Khoa học tự nhiên lớp 8 · KNTT · Chương 8
Lý thuyết KHTN 8 Bài 30: Khái quát về cơ thể người
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 8 Bài 30: Khái quát về cơ thể người theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. KHÁI QUÁT VỀ CƠ THỂ NGƯỜI
- Cơ thể người bao gồm các phần: Đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân.
- Toàn bộ cơ thể được bao bọc bên ngoài bởi một lớp da, dưới lớp da là lớp mỡ, dưới lớp mỡ là cơ và xương.
- Các hệ cơ quan trong cơ thể người gồm: hệ vận động, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa, hệ bài tiết, hệ thần kinh và các giác quan, hệ nội tiết, hệ sinh dục.
- Mỗi cơ quan, hệ cơ quan có một vai trò nhất định đối với cơ thể.
|
Cơ quan/ Hệ cơ quan |
Các cơ quan trong từng hệ cơ quan |
Vai trò chính trong cơ thể |
|
Hệ vận động
|
Cơ, xương, khớp |
Định hình cơ thể, bảo vệ nội quan, giúp cơ thể cử động và di chuyển |
|
Hệ tuần hoàn
|
Tim và mạch máu |
Vận chuyển chất dinh dưỡng, soxygen, hormone,… đến các tế bào và vận chuyển chất thải từ tế bào đến các cơ quan bài tiết để thải ra ngoài |
|
Hệ hô hấp
|
Đường dẫn khí (mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản) và hai lá phổi |
Giúp cơ thể lấy khí oxygen từ môi trường và thải khí carbon dioxide ra khỏi cơ thể |
|
Hệ tiêu hóa
|
Ống tiêu hóa (miệng, thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn) và các tuyến tiêu hóa |
Biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể hấp thụ được và loại chất thải ra khỏi cơ thể |
|
Hệ bài tiết
|
Phổi, thận, da |
Lọc các chất thải có hại cho cơ thể từ máu và thải ra môi trường |
|
Hệ thần kinh
|
Não, tủy sống, dây thần kinh, hạch thần kinh |
Thu nhận các kích thích từ môi trường, điều khiển, điều hòa hoạt động của các cơ quan, giúp cho cơ thể thích nghi với môi trường |
|
Các giác quan
|
Thị giác, thính giác,… |
Giúp cơ thể nhận biết được các vật và thu nhận âm thanh |
|
Hệ nội tiết
|
Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy, tuyến trên thận, tuyến sinh dục,… |
Điều hòa hoạt động của các cơ quan trong cơ thể thông qua việc tiết một số loại hormone tác động đến cơ quan nhất định |
|
Hệ sinh dục
|
Ở nam: tinh hoàn, ống dẫn tinh, túi tinh, dương vật,… Ở nữ: buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo,… |
Giúp cơ thể sinh sản, duy trì nòi giống |
- Các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể có mối liên quan chặt chẽ, phối hợp với nhau để thực hiện các chức năng sống của cơ thể.
+ Ví dụ: Khi chạy, hệ vận động (cơ và xương) hoạt động với cường độ mạnh kéo theo các hệ cơ quan, hệ cơ quan khác cũng tăng cường hoạt động để phối hợp: tim đập nhanh và mạnh hơn, mạch máu dãn, thở nhanh và sâu hơn, mồ hôi tiết nhiều hơn,… Sự phối hợp của các cơ quan, hệ cơ quan được điều khiển bởi hệ thần kinh.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Hệ cơ quan | Cơ quan cấu thành chính | Chức năng sinh lý cốt lõi | Cơ chế phối hợp hoạt động |
|---|---|---|---|
| Hệ vận động | Bộ xương và hệ cơ vân liên kết qua gân | Tạo khung nâng đỡ, bảo vệ nội tạng, giúp cơ thể vận động | Phản xạ thần kinh điều khiển co dãn cơ kéo xương |
| Hệ tiêu hóa | Ống tiêu hóa (miệng, dạ dày, ruột) và các tuyến tiêu hóa | Biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng đơn giản và hấp thụ | Cung cấp dinh dưỡng cho tế bào toàn cơ thể |
| Hệ tuần hoàn | Tim và hệ mạch máu (động mạch, mao mạch, tĩnh mạch) | Vận chuyển , dinh dưỡng đến tế bào và chở , chất thải đi | Duy trì dòng máu lưu thông liên tục khắp cơ thể |
| Hệ hô hấp | Đường dẫn khí (mũi, thanh quản, khí quản) và hai lá phổi | Lấy từ không khí cung cấp cho máu và thải khí | Phối hợp với tuần hoàn thực hiện trao đổi khí tế bào |
| Hệ bài tiết | Hai quả thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái, ống đái | Lọc và thải chất cặn bã độc hại khỏi máu ra ngoài môi trường | Duy trì ổn định môi trường trong (cân bằng nội môi) |
| Hệ thần kinh & nội tiết | Não bộ, tủy sống, dây thần kinh và các tuyến nội tiết | Điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của tất cả các hệ cơ quan | Tạo sự thống nhất toàn vẹn của cơ thể sống |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Cơ thể người gồm 3 phần chính: Đầu, thân và các chi (chi trên và chi dưới); toàn bộ bề mặt cơ thể được bao bọc bởi da.
- Kiến thức then chốt 2: Khoang thân gồm hai khoang chính ngăn cách bởi cơ hoành: Khoang ngực (chứa tim, phổi) và khoang bụng (chứa dạ dày, gan, ruột, thận, bàng quang, cơ quan sinh sản).
- Kiến thức then chốt 3: Các hệ cơ quan chính trong cơ thể gồm: Hệ vận động, hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ bài tiết, hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ sinh dục.
- Kiến thức then chốt 4: Mỗi hệ cơ quan đảm nhận một chức năng sinh lý nhất định, nhưng tất cả đều phối hợp hoạt động nhịp nhàng thống nhất.
- Kiến thức then chốt 5: Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể được điều khiển và điều hòa bởi hai cơ chế chính: cơ chế thần kinh và cơ chế thể dịch (nội tiết).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Cơ thể người gồm 3 phần chính: Đầu, thân và các chi (chi trên và chi dưới); toàn bộ bề mặt cơ thể được bao bọc bởi da.
- Khoang thân gồm hai khoang chính ngăn cách bởi cơ hoành: Khoang ngực (chứa tim, phổi) và khoang bụng (chứa dạ dày, gan, ruột, thận, bàng quang, cơ quan sinh sản).
- Các hệ cơ quan chính trong cơ thể gồm: Hệ vận động, hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ bài tiết, hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ sinh dục.
- Mỗi hệ cơ quan đảm nhận một chức năng sinh lý nhất định, nhưng tất cả đều phối hợp hoạt động nhịp nhàng thống nhất.
- Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể được điều khiển và điều hòa bởi hai cơ chế chính: cơ chế thần kinh và cơ chế thể dịch (nội tiết).