Lịch sử & Địa lý lớp 9 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
Lý thuyết Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay
(199k) Xem Khóa học Lịch Sử 9 KNTT
1. Xu hướng vận động và sự hình thành trật tự thế giới từ năm 1991 đến nay
- Năm 1991, Liên Xô sụp đồ đã đánh dấu kết thúc sự tồn tại của Trật tự hai cực l-an-ta (1945-1991). Tình hình thế giới có những chuyển biến căn bản.
- Xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh:
+ Xu hướng đối đầu trong Chiến tranh lạnh dần được thay thế bằng xu thế đối thoại, hoà hoãn,...
+ Hầu hết các quốc gia đều điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy kinh tế làm trọng tâm, tích cực tham gia liên kết kinh tế trong các tổ chức khu vực và quốc tế.
+ Hoà bình là xu thế chủ đạo, tuy nhiên, nội chiến, xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo vẫn diễn ra ở một số khu vực.
+ Một trật tự thế giới mới đang dần hình thành theo xu đa cực, nhiều trung tâm với sự cạnh tranh của các cường quốc như Mỹ, Liên minh châu (EU), Nhật Bản, Trung Quốc và Liên bang Nga.
- Sau khi Liên Xô tan rã, Trật tự hai cực sụp đổ, Mỹ tham vọng thiết lập trật tự đơn cực do Mỹ chi phối. Tuy nhiên, từ dầu thế kỉ XXI, nhiều quốc gia, khu vực vươn lên cạnh tranh với Mỹ:
+ EU ngày càng lớn mạnh với quá trình liên kết sâu rộng.
+ Nhật Bản dang tìm cách dạt dược vị thế chính trị tương xứng.
+ Liên bang Nga-quốc gia kế thừa chủ yếu tiềm lực, địa vị quốc tế của Liên Xô đang phục hồi và trỗi dậy.
+ Trung Quốc-nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (sau Mỹ)-từ năm 2010, đã và đang là đối thủ cạnh tranh quyết liệt vị thế siêu cường với Mỹ.
G7 gồm 7 nước công nghiệp phát triển: Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Italy, Đức và Nhật Bản
2. Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay
♦ Chính trị
- Đối nội:
+ Trong những năm 90 của thế kỉ XX, tình hình Liên bang Nga bất ổn do mâu thuẫn giữa các đảng phái về việc xác lập một thể chế chính trị mới. Tháng 12-1993, Hiến pháp mới được ban hành, xác lập thể chế Cộng hoà Tổng thống của Liên bang Nga. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, nên tình hình chính trị nước Nga vẫn còn nhiều bất ổn.
+ Sang đầu thế kỉ XXI, tình hình chính trị Liên bang Nga dần ổn định, địa vị quốc tế được nâng cao.
- Đối ngoại:
+ Trong những năm 90 của thế kỉ XX, Liên bang Nga vừa theo đuổi chính sách đối ngoại thân phương Tây với hi vọng nhận được sự ủng hộ của các nước này về chính trị và kinh tế, vừa khôi phục và phát triển mối quan hệ với các nước châu Á.
+ Sang đầu thế kỉ XXI, Nước Nga chú trọng thực hiện chính sách cân bằng Âu-Á, đẩy mạnh quan hệ hợp tác với Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Trung Quốc, Ấn Độ, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN),...
Mĩ và Liên bang Nga là đối trọng trong nhiều vấn đề quốc tế (minh họa)
♦ Kinh tế
- Liên bang Nga thực hiện cải cách, chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liệu bao cấp sang nền kinh tế thị trường qua hai giai đoạn:
+ 1991 - 1999: GDP tăng trưởng âm, lạm phát cao, thâm hụt ngân sách.
+ 2000 - 2021: GDP tăng trưởng khá cao, kiềm chế được lạm phát, thặng dư ngân sách. Nga là một trong 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới.
3. Nước Mỹ từ năm 1991 đến nay
♦ Chính trị
- Đối nội: duy trì nền dân chủ tư sản dưới sự cầm quyền của một trong hai đảng: Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hoà.
- Đối ngoại: Mỹ nhất quán trong việc thực hiện mục tiêu, tham vọng chi phối và lãnh đạo thế giới.
+ Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ đã triển khai các chính sách nhằm tận dụng vị thế siêu cường duy nhất để thúc đẩy việc thiết lập trật tự thế giới đơn cực.
+ Vào những năm 90 của thế kỉ XX, Tổng thống B. Clin-tơn thực hiện chiến lược “Cam kết và mở rộng” với mục tiêu:
▪ Đảm bảo an ninh của Mỹ với lực lượng quân sự mạnh;
▪ Tăng cường khôi phục và phát triển sức mạnh kinh tế;
▪ Thúc dẩy khẩu hiệu "dân chủ” dể can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác,..
