bảng 22.1 để vẽ sơ đồ mạch điện.
II. Công dụng của cầu chì, cầu dao tự động, rơle, chuông điện.
Trong mạch điện, ngoài các thiết bị cung cấp và tiêu thụ điện, còn có các thiết bị như cầu chì, cầu dao tự động, rơle, chuông điện, … để bảo vệ mạch điện và cảnh báo sự cố xảy ra.
- Cầu chì: Bộ phận cơ bản của cầu chì là một đoạn dây chì nóng chảy ở nhiệt độ thấp so với các kim loại khác. Vì một lí do nào đó, dòng điện trong mạch đột ngột tăng quá mức, lúc đó dây chì nóng chảy, mạch điện bị ngắt.
- Cầu dao tự động: Khi dòng điện đột ngột tăng quá mức thì cầu dao sẽ tự động ngắt mạch điện để các thiết bị điện không bị hỏng. Sau khi kiểm tra, sửa chữa xong, cầu dao được đóng lại để mạch điện hoạt động.
- Rơle là dụng cụ được mắc trong mạch điện có tác dụng điều khiển đóng, ngắt mạch điện tự động. Rơle được sử dụng phổ biến ở các mạch điều khiển tự động, chuyên dụng để đóng, ngắt những dòng điện lớn mà những hệ thống mạch điều khiển không thể trực tiếp can thiệp được.
- Chuông điện là thiết bị điện ứng dụng hoạt động của nam châm điện. Chuông điện phát ra âm thanh khi có dòng điện chạy qua.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Bộ phận mạch điện | Kí hiệu trên sơ đồ | Chức năng trong mạch | Lưu ý lắp ráp |
|---|---|---|---|
| Nguồn điện (pin/ắc quy) | Hai vạch song song (vạch dài dương , vạch ngắn âm ) | Cung cấp và duy trì năng lượng điện | Đấu đúng cực âm dương của nguồn |
| Bóng đèn | Hình tròn có dấu gạch chéo | Phát sáng khi có dòng điện chạy qua | Chọn bóng đèn đúng điện áp định mức |
| Công tắc (khóa K) | Hai điểm tròn nối thanh gạt (đóng/mở) | Đóng ngắt mạch điện an toàn | Khóa mở ngắt dòng điện, khóa đóng cho dòng điện qua |
| Dây dẫn điện | Đoạn thẳng liền nét | Kết nối các linh kiện tạo mạch kín | Dùng dây dẫn có vỏ bọc cách điện an toàn |
| Cầu chì / Aptomat | Hình chữ nhật có đường thẳng xuyên qua | Tự động ngắt mạch khi quá tải hoặc chập cháy | Chọn dây chì có cường độ nóng chảy phù hợp |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Mạch điện đơn giản gồm có: nguồn điện, thiết bị tiêu thụ điện, dây dẫn và công tắc (khóa K) đóng ngắt mạch.
- Kiến thức then chốt 2: Sơ đồ mạch điện là bản vẽ biểu diễn cách ghép nối các linh kiện, bộ phận điện bằng các kí hiệu quy ước tiêu chuẩn.
- Kiến thức then chốt 3: Mạch điện kín là mạch có dòng điện chạy thông suốt từ cực dương của nguồn điện qua thiết bị tiêu thụ điện về cực âm.
- Kiến thức then chốt 4: Cầu chì và aptomat (CB) là các thiết bị bảo vệ mạch điện tự động ngắt khi xảy ra hiện tượng quá tải hoặc đoản mạch chập điện.
- Kiến thức then chốt 5: Hiểu sơ đồ mạch điện giúp lắp ráp đúng các mạch thực tế và xử lý kiểm tra an toàn hệ thống điện gia đình.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Mạch điện đơn giản gồm có: nguồn điện, thiết bị tiêu thụ điện, dây dẫn và công tắc (khóa K) đóng ngắt mạch.
- Sơ đồ mạch điện là bản vẽ biểu diễn cách ghép nối các linh kiện, bộ phận điện bằng các kí hiệu quy ước tiêu chuẩn.
- Mạch điện kín là mạch có dòng điện chạy thông suốt từ cực dương của nguồn điện qua thiết bị tiêu thụ điện về cực âm.
- Cầu chì và aptomat (CB) là các thiết bị bảo vệ mạch điện tự động ngắt khi xảy ra hiện tượng quá tải hoặc đoản mạch chập điện.
- Hiểu sơ đồ mạch điện giúp lắp ráp đúng các mạch thực tế và xử lý kiểm tra an toàn hệ thống điện gia đình.