Lịch sử & Địa lý lớp 9 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 36: Vùng Bắc Trung Bộ
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 36: Vùng Bắc Trung Bộ theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
Bắc Trung Bộ là một vùng có điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên phong phú, văn hoá đa dạng. Điều kiện tự nhiên và dân cư của Bắc Trung Bộ có đặc điểm như thế nào? Bắc Trung Bộ có thế mạnh gì trong phát triển kinh tế?
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Khía cạnh | Đặc điểm tự nhiên & Tiềm năng kinh tế vùng Bắc Trung Bộ | Thách thức & Biện pháp phòng chống thiên tai |
|---|---|---|
| Địa hình & Vị trí | Địa hình hẹp ngang, dải núi Trường Sơn Bắc ở phía tây, gò đồi, đồng bằng duyên hải nhỏ hẹp và cồn cát ở phía đông; là cầu nối giao lưu kinh tế quan trọng giữa Bắc Bộ và Nam Bộ | Địa hình chia cắt phức tạp, sông ngòi ngắn dốc thường xuyên gây lũ quét, sạt lở đất ở miền núi và ngập lụt nhanh ở đồng bằng duyên hải |
| Thế mạnh kinh tế | - Lâm nghiệp: Diện tích rừng lớn (đứng thứ 2 cả nước). - Nông nghiệp: Cây công nghiệp hàng năm (lạc, vừng, mía) trên đất cát pha; chăn nuôi bò thịt, trâu. - Thủy sản & Kinh tế biển: Nhiều cảng biển nước sâu (Cửa Lò, Vũng Áng, Chân Mây); nuôi tôm trên cát | Thường xuyên hứng chịu bão, áp thấp nhiệt đới từ Biển Đông; gió phơn Tây Nam (gió Lào) khô nóng gây hạn hán khốc liệt vào mùa hè; hiện tượng cát bay, cát chảy lấn chiếm đồng ruộng làng mạc |
| Khoáng sản & Du lịch | Có mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh), crôm Cổ Định (Thanh Hóa), thiếc Quỳ Hợp; di sản thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Cố đô Huế, bãi biển Sầm Sơn, Cửa Lò, Thiên Cầm | Giải pháp: Trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn, trồng rừng ngập mặn và dải rừng phi lao chắn cát ven biển; xây dựng hồ chứa nước điều tiết lũ và chống hạn (hồ Cửa Đạt, Tả Trạch) |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Bắc Trung Bộ có hình thể hẹp ngang, dải núi Trường Sơn Bắc ở phía tây, đồi gò chuyển tiếp và dải đồng bằng nhỏ hẹp ven biển phía đông.
- Kiến thức then chốt 2: Khí hậu khắc nghiệt, chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió phơn Tây Nam khô nóng vào mùa hè và thường xuyên hứng chịu bão lũ, ngập lụt mùa thu đông.
- Kiến thức then chốt 3: Vùng có thế mạnh phát triển lâm nghiệp (diện tích rừng đứng thứ 2 cả nước), cây công nghiệp hàng năm (lạc, vừng, mía) và chăn nuôi bò thịt.
- Kiến thức then chốt 4: Kinh tế biển phát triển đa dạng: Cảng nước sâu Vũng Áng, Cửa Lò; nuôi tôm trên cát; du lịch biển Cửa Lò, Sầm Sơn, Thiên Cầm.
- Kiến thức then chốt 5: Du lịch di sản văn hóa và tự nhiên là thế mạnh đặc biệt với Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Quần thể di tích Cố đô Huế.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Bắc Trung Bộ có hình thể hẹp ngang, dải núi Trường Sơn Bắc ở phía tây, đồi gò chuyển tiếp và dải đồng bằng nhỏ hẹp ven biển phía đông.
- Khí hậu khắc nghiệt, chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió phơn Tây Nam khô nóng vào mùa hè và thường xuyên hứng chịu bão lũ, ngập lụt mùa thu đông.
- Vùng có thế mạnh phát triển lâm nghiệp (diện tích rừng đứng thứ 2 cả nước), cây công nghiệp hàng năm (lạc, vừng, mía) và chăn nuôi bò thịt.
- Kinh tế biển phát triển đa dạng: Cảng nước sâu Vũng Áng, Cửa Lò; nuôi tôm trên cát; du lịch biển Cửa Lò, Sầm Sơn, Thiên Cầm.
