Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết KHTN 7 Bài 19: Từ trường
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 19: Từ trường theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.
1. Từ trường
- Lực tác dụng của nam châm lên các vật có từ tính và các nam châm khác gọi là lực từ.
- Từ trường là môi trường tồn tại xung quanh nam châm và dây dẫn mang dòng điện.
2. Từ phổ
- Hình ảnh các đường mạt sắt xung quanh nam châm tạo ra gọi là từ phổ. Từ phổ cho ta hình ảnh trực quan về từ trường.
- Vùng nào các đường mạt sắt sắp xếp mau thì từ trường ở đó mạnh, vùng nào các đường mạt sắt sắp xếp thưa thì từ trường ở đó yếu.
3. Các đường sức từ
- Đường sức từ chính là hình ảnh cụ thể của từ trường. Đây cũng chính là hình dạng sắp xếp của các mạt sắt trên tấm bìa trong từ trường.
- Các đường sức từ có chiều nhất định. Ở bên ngoài thanh nam châm, chúng là những đường cong đi ra từ cực Bắc, đi vào ở cực Nam của nam châm.
4. Từ trường của Trái Đất
- Trái Đất là một nam châm khổng lồ. Ở bên ngoài Trái Đất, đường sức từ trường Trái Đất có chiều đi từ Nam bán cầu đến Bắc bán cầu.
- Cực Bắc địa lí và cực Bắc địa từ không trùng nhau. Cực Nam địa lí không trùng cực Nam địa từ.
Mô phỏng từ trường Trái Đất.
5. La bàn
a. Cấu tạo
- La bàn là dụng cụ để xác định hướng địa lí.
- Một la bàn thường có:
+ Kim nam châm đặt trên trụ xoay được thiết kế theo hình lá dẹt, mỏng, nhẹ, một đầu được sơn đỏ chỉ hướng Bắc và đầu còn lại được sơn xanh chỉ hướng Nam. Được đặt trong một vỏ kim loại thường bằng nhôm hoặc nhựa có gắn cố định một mặt chia độ.
+ Mặt kính của la bàn giúp bảo vệ kim nam châm.
Hình ảnh la bàn tìm hướng
(1) Kim la bàn.
(2) Mặt la bàn.
(3) Vỏ la bàn.
b. Cách sử dụng la bàn xác định hướng địa lí
Các bước tiến hành:
- Đặt la bàn cách xa nam châm và các vật liệu có tính chất từ, để tránh tác động của các vật này lên kim la bàn.
- Giữ là ban trong lòng bàn tay hoặc đặt trên một mặt bàn sao cho la bàn nằm ngang trước mặt. Sau đó xoay vỏ của la bàn sao cho đầu kim màu đỏ chỉ hướng Bắc trùng khít với vạch chữ N trên la bàn.
- Đọc giá trị của góc tạo bởi hướng cần xác định (hướng trước mặt) so với hướng bắc trên mặt chia độ của la bàn để tìm hướng cần xác định.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Yếu tố | Từ trường xung quanh nam châm | Từ trường của Trái Đất |
|---|---|---|
| Nguồn gốc phát sinh | Do các hạt vật chất từ trong thanh nam châm tạo ra | Do dòng chảy kim loại lỏng (sắt, niken) sâu trong lõi Trái Đất sinh ra |
| Quy ước đường sức từ | Đường cong kín: Đi ra từ cực Bắc (N), đi vào cực Nam (S) | Đi ra từ cực Nam địa lí (cực Bắc từ) và đi vào cực Bắc địa lí (cực Nam từ) |
| Công cụ nhận biết | Dùng mạt sắt tạo từ phổ hoặc kim nam châm thử | Dùng la bàn định hướng trên biển, rừng núi |
| Tác dụng thực tiễn | Hút các vật liệu từ, điều khiển dòng electron trong động cơ | Bảo vệ sinh quyển Trái Đất khỏi gió Mặt Trời và bức xạ vũ trụ nguy hại |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Từ trường là môi trường vật chất đặc biệt bao quanh nam châm hoặc dây dẫn có dòng điện chạy qua, có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó.
- Kiến thức then chốt 2: Để nhận biết từ trường, người ta dùng kim nam châm thử (nơi nào kim nam châm bị lệch khỏi hướng Bắc - Nam tự do thì nơi đó có từ trường).
- Kiến thức then chốt 3: Từ phổ là hình ảnh các mạt sắt sắp xếp thành các đường cong nối liền hai cực của nam châm khi rắc mạt sắt lên bề mặt tấm nhựa đặt trên nam châm.
- Kiến thức then chốt 4: Đường sức từ là các đường cong kín trong từ trường có chiều quy ước: Đi ra từ cực Bắc (N) và đi vào cực Nam (S) của thanh nam châm.
- Kiến thức then chốt 5: Trái Đất là một nam châm khổng lồ có từ trường; cực từ Bắc của Trái Đất nằm ở gần cực Nam địa lí và cực từ Nam của Trái Đất nằm ở gần cực Bắc địa lí; la bàn hoạt động dựa vào từ trường Trái Đất.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Từ trường là môi trường vật chất đặc biệt bao quanh nam châm hoặc dây dẫn có dòng điện chạy qua, có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó.
- Để nhận biết từ trường, người ta dùng kim nam châm thử (nơi nào kim nam châm bị lệch khỏi hướng Bắc - Nam tự do thì nơi đó có từ trường).
- Từ phổ là hình ảnh các mạt sắt sắp xếp thành các đường cong nối liền hai cực của nam châm khi rắc mạt sắt lên bề mặt tấm nhựa đặt trên nam châm.
- Đường sức từ là các đường cong kín trong từ trường có chiều quy ước: Đi ra từ cực Bắc (N) và đi vào cực Nam (S) của thanh nam châm.
- Trái Đất là một nam châm khổng lồ có từ trường; cực từ Bắc của Trái Đất nằm ở gần cực Nam địa lí và cực từ Nam của Trái Đất nằm ở gần cực Bắc địa lí; la bàn hoạt động dựa vào từ trường Trái Đất.