Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 6
Lý thuyết KHTN 7 Bài 15: Năng lượng ánh sáng. Tia sáng, vùng tối
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 15: Năng lượng ánh sáng. Tia sáng, vùng tối theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.
1. Ánh sáng là một dạng của năng lượng
- Ánh sáng không thể thiếu trong cuộc sống của con người và các vật sống khác trên Trái Đất.
Ví dụ:
+ Ánh sáng giúp con người nhìn thấy được môi trường xung quanh.
+ Cây cối cần ánh sáng để quang hợp.
- Ánh sáng là một dạng năng lượng. Năng lượng ánh sáng có thể chuyển hóa thành nhiều dạng năng lượng khác nhau như nhiệt năng, điện năng, …
Ví dụ:
+ Bếp năng lượng Mặt Trời.
+ Pin Mặt Trời.
+ Bình nước nóng năng lượng Mặt Trời;
2. Chùm sáng và tia sáng
a. Chùm sáng
- Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền trong không gian thành những chùm sáng. Tùy thuộc vào nguồn sáng mà chùm sáng có hình dạng và kích thước khác nhau.
- Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng giới hạn chùm sáng, có mũi tên chỉ đường truyền của ánh sáng.
- Có 3 loại chùm sáng thường gặp:
+ Chùm sáng song song.
+ Chùm sáng hội tụ.
+ Chùm sáng phân kì.
b. Tia sáng
- Quy ước biểu diễn đường truyền của ánh sáng bằng một đoạn thẳng có mũi tên chỉ hướng truyền của ánh sáng, gọi là tia sáng.
Ví dụ: Đoạn thẳng SM có hướng (hình dưới) biểu diễn một tia sáng.
c. Chùm sáng hẹp song song
Trong thực tế, người ta coi một chùm sáng song song rất hẹp là mô hình một tia sáng.
3. Vùng tối
a. Vùng tối do nguồn sáng hẹp
- Đối với nguồn sáng hẹp thì vùng phía sau vật cản sáng hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới. Vùng này gọi là vùng tối.
- Vùng tối do nguồn sáng hẹp có ranh giới rõ ràng với vùng sáng.
b. Vùng tối do nguồn sáng rộng
- Đối với nguồn sáng rộng thì phía sau vật cản sáng có vùng hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng và có vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới (vùng tối không hoàn toàn).
- Vùng tối do nguồn sáng rộng có ranh giới không rõ rệt với vùng sáng.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Loại chùm sáng | Đặc điểm các tia sáng | Hình vẽ minh họa | Ví dụ trong thực tế |
|---|---|---|---|
| Chùm sáng song song | Các tia sáng không giao nhau trên đường truyền | Các đường thẳng song song cùng hướng | Chùm sáng từ Mặt Trời chiếu xuống mặt đất |
| Chùm sáng hội tụ | Các tia sáng loe rộng gặp nhau tại một điểm | Các tia sáng cắt nhau tại tiêu điểm | Chùm sáng sau khi đi qua thấu kính hội tụ (kính lúp) |
| Chùm sáng phân kì | Các tia sáng xuất phát từ một điểm và loe rộng ra | Các tia sáng mở rộng theo hình nón | Chùm sáng phát ra từ bóng đèn dây tóc hoặc đèn pin |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Ánh sáng là một dạng năng lượng; năng lượng ánh sáng có thể chuyển hóa thành nhiệt năng, điện năng hoặc hóa năng (như trong pin quang điện, quang hợp).
- Kiến thức then chốt 2: Nguồn sáng là vật tự nó phát ra ánh sáng (Mặt Trời, ngọn nến đang cháy, bóng đèn sáng); vật sáng gồm nguồn sáng và những vật hắt lại ánh sáng chiếu vào nó.
- Kiến thức then chốt 3: Quy ước biểu diễn đường truyền của ánh sáng bằng một đường thẳng có mũi tên chỉ chiều truyền, gọi là tia sáng.
- Kiến thức then chốt 4: Chùm sáng gồm rất nhiều tia sáng hợp thành; có 3 loại chùm sáng thường gặp: chùm sáng song song, chùm sáng hội tụ và chùm sáng phân kì.
- Kiến thức then chốt 5: Vùng tối là vùng ở phía sau vật cản hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn truyền tới; vùng nửa tối chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Ánh sáng là một dạng năng lượng; năng lượng ánh sáng có thể chuyển hóa thành nhiệt năng, điện năng hoặc hóa năng (như trong pin quang điện, quang hợp).
- Nguồn sáng là vật tự nó phát ra ánh sáng (Mặt Trời, ngọn nến đang cháy, bóng đèn sáng); vật sáng gồm nguồn sáng và những vật hắt lại ánh sáng chiếu vào nó.
- Quy ước biểu diễn đường truyền của ánh sáng bằng một đường thẳng có mũi tên chỉ chiều truyền, gọi là tia sáng.
- Chùm sáng gồm rất nhiều tia sáng hợp thành; có 3 loại chùm sáng thường gặp: chùm sáng song song, chùm sáng hội tụ và chùm sáng phân kì.
- Vùng tối là vùng ở phía sau vật cản hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn truyền tới; vùng nửa tối chỉ nhận được ánh sáng từ một phần của nguồn sáng.