Lịch sử & Địa lý lớp 9 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 39: Thực hành: Phân tích ảnh hưởng của hạn hán và sa mạc hoá đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 39: Thực hành: Phân tích ảnh hưởng của hạn hán và sa mạc hoá đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
Tây Nguyên có vị trí địa lí quan trọng về quốc phòng an ninh và có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế. Tây Nguyên có nhiều dân tộc cùng chung sống với bản sắc văn hoá đa dạng, đặc sắc. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng Tây Nguyên có những thế mạnh và hạn chế gì? Ngành kinh tế nào là ngành thế mạnh của vùng?
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nội dung phân tích | Thực trạng tại Ninh Thuận – Bình Thuận | Giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế thích ứng |
|---|---|---|
| Đặc điểm khí hậu & Khô hạn | Là vùng có lượng mưa thấp nhất cả nước (dưới 700 - 800 mm/năm), số ngày nắng trên 300 ngày; mùa khô kéo dài 8 - 9 tháng; bốc hơi cực lớn | Xây dựng các công trình thủy lợi liên hồ chứa (hồ Sông Sắt, Sông Trâu, thủy lợi Tân Mỹ); đưa nước ngọt từ sông Đồng Nai sang tiếp nước cho vùng khô hạn |
| Hiện tượng Sa mạc hoá | Đất đai bị thoái hóa nặng nề, hình thành các dải đất cát hoang mạc hóa lớn nhất cả nước (đồi cát bay Mũi Né, bãi cát Nam Cương); thiếu hụt nước ngọt nghiêm trọng | Trồng cây chịu hạn (keo lá tràm, phi lao) phủ xanh đất cát; áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước nhỏ giọt Israel cho vùng chuyên canh cây trồng |
| Ảnh hưởng kinh tế – xã hội | Nông nghiệp truyền thống bị đình đốn, gia súc thiếu thức ăn và nước uống; thu nhập của người dân bấp bênh, tỉ lệ nghèo cao ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số | Chuyển đổi mạnh mẽ cơ cấu cây trồng vật nuôi: Phát triển cây thanh long (Bình Thuận đứng đầu cả nước), trồng nho, táo, tỏi; chăn nuôi cừu, dê thích nghi khí hậu khô |
| Biến bất lợi thành lợi thế | Tiềm năng bức xạ mặt trời cao nhất nước và vận tốc gió lớn quanh năm là nguồn tài nguyên năng lượng vô tận | Xây dựng trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước: Các trang trại điện gió và điện mặt trời quy mô khổng lồ (điện gió Tuy Phong, điện mặt trời Thuận Nam) |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Ninh Thuận và Bình Thuận là vùng khô hạn nhất Việt Nam, lượng mưa thấp kỉ lục, mùa khô kéo dài tới 8 - 9 tháng trong năm.
- Kiến thức then chốt 2: Hiện tượng hạn hán kết hợp sa mạc hóa đụn cát bay gây thiếu hụt nước ngọt gay gắt, làm suy thoái đất canh tác và ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế.
- Kiến thức then chốt 3: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu hạn: Trở thành thủ phủ cây thanh long (Bình Thuận), nho, táo, tỏi (Ninh Thuận) và chăn nuôi gia súc chịu hạn (cừu, dê).
- Kiến thức then chốt 4: Biến thách thức thành thời cơ: Phát triển Ninh Thuận - Bình Thuận thành trung tâm năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) quy mô lớn nhất cả nước.
- Kiến thức then chốt 5: Bài thực hành giúp học sinh hiểu sâu sắc cách mạng hóa mô hình kinh tế xanh thích ứng thông minh với biến đổi khí hậu và điều kiện khắc nghiệt tự nhiên.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Ninh Thuận và Bình Thuận là vùng khô hạn nhất Việt Nam, lượng mưa thấp kỉ lục, mùa khô kéo dài tới 8 - 9 tháng trong năm.
- Hiện tượng hạn hán kết hợp sa mạc hóa đụn cát bay gây thiếu hụt nước ngọt gay gắt, làm suy thoái đất canh tác và ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế.
- Chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu hạn: Trở thành thủ phủ cây thanh long (Bình Thuận), nho, táo, tỏi (Ninh Thuận) và chăn nuôi gia súc chịu hạn (cừu, dê).