♦ Kinh tế
- Nước Mỹ là quốc gia có nền kinh tế, tài chính, công nghệ lớn mạnh hàng đầu thế giới với các lĩnh vực sản xuất đa dạng.
- Mỹ giữ vai trò lãnh đạo và chi phối trong hầu hết các tổ chức kinh tế-tài chính quốc tế như: Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF),...
- Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ cũng trải qua những đợt suy thoái ngắn do tác động của các cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính (1997-1998, 2008-2009, 2014-2015).
Biểu đồ cơ cấu GDP của Hoa Kỳ năm 2000 và năm 2020
(199k) Xem Khóa học Lịch Sử 9 KNTT
Xem thêm tóm tắt lý thuyết Lịch Sử lớp 9 Kết nối tri thức hay khác:
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 18: Việt Nam từ năm 1976 đến năm 1991
Lý thuyết Lịch Sử 9 Bài 22: Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá
Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 9 hay khác:
PRINTING ENDS HERE
Các sản phẩm khác của Vietjack:
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Chủ thể / Xu thế | Tình hình nổi bật từ năm 1991 đến nay | Chính sách đối ngoại & Tác động toàn cầu |
|---|---|---|
| Trật tự thế giới mới | Trật tự hai cực I-an-ta sụp đổ; hình thành xu thế thế giới đa cực, nhiều trung tâm (Mỹ, EU, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc); hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển kinh tế là xu thế chủ đạo | Các nước điều chỉnh chiến lược lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm; tuy nhiên nguy cơ xung đột cục bộ, sắc tộc, tôn giáo và chủ nghĩa khủng bố vẫn phức tạp |
| Liên bang Nga | Thập niên 90 rơi vào khủng hoảng toàn diện; từ năm 2000 dưới thời Tổng thống V. Putin, chính trị ổn định, kinh tế phục hồi mạnh mẽ nhờ dầu khí và công nghiệp quốc phòng | Thực hiện chính sách ngoại giao "Định hướng Á - Âu", khôi phục vị thế cường quốc Á - Âu, tham gia tích cực vào các cơ chế BRICS, SCO, LHQ |
| Nước Mỹ | Duy trì vị thế siêu cường kinh tế, tài chính và quân sự số 1 thế giới; phát triển mạnh mẽ kinh tế tri thức và công nghệ cao; hứng chịu cuộc tấn công khủng bố 11/9/2001 | Theo đuổi chiến lược thiết lập trật tự thế giới "đơn cực" do Mỹ lãnh đạo, nhưng vấp phải sự cạnh tranh quyết liệt từ các trung tâm quyền lực mới nổi |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Sau khi trật tự hai cực I-an-ta tan rã, thế giới chuyển dịch mạnh mẽ theo xu thế đa cực, nhiều trung tâm với vai trò then chốt của các cường quốc lớn.
- Kiến thức then chốt 2: Hòa bình, hữu nghị, hợp tác và tập trung phát triển kinh tế trở thành xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế, dù vẫn tiềm ẩn xung đột cục bộ phức tạp.
- Kiến thức then chốt 3: Nước Mỹ duy trì vị thế siêu cường số một toàn cầu về kinh tế, khoa học và quân sự, song gặp nhiều thách thức sau biến cố 11/9/2001.
- Kiến thức then chốt 4: Liên bang Nga kế thừa vị thế Liên Xô, vượt qua khủng hoảng thập niên 90 và phục hồi vị thế cường quốc dưới thời Tổng thống V. Putin.
- Kiến thức then chốt 5: Quan hệ giữa các nước lớn vừa hợp tác vừa kiềm chế, cạnh tranh chiến lược sâu sắc, định hình bàn cờ chính trị thế giới hiện đại.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sau khi trật tự hai cực I-an-ta tan rã, thế giới chuyển dịch mạnh mẽ theo xu thế đa cực, nhiều trung tâm với vai trò then chốt của các cường quốc lớn.
- Hòa bình, hữu nghị, hợp tác và tập trung phát triển kinh tế trở thành xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế, dù vẫn tiềm ẩn xung đột cục bộ phức tạp.
- Nước Mỹ duy trì vị thế siêu cường số một toàn cầu về kinh tế, khoa học và quân sự, song gặp nhiều thách thức sau biến cố 11/9/2001.
- Liên bang Nga kế thừa vị thế Liên Xô, vượt qua khủng hoảng thập niên 90 và phục hồi vị thế cường quốc dưới thời Tổng thống V. Putin.
- Quan hệ giữa các nước lớn vừa hợp tác vừa kiềm chế, cạnh tranh chiến lược sâu sắc, định hình bàn cờ chính trị thế giới hiện đại.