- Du lịch di sản văn hóa và tự nhiên là thế mạnh đặc biệt với Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Quần thể di tích Cố đô Huế.
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Phân tích đặc điểm hình thể hẹp ngang và vị trí địa lí của vùng Bắc Trung Bộ: Thuận lợi và khó khăn đối với phát triển kinh tế?
Đặc điểm: Là dải đất hẹp ngang nhất nước ta (nơi hẹp nhất ở Quảng Bình chưa đầy 50 km), sườn núi Trường Sơn Bắc đổ dốc ra biển, kéo dài từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế. Thuận lợi: Cầu nối giao thương huyết mạch Bắc - Nam (có Quốc lộ 1, cao tốc Bắc Nam, đường sắt Thống Nhất); Có các tuyến đường ngang (Quốc lộ 7, 8, 9) nối nước bạn Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan ra các cảng biển Việt Nam; Tài nguyên rừng, khoáng sản và tiềm năng du lịch biển đảo phong phú. Khó khăn: Địa hình chia cắt phức tạp, sông ngòi ngắn dốc thường gây lũ lụt, lũ quét; chịu ảnh hưởng nặng nề của gió phơn Tây Nam khô nóng và bão lũ hàng năm.
Trình bày các thế mạnh phát triển kinh tế nổi bật của vùng Bắc Trung Bộ?
Thế mạnh nổi bật: 1. Lâm nghiệp: Diện tích rừng đứng thứ 2 cả nước (chiếm khoảng 16% diện tích rừng toàn quốc), có nhiều loại gỗ quý và độ che phủ rừng cao; 2. Nông nghiệp: Phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp hàng năm (lạc, vừng, mía) trên đất cát pha duyên hải; cây công nghiệp lâu năm (cao su, cà phê, chè) ở vùng đồi gò phía tây; chăn nuôi bò thịt và trâu; 3. Kinh tế biển: Đánh bắt và nuôi tôm trên cát; chuỗi cảng nước sâu (Nghi Sơn, Cửa Lò, Vũng Áng, Chân Mây); 4. Du lịch: Di sản thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, Quần thể di tích Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình Huế, các bãi tắm nổi tiếng (Sầm Sơn, Cửa Lò, Thiên Cầm, Lăng Cô).
Hiện tượng gió phơn Tây Nam (gió Lào) ở Bắc Trung Bộ phát sinh như thế nào và gây ảnh hưởng gì tới sản xuất nông nghiệp?
Cơ chế phát sinh: Vào đầu mùa hạ, khối khí nhiệt đới ẩm từ vịnh Ben-gan di chuyển theo hướng Tây Nam vào nước ta. Khi gặp bức chắn địa hình của dãy núi Trường Sơn Bắc, không khí ẩm bị đẩy lên cao, gây mưa lớn ở sườn tây (bên đất Lào). Khi vượt qua đỉnh núi sang sườn đông (Bắc Trung Bộ), không khí đã mất hết hơi nước, bị nén đoạn nhiệt giảm 100m nhiệt độ tăng 1 độ C, trở nên cực kì khô nóng (nhiệt độ có thể lên trên 39 - 40 độ C, độ ẩm rớt xuống dưới 40%). Ảnh hưởng: Làm bốc hơi nước nhanh, gây khô hạn khốc liệt, cháy rừng, làm khô héo mùa màng và hoa màu.
Tại sao việc trồng và bảo vệ rừng (rừng đầu nguồn và rừng phòng hộ ven biển) là vấn đề có ý nghĩa sống còn ở Bắc Trung Bộ?
Ý nghĩa sống còn vì: 1. Rừng phòng hộ đầu nguồn ở vùng núi phía tây có tác dụng giữ nước, điều tiết nguồn nước sông, giảm thiểu dòng chảy mặt để ngăn chặn lũ quét, sạt lở đất đá và hạn chế ngập lụt kinh hoàng cho các đồng bằng duyên hải phía đông; 2. Rừng phi lao chắn cát ven biển có vai trò tối quan trọng trong việc chặn đứng nạn cát bay, cát chảy lấn chiếm đồng ruộng làng mạc ven bờ; 3. Rừng ngập mặn ven biển bảo vệ hệ thống đê biển, đầm phá khỏi sức tàn phá dữ dội của triều cường mùa bão tố.