Lịch sử & Địa lý lớp 9 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 40: Vùng Tây Nguyên
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 9 Bài 40: Vùng Tây Nguyên theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
Tây Nguyên có vị trí địa lí quan trọng về quốc phòng an ninh và có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế. Tây Nguyên có nhiều dân tộc cùng chung sống với bản sắc văn hoá đa dạng, đặc sắc. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng Tây Nguyên có những thế mạnh và hạn chế gì? Ngành kinh tế nào là ngành thế mạnh của vùng?
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Lĩnh vực thế mạnh | Tiềm năng tự nhiên & Điều kiện phát triển | Hiện trạng & Địa bàn phân bố trọng điểm |
|---|---|---|
| Cây công nghiệp lâu năm | Diện tích đất đỏ badan màu mỡ tầng dày hàng triệu hecta tập trung trên các cao nguyên xếp tầng rộng lớn (Đắk Lắk, Pleiku, Di Linh); khí hậu cận xích đạo có mùa khô sâu sắc thuận lợi thu hoạch phơi sấy | - Cà phê: Vùng chuyên canh lớn nhất cả nước (thủ phủ cà phê Buôn Ma Thuột - Đắk Lắk). - Cao su: Đứng thứ hai sau Đông Nam Bộ (Gia Lai, Đắk Lắk). - Hồ tiêu: Đắk Nông, Gia Lai. - Chè búp: Lâm Đồng (vùng chè lớn nhất miền Nam) |
| Lâm nghiệp & Khoáng sản | Độ che phủ rừng cao nhất cả nước (gần 46%), được ví là "mái nhà Đông Dương", giàu trữ lượng gỗ quý và chim thú; trữ lượng quặng bô-xít khổng lồ | Khai thác lâm sản đi đôi với khoanh nuôi bảo vệ rừng đầu nguồn; khai thác và chế biến bô-xít sản xuất alumin tại Nhân Cơ (Đắk Nông) và Tân Rai (Lâm Đồng) |
| Tiềm năng Thủy điện | Các bậc thang địa hình trên các hệ thống sông lớn dốc (sông Xê Xan, Srêpôk, thượng nguồn sông Đồng Nai) tạo nguồn thủy năng dồi dào | Xây dựng hàng loạt cụm nhà máy thủy điện công suất lớn: Yaly, Xê Xan 3, Xê Xan 4, Buôn Kuốp, Srêpôk 3, Đồng Nai 3, 4; kết hợp cấp nước tưới trong mùa khô |
| Du lịch sinh thái & Văn hóa | Khí hậu mát mẻ quanh năm ở cao nguyên Di Linh - Lang Biang; cảnh quan thác nước hùng vĩ (thác Dray Nur, Prenn); di sản Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên | Trung tâm du lịch nghỉ dưỡng nổi tiếng Đà Lạt (Lâm Đồng); phát triển du lịch sinh thái văn hóa cồng chiêng, lễ hội cà phê, du lịch mạo hiểm bản địa |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Tây Nguyên là vùng duy nhất nước ta không giáp biển, có vị trí chiến lược ngã ba biên giới giáp Lào và Cam-pu-chia, được ví là 'nóc nhà Đông Dương'.
- Kiến thức then chốt 2: Tài nguyên đất đỏ badan màu mỡ tầng dày trên các cao nguyên xếp tầng rộng lớn là điều kiện lý tưởng xây dựng các vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm.
- Kiến thức then chốt 3: Tây Nguyên là vùng chuyên canh cà phê số một cả nước (thủ phủ Buôn Ma Thuột), cùng với cao su, hồ tiêu, điều và chè búp.
- Kiến thức then chốt 4: Tiềm năng thủy điện dồi dào trên hệ thống sông Xê Xan, Srêpôk, thượng nguồn sông Đồng Nai với nhiều nhà máy công suất lớn.
- Kiến thức then chốt 5: Bảo vệ rừng Tây Nguyên và giữ gìn Không gian văn hóa Cồng chiêng là nhiệm vụ cấp bách để phát triển bền vững kinh tế, sinh thái và văn hóa vùng.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Tây Nguyên là vùng duy nhất nước ta không giáp biển, có vị trí chiến lược ngã ba biên giới giáp Lào và Cam-pu-chia, được ví là 'nóc nhà Đông Dương'.
- Tài nguyên đất đỏ badan màu mỡ tầng dày trên các cao nguyên xếp tầng rộng lớn là điều kiện lý tưởng xây dựng các vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm.
