Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 8

Lý thuyết KHTN 7 Bài 25: Hô hấp tế bào

Chương 8: Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 25: Hô hấp tế bào theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.

Lớp

6 7 8 9

Môn

Toán học Ngữ văn Tiếng Anh Khoa học tự nhiên Lịch sử & Địa lý Giáo dục công dân Tin học Công nghệ

I. HÔ HẤP TẾ BÀO

- Khái niệm: Hô hấp tế bào là quá trình phân giải chất hữu cơ tạo thành nước và carbon dioxide, đồng thời giải phóng ra năng lượng.

- Nơi diễn ra: Ở sinh vật nhân thực, hô hấp tế bào xảy ra ở ti thể.

Hình 1: Hô hấp tế bào (KHTN 7 Kết nối tri thức Bài 25)

Hô hấp ở tế bào

- Phương trình hô hấp tế bào:

Chất hữu cơ + Oxygen → Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (nhiệt + ATP)

+ Nguồn cung cấp glucose cho hô hấp tế bào: Ở đa số thực vật, glucose được tổng hợp từ quá trình quang hợp. Ở động vật, tế bào lấy glucose từ quá trình phân giải thức ăn.

- Đặc điểm: Hô hấp tế bào xảy ra ở hầu hết các tế bào trong cơ thể. Cường độ của quá trình hô hấp tế bào diễn ra mạnh hay yếu tùy thuộc vào nhu cầu năng lượng của cơ thể.

- Vai trò:

+ Hô hấp tế bào phân giải năng lượng khó sử dụng tích lũy trong các hợp chất hữu cơ thành năng lượng dễ sử dụng trong ATP để cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.

+ Hô hấp tế bào cũng tạo ra nhiều sản phẩm trung gian cho quá trình tổng hợp các chất đặc trưng của cơ thể.

+ Ngoài năng lượng ATP, hô hấp tế bào cũng sinh ra nhiệt giúp cơ thể duy trì sự sống.

Hô hấp tế bào cung cấp năng lượng dễ sử dụng cho các hoạt động sống

II. MỐI QUAN HỆ GIỮA TỔNG HỢP VÀ PHÂN GIẢI CHẤT HỮU CƠ Ở TẾ BÀO

Quá trình tổng hợp và phân giải chất hữu cơ có biểu hiện trái ngược nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau:

Sơ đồ mối quan hệ hai chiều giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào

- Quá trình tổng hợp và phân giải chất hữu cơ có biểu hiện trái ngược nhau vì: Quá trình tổng hợp thực hiện tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ những chất đơn giản, đồng thời, tích lũy năng lượng. Ngược lại, quá trình phân giải là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp tạo thành các chất đơn giản như nước, carbon dioxide, đồng thời, giải phóng năng lượng cung cấp cho hoạt động sống của cơ thể.

- Quá trình tổng hợp và phân giải chất hữu cơ phụ thuộc lẫn nhau vì: Sản phẩm của quá trình tổng hợp cung cấp nguyên liệu cho quá trình phân giải; ngược lại, quá trình phân giải cung cấp năng lượng và nguyên liệu cho quá trình tổng hợp.

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Tiêu chí so sánh	Quang hợp	Hô hấp tế bào
Bào quan thực hiện	Lục lạp (ở tế bào có chứa chất diệp lục)	Ty thể (ở mọi tế bào sống của sinh vật nhân thực)
Nguyên liệu tham gia	Nước ( $H_2O$ ) và khí Carbon dioxide ( $CO_2$ )	Chất hữu cơ (Glucose $C_6H_{12}O_6$ ) và khí Oxygen ( $O_2$ )
Sản phẩm tạo thành	Chất hữu cơ (Glucose) và khí Oxygen ( $O_2$ )	Khí $CO_2$ , Nước ( $H_2O$ ) và năng lượng (ATP + nhiệt)
Bản chất năng lượng	Tích lũy năng lượng (Quang năng $\rightarrow$ Hóa năng)	Giải phóng năng lượng (Hóa năng $\rightarrow$ ATP + Nhiệt)
Thời gian diễn ra	Chỉ diễn ra khi có ánh sáng chiếu vào	Diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm trong tế bào sống

