Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 9
Lý thuyết KHTN 7 Bài 35: Thực hành: Cảm ứng ở sinh vật
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 35: Thực hành: Cảm ứng ở sinh vật theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.
1. Dụng cụ
- Chậu trồng cây cảnh/khay nhựa; đất/cát trồng cây; que tre hoặc gỗ nhỏ; chậu hoặc chai nhựa (đã sử dụng) đục lỗ nhỏ; nước; hộp carton.
- Tranh ảnh về một số hiện tượng cảm ứng ở cây xanh; video về một số tập tính ở động vật như tập tính kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống bầy đàn,…
2. Mẫu vật
- Hạt đỗ (đậu), hạt bầu, hạt bí hoặc cây non của các loài đó.
1. Thí nghiệm chứng minh tính hướng nước của cây
Chuẩn bị: 2 chậu đất/cát giống nhau (nếu sử dụng đất, cần lấy đất tơi xốp, nhiều mùn để khi nhổ cây quan sát không bị đứt rễ).
- Bước 1: Gieo hạt đỗ vào 2 chậu, tưới nước đủ ẩm.
- Bước 2: Theo dõi sự nảy mầm của hạt thành cây có từ 3 đến 5 lá.
- Bước 3: Đặt chậu nước có lỗ thủng nhỏ vào trong 1 chậu cây sao cho nước ngấm vào đất mà không gây ngập úng cây.
- Bước 4: Sau 3 đến 5 ngày (kể từ khi đặt chậu nước), nhẹ nhàng nhổ cây ra khỏi chậu và quan sát hướng mọc của rễ cây.
2. Thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng của cây
Chuẩn bị: 2 chậu đất trồng cây giống nhau; 2 hộp carton không đáy, 1 hộp khoét lỗ phía trên, hộp còn lại khoét phía bên cạnh.
- Bước 1: Gieo hạt đỗ vào trong đất, tưới nước đủ ẩm và đợi cho đến khi hạt nảy mầm.
- Bước 2: Úp lên mỗi chậu cây một hộp carton, đặt trong môi trường ánh sáng tự nhiên.
- Bước 3: Sau khoảng từ 3 đến 5 ngày, nhấc hộp carton ra khỏi các chậu cây, quan sát hướng của thân cây.
3. Quan sát tính hướng tiếp xúc của cây
- Quan sát tranh ảnh, video về tính hướng tiếp xúc của cây mướp hoặc cây bầu, bí.
- Ghi kết quả quan sát được vào phiếu theo mẫu Bảng 35.2.
4. Quan sát một số tập tính của động vật
- Quan sát tranh ảnh, video về một số tập tính ở động vật như tập tính kiếm ăn, đánh dấu lãnh thổ, chăm sóc con non, di cư, sống bầy đàn,…
- Ghi chép kết quả quan sát được vào phiếu theo mẫu Bảng 35.3.
III. KẾT QUẢ
1. Hoàn thành bảng ghi kết quả thí nghiệm và quan sát theo mẫu Bảng 35.1, 35.2, 35.3.
2. Nhận xét, kết luận về kết quả của các thí nghiệm chứng minh tính hướng nước, hướng sáng, hướng tiếp xúc của cây.
3. Trả lời các câu hỏi sau:
3.1. Tại sao trong thí nghiệm chứng minh tính hướng nước, người ta lại đặt chậu nước thủng lỗ nhỏ ở một phía của chậu cây và chỉ cho nước ngấm từ từ mà không để nước ngấm nhanh ra khắp chậu?
3.2. Trong thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng, nếu thường xuyên xoay chậu theo các hướng khác nhau thì kết quả sẽ như thế nào? Giải thích.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Dạng cảm ứng | Tác nhân kích thích | Phản ứng của cơ quan thực vật | Ý nghĩa sinh học |
|---|---|---|---|
| Tính hướng sáng | Nguồn ánh sáng chiếu một phía | Ngọn và thân cây uốn cong về phía có ánh sáng | Thu nhận tối đa ánh sáng phục vụ quang hợp |
| Tính hướng nước | Nguồn nước / độ ẩm trong đất | Rễ cây sinh trưởng uốn cong hướng tới nguồn nước | Giúp cây hấp thụ đủ nước duy trì sự sống |
| Tính hướng tiếp xúc | Vật cản cơ học (cọc rào, thân cây gỗ) | Tua cuốn chạm vào vật cản quấn chặt nâng thân cây | Giúp cây leo vươn lên cao đón nhận ánh nắng |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Mục đích thực hành: Quan sát và làm được các thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng, hướng nước, hướng tiếp xúc ở cây và tìm hiểu tập tính ở động vật.
- Kiến thức then chốt 2: Thí nghiệm tính hướng sáng: Đặt chậu cây mầm trong hộp giấy có khoét lỗ bên hông; sau 3-5 ngày ngọn cây vươn cong hẳn về phía có lỗ khoét nhận ánh sáng.
- Kiến thức then chốt 3: Thí nghiệm tính hướng nước: Trồng cây mầm vào chậu cát có đặt một cốc nhựa đục lỗ chứa nước ở một góc; rễ cây sẽ uốn cong phát triển dày đặc về phía nguồn nước.
- Kiến thức then chốt 4: Thí nghiệm tính hướng tiếp xúc: Quan sát tua cuốn của cây bầu bí khi chạm vào cọc giàn sẽ nhanh chóng uốn lượn quấn chặt quanh cọc để nâng đỡ thân cây leo lên cao.
- Kiến thức then chốt 5: Quan sát tập tính động vật: Ghi chép tập tính kiếm ăn của gà, tập tính rình mồi của mèo, tập tính làm tổ của chim và phản xạ có điều kiện của vật nuôi trong gia đình.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Mục đích thực hành: Quan sát và làm được các thí nghiệm chứng minh tính hướng sáng, hướng nước, hướng tiếp xúc ở cây và tìm hiểu tập tính ở động vật.
- Thí nghiệm tính hướng sáng: Đặt chậu cây mầm trong hộp giấy có khoét lỗ bên hông; sau 3-5 ngày ngọn cây vươn cong hẳn về phía có lỗ khoét nhận ánh sáng.
- Thí nghiệm tính hướng nước: Trồng cây mầm vào chậu cát có đặt một cốc nhựa đục lỗ chứa nước ở một góc; rễ cây sẽ uốn cong phát triển dày đặc về phía nguồn nước.
- Thí nghiệm tính hướng tiếp xúc: Quan sát tua cuốn của cây bầu bí khi chạm vào cọc giàn sẽ nhanh chóng uốn lượn quấn chặt quanh cọc để nâng đỡ thân cây leo lên cao.
- Quan sát tập tính động vật: Ghi chép tập tính kiếm ăn của gà, tập tính rình mồi của mèo, tập tính làm tổ của chim và phản xạ có điều kiện của vật nuôi trong gia đình.