Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 8 Bài 29: Sự nở vì nhiệt
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 29: Sự nở vì nhiệt theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Sự nở vì nhiệt của chất rắn
- Các chất rắn nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi.
- Các chất rắn khác nhau nở vì nhiệt khác nhau.
II. Sự nở vì nhiệt của chất lỏng
- Các chất lỏng nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi.
- Các chất lỏng khác nhau nở vì nhiệt khác nhau.
III. Sự nở vì nhiệt của chất khí
- Các chất khí nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi.
- Các chất khí khác nhau nở vì nhiệt như nhau.
- Chất khí nở vì nhiệt nhiều hơn chất lỏng, chất lỏng nở vì nhiệt nhiều hơn chất rắn.
1. Công dụng
Sự nở vì nhiệt của các chất có nhiều công dụng.
Ví dụ: Ứng dụng trong việc chế tạo các loại nhiệt kế khác nhau, khí cầu, băng kép, ….
2. Tác hại
Sự nở vì nhiệt có thể tạo ra lực có cường độ cực mạnh đủ sức làm biến dạng đường sắt, đường ống dẫn nước, dẫn khí, … có thể gây ra tai nạn nguy hiểm.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Trạng thái vật chất | Mức độ dãn nở vì nhiệt | Quy luật giữa các chất khác nhau | Hậu quả khi bị ngăn cản | Ứng dụng thực tế |
|---|---|---|---|---|
| Chất rắn | Nở vì nhiệt ít nhất | Các chất rắn khác nhau dãn nở khác nhau () | Tạo lực uốn cong đường ray, nứt tường vỡ cầu | Lắp khe co dãn nhịp cầu; chế tạo băng kép rơle nhiệt |
| Chất lỏng | Nở vì nhiệt nhiều hơn chất rắn | Các chất lỏng khác nhau dãn nở khác nhau | Có thể làm bung nắp chai hoặc tràn bình chứa | Chế tạo nhiệt kế thủy ngân, nhiệt kế rượu |
| Chất khí | Nở vì nhiệt nhiều nhất | Các chất khí khác nhau đều dãn nở như nhau | Gây nổ bình chứa khí khi gặp nhiệt độ quá cao | Khinh khí cầu bay lên bằng không khí nóng |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Các chất rắn, lỏng, khí đều có hiện tượng nở ra khi nóng lên và co lại khi lạnh đi.
- Kiến thức then chốt 2: Chất khí nở vì nhiệt nhiều nhất, tiếp theo là chất lỏng, chất rắn nở vì nhiệt ít nhất.
- Kiến thức then chốt 3: Các chất rắn và chất lỏng khác nhau thì nở vì nhiệt khác nhau; các chất khí khác nhau đều nở vì nhiệt như nhau.
- Kiến thức then chốt 4: Sự co dãn vì nhiệt khi bị ngăn cản có thể gây ra những lực rất lớn làm biến dạng cong gãy đường ray, nứt ống dẫn hoặc vỡ cầu.
- Kiến thức then chốt 5: Ứng dụng: Băng kép (thanh lưỡng kim gồm hai kim loại dãn nở khác nhau ghép chặt) dùng làm rơle tự ngắt trong bàn ủi điện, ấm đun nước điện; thiết kế khe hở giữa các nhịp cầu và khớp nối đường ray.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Các chất rắn, lỏng, khí đều có hiện tượng nở ra khi nóng lên và co lại khi lạnh đi.
- Chất khí nở vì nhiệt nhiều nhất, tiếp theo là chất lỏng, chất rắn nở vì nhiệt ít nhất.
- Các chất rắn và chất lỏng khác nhau thì nở vì nhiệt khác nhau; các chất khí khác nhau đều nở vì nhiệt như nhau.
- Sự co dãn vì nhiệt khi bị ngăn cản có thể gây ra những lực rất lớn làm biến dạng cong gãy đường ray, nứt ống dẫn hoặc vỡ cầu.
- Ứng dụng: Băng kép (thanh lưỡng kim gồm hai kim loại dãn nở khác nhau ghép chặt) dùng làm rơle tự ngắt trong bàn ủi điện, ấm đun nước điện; thiết kế khe hở giữa các nhịp cầu và khớp nối đường ray.