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

Kiến thức then chốt 1: Hô hấp tế bào là quá trình phân giải các phân tử chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) giải phóng năng lượng ATP cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
Kiến thức then chốt 2: Phương trình hô hấp tế bào: Glucose + Oxygen $\rightarrow$ Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt).
Kiến thức then chốt 3: Ty thể là bào quan chuyên trách thực hiện quá trình hô hấp tế bào ở sinh vật nhân thực (được ví là "nhà máy năng lượng" của tế bào).
Kiến thức then chốt 4: Hô hấp tế bào và quang hợp là hai quá trình trái ngược nhau nhưng thống nhất và phụ thuộc lẫn nhau: Sản phẩm của quang hợp là nguyên liệu của hô hấp và ngược lại.
Kiến thức then chốt 5: Năng lượng giải phóng từ hô hấp tế bào một phần tích lũy dưới dạng phân tử ATP (tiền tệ năng lượng của tế bào), phần còn lại giải phóng dưới dạng nhiệt giúp duy trì thân nhiệt.

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

Hô hấp tế bào là quá trình phân giải các phân tử chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) giải phóng năng lượng ATP cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào và cơ thể.
Phương trình hô hấp tế bào: Glucose + Oxygen $\rightarrow$ Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt).
Ty thể là bào quan chuyên trách thực hiện quá trình hô hấp tế bào ở sinh vật nhân thực (được ví là "nhà máy năng lượng" của tế bào).
Hô hấp tế bào và quang hợp là hai quá trình trái ngược nhau nhưng thống nhất và phụ thuộc lẫn nhau: Sản phẩm của quang hợp là nguyên liệu của hô hấp và ngược lại.
Năng lượng giải phóng từ hô hấp tế bào một phần tích lũy dưới dạng phân tử ATP (tiền tệ năng lượng của tế bào), phần còn lại giải phóng dưới dạng nhiệt giúp duy trì thân nhiệt.

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Hô hấp tế bào là gì và viết phương trình tổng quát của quá trình hô hấp tế bào?

Hô hấp tế bào là quá trình phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) thành các chất đơn giản (

CO_2

và

H_2O

), đồng thời giải phóng năng lượng ATP cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào. Phương trình: Glucose + Oxygen

\rightarrow

Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP + nhiệt).

Ty thể có cấu tạo như thế nào để được gọi là 'nhà máy năng lượng' của tế bào?

Ty thể có màng kép: màng ngoài trơn nhẵn, màng trong gấp nếp sâu tạo thành các mào (cristae) làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc gấp nhiều lần. Trên mào ty thể gắn vô số enzyme xúc tác chuỗi chuyền electron hô hấp giúp tổng hợp lượng lớn phân tử tích lũy năng lượng ATP.

So sánh hai quá trình quang hợp và hô hấp tế bào về mặt trao đổi chất và năng lượng.

Quang hợp là quá trình **tổng hợp** chất hữu cơ và **tích lũy** năng lượng quang năng thành hóa năng trong glucose (

CO_2 + H_2O \rightarrow \text{chất hữu cơ} + O_2

). Hô hấp tế bào là quá trình **phân giải** chất hữu cơ và **giải phóng** hóa năng thành ATP và nhiệt năng (chất hữu cơ

+ O_2 \rightarrow CO_2 + H_2O + \text{ATP}

). Đây là hai quá trình đối lập nhưng thống nhất và phụ thuộc lẫn nhau.

Năng lượng giải phóng từ quá trình hô hấp tế bào được cơ thể sử dụng vào những mục đích nào?

Năng lượng hô hấp được sử dụng cho 4 mục đích chính: 1. Tổng hợp các chất hữu cơ mới để tế bào lớn lên và phân chia; 2. Vận chuyển chủ