- Tây Nguyên là vùng chuyên canh cà phê số một cả nước (thủ phủ Buôn Ma Thuột), cùng với cao su, hồ tiêu, điều và chè búp.
- Tiềm năng thủy điện dồi dào trên hệ thống sông Xê Xan, Srêpôk, thượng nguồn sông Đồng Nai với nhiều nhà máy công suất lớn.
- Bảo vệ rừng Tây Nguyên và giữ gìn Không gian văn hóa Cồng chiêng là nhiệm vụ cấp bách để phát triển bền vững kinh tế, sinh thái và văn hóa vùng.
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Phân tích ý nghĩa chiến lược về vị trí địa lí và điều kiện địa hình của vùng Tây Nguyên?
Ý nghĩa vị trí & Địa hình: 1. Là vùng duy nhất nước ta không giáp biển, nằm ở ngã ba biên giới 'Đông Dương' giáp với hai nước bạn Lào và Cam-pu-chia, giữ vị trí yết hầu đặc biệt quan trọng về quốc phòng an ninh đối với cả nước; 2. Địa hình là các cao nguyên xếp tầng rộng lớn (cao nguyên Kon Tum, Pleiku, Đắk Lắk, Mơ Nông, Di Linh, Lâm Viên) với bề mặt lượn sóng thoải, cao từ 500m đến 1.500m; 3. Là thượng nguồn phát nguyên của nhiều hệ thống sông lớn chảy sang các vùng lân cận và hạ lưu sông Mê Kông (sông Xê Xan, Srêpôk, sông Ba, thượng nguồn sông Đồng Nai), được ví như 'mái nhà Đông Dương'.
Thế mạnh nổi trội của Tây Nguyên về đất đai và khí hậu để phát triển cây công nghiệp lâu năm là gì?
Thế mạnh nổi trội: 1. Tài nguyên đất: Sở hữu diện tích đất đỏ badan màu mỡ lớn nhất nước ta (khoảng 1,36 triệu ha, chiếm hơn 60% diện tích đất badan cả nước), đất có tầng phong hóa dày, tơi xốp, giàu dinh dưỡng, phân bố tập trung trên các bề mặt cao nguyên rộng lớn tạo điều kiện thuận lợi thành lập các nông trường quy mô lớn; 2. Khí hậu: Mang tính chất cận xích đạo với nền nhiệt cao, chia làm hai mùa mưa - khô rõ rệt; Mùa khô kéo dài là điều kiện thuận lợi để phơi sấy, sơ chế và bảo quản nông sản sau thu hoạch; Có các cao nguyên cao mát mẻ thích hợp trồng chè búp và hoa quả ôn đới.
Trình bày tình hình sản xuất và phân bố các cây công nghiệp chủ lực của vùng Tây Nguyên?
Tình hình sản xuất & Phân bố: 1. Cà phê: Là cây công nghiệp số một của vùng, Tây Nguyên là vùng chuyên canh cà phê lớn nhất nước (chiếm hơn 80% diện tích và sản lượng cà phê cả nước), nổi tiếng nhất là cà phê Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), Gia Lai, Lâm Đồng; 2. Cao su: Vùng chuyên canh cao su lớn thứ hai cả nước (sau Đông Nam Bộ), trồng nhiều ở Gia Lai, Đắk Lắk; 3. Hồ tiêu: Phát triển nhanh ở Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai; 4. Chè búp: Lâm Đồng là tỉnh có diện tích và sản lượng chè lớn nhất miền Nam (vùng chè Bảo Lộc).
Tại sao việc bảo vệ rừng Tây Nguyên và phát triển thủy điện bền vững có ý nghĩa sinh thái cấp bách đối với các vùng hạ lưu?
Ý nghĩa sinh thái cấp bách vì: 1. Rừng Tây Nguyên giữ vai trò như chiếc bể chứa nước thiên nhiên khổng lồ, điều tiết và duy trì nguồn nước ngầm và dòng chảy mặt cho các dòng sông lớn chảy về Duyên hải Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long; 2. Phá rừng sẽ làm cạn kiệt nguồn nước trong mùa khô gây hạn hán khốc liệt và sạt lở lũ quét kinh hoàng trong mùa mưa cho các vùng đồng bằng phía dưới; 3. Xây dựng thủy điện phải đi đôi với trồng rừng bù đắp, xả lũ khoa học và duy trì dòng chảy tối thiểu để tránh làm đảo lộn sinh thái của các tỉnh hạ du.