- Biến thách thức thành thời cơ: Phát triển Ninh Thuận - Bình Thuận thành trung tâm năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) quy mô lớn nhất cả nước.
- Bài thực hành giúp học sinh hiểu sâu sắc cách mạng hóa mô hình kinh tế xanh thích ứng thông minh với biến đổi khí hậu và điều kiện khắc nghiệt tự nhiên.
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Những nguyên nhân tự nhiên nào khiến khu vực Ninh Thuận – Bình Thuận trở thành vùng khô hạn nhất trên toàn lãnh thổ Việt Nam?
Nguyên nhân tự nhiên: 1. Về địa hình: Địa hình dãy núi Nam Trung Bộ chạy áp sát bờ biển theo hướng song song hoặc tạo góc hẹp với hướng gió mùa Tây Nam và Đông Bắc, khiến luồng gió ẩm bị chặn lại hoặc trượt dọc bờ biển mà không gây mưa; 2. Về dòng hải lưu: Có hiện tượng dòng nước trồi lạnh ven bờ làm không khí bên trên ổn định, khó bốc hơi ngưng tụ tạo mây mưa; 3. Lượng mưa cực thấp (trung bình chỉ từ 700 - 800 mm/năm, nhiều nơi dưới 600 mm), số giờ nắng kỉ lục trên 2.800 giờ/năm, độ bốc hơi gấp đôi lượng mưa khiến mùa khô hạn kéo dài từ 8 đến 9 tháng.
Tác động tiêu cực của hiện tượng hạn hán và sa mạc hóa đối với đời sống và sản xuất tại Ninh Thuận – Bình Thuận?
Tác động tiêu cực: 1. Đất đai bị thoái hóa nặng nề, hình thành các dải cát bay, hoang mạc cát khô cằn (như đồi cát Nam Cương, bãi cát Mũi Né); 2. Thiếu hụt nước ngọt nghiêm trọng cho sinh hoạt và tưới tiêu; hàng nghìn hecta đất nông nghiệp phải bỏ hoang vì không có nước; 3. Đàn gia súc (bò, cừu, dê) thiếu thức ăn và nước uống, suy dinh dưỡng và chết vì khát trong mùa hạn; 4. Đời sống của người dân gặp muôn vàn khó khăn, đặc biệt là đồng bào dân tộc Chăm và Raglai ở các xã vùng sâu.
Người dân và chính quyền Ninh Thuận – Bình Thuận đã có những giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế thông minh nào để thích ứng với khô hạn?
Giải pháp thích ứng thông minh: 1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu hạn: Trở thành 'vương quốc' thanh long của cả nước (Bình Thuận); chuyên canh nho, táo xanh, tỏi, măng tây xanh, nha đam (Ninh Thuận); 2. Phát triển chăn nuôi gia súc chịu hạn: Là thủ phủ nuôi cừu và dê lớn nhất cả nước; 3. Ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước nhỏ giọt Israel và nhà màng chắn nắng; 4. Xây dựng các công trình thủy lợi liên hồ chứa (hồ Sông Sắt, Sông Trâu, hệ thống thủy lợi Tân Mỹ) để tích trữ nước mùa mưa phục vụ mùa khô hạn.
Vì sao Ninh Thuận và Bình Thuận lại được xem là 'Trung tâm năng lượng tái tạo' của cả nước hiện nay?
Được xem là trung tâm năng lượng tái tạo vì: 1. Tiềm năng tự nhiên vô tận: Nắng quanh năm với lượng bức xạ mặt trời cao nhất cả nước và lượng gió biển dồi dào, vận tốc gió ổn định lớn nhất Việt Nam; 2. Biến điều kiện khắc nghiệt thành lợi thế vàng: Những dải đất cát hoang hóa kém hiệu quả nông nghiệp lại là mặt bằng lý tưởng để lắp đặt các trang trại điện mặt trời và điện gió quy mô hàng nghìn hecta; 3. Thu hút hàng chục dự án điện gió ngoài khơi và điện mặt trời quy mô tỉ USD (điện gió Tuy Phong, điện mặt trời Thuận Nam), đóng góp nguồn điện xanh khổng lồ cho lưới điện quốc gia.