Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết KHTN 7 Bài 36: Khái quát về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 36: Khái quát về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.
1. Sinh trưởng, phát triển là gì?
- Khái niệm sinh trưởng: Sinh trưởng là sự tăng về kích thước và khối lượng của cơ thể do sự tăng lên về số lượng và kích thước tế bào, nhờ đó cơ thể lớn lên.
+ Ví dụ: Sau 1 năm, một em học sinh lớp 1 cao thêm 10 cm; sự tăng kích thước lá của cây;…
Tăng kích thước, khối lượng cơ thể là dấu hiệu của sinh trưởng
- Khái niệm phát triển: Phát triển bao gồm sinh trưởng, phân hóa tế bào, phát sinh hình thái cơ quan và cơ thể.
+ Ví dụ: Cây bưởi ra thêm lá mới, ra hoa, ra quả; trứng gà nở ra gà con;…
Hợp tử trong trứng trải qua quá trình phát triển để hình thành gà con
2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển ở sinh vật
- Mỗi sinh vật từ khi sinh ra đến khi trưởng thành đều trải qua những giai đoạn sinh trưởng và phát triển nhất định, đặc trưng cho từng loài.
Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển trong vòng đời của một số sinh vật
- Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển: Trong vòng đời của sinh vật, các giai đoạn sinh trưởng và phát triển diễn ra đan xen với nhau. Sinh trưởng gắn với phát triển, phát triển dựa trên cơ sở của sinh trưởng.
II. MÔ PHÂN SINH VÀ CHỨC NĂNG CỦA MÔ PHÂN SINH
- Khái niệm mô phân sinh: Mô phân sinh là nhóm tế bào chưa phân hóa nên còn duy trì được khả năng phân chia.
- Chức năng của mô phân sinh: Sự hoạt động của mô phân sinh giúp thực vật sinh trưởng.
- Phân loại mô phân sinh: Có 2 loại mô phân sinh chính gồm mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh bên.
Loại mô phân sinh |
Vị trí |
Vai trò |
Mô phân sinh đỉnh |
Nằm ở đỉnh rễ và đỉnh chồi |
Giúp thân, cành, rễ tăng lên về chiều dài |
Mô phân sinh bên |
Nằm giữa mạch gỗ và mạch rây |
Giúp thân, cành và rễ tăng lên về chiều ngang |
<
Vị trí các mô phân sinh trên cơ thể thực vật
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí | Sinh trưởng | Phát triển |
|---|---|---|
| Bản chất | Tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể | Biến đổi về chất: phân hóa tế bào, phát sinh cơ quan mới |
| Nguyên nhân | Tăng số lượng tế bào (nguyên phân) và tăng kích thước tế bào | Sự chuyên hóa chức năng của tế bào tạo mô và cơ quan |
| Dấu hiệu nhận biết | Cây cao thêm, thân to ra, con non nặng cân hơn | Cây nảy mầm, đâm chồi, ra hoa, kết quả; nòng nọc rụng đuôi thành ếch |
| Mối quan hệ | Là tiền đề cho phát triển diễn ra thuận lợi | Quyết định sự hoàn thiện hình thái để tiếp tục sinh trưởng |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể do sự tăng lên về số lượng và kích thước tế bào.
- Kiến thức then chốt 2: Phát triển là quá trình biến đổi về chất của cơ thể, bao gồm sự sinh trưởng, phân hóa tế bào tạo nên các cơ quan mới và phát sinh hình thái cơ thể.
- Kiến thức then chốt 3: Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình gắn bó mật thiết, đan xen nhau; sinh trưởng là tiền đề của phát triển và phát triển tạo điều kiện cho sinh trưởng tiếp tục.
- Kiến thức then chốt 4: Mô phân sinh là nhóm tế bào thực vật chưa phân hóa, duy trì khả năng phân chia liên tục để tạo tế bào mới giúp cây lớn lên; gồm mô phân sinh đỉnh (chồi, rễ), mô phân sinh bên và mô phân sinh lóng.
- Kiến thức then chốt 5: Các giai đoạn sinh trưởng phát triển ở thực vật có hoa: Hạt nảy mầm Cây con Cây trưởng thành Ra hoa, tạo quả và hạt; ở động vật chia thành giai đoạn phôi và hậu phôi.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể do sự tăng lên về số lượng và kích thước tế bào.
- Phát triển là quá trình biến đổi về chất của cơ thể, bao gồm sự sinh trưởng, phân hóa tế bào tạo nên các cơ quan mới và phát sinh hình thái cơ thể.
- Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình gắn bó mật thiết, đan xen nhau; sinh trưởng là tiền đề của phát triển và phát triển tạo điều kiện cho sinh trưởng tiếp tục.
- Mô phân sinh là nhóm tế bào thực vật chưa phân hóa, duy trì khả năng phân chia liên tục để tạo tế bào mới giúp cây lớn lên; gồm mô phân sinh đỉnh (chồi, rễ), mô phân sinh bên và mô phân sinh lóng.
- Các giai đoạn sinh trưởng phát triển ở thực vật có hoa: Hạt nảy mầm Cây con Cây trưởng thành Ra hoa, tạo quả và hạt; ở động vật chia thành giai đoạn phôi và hậu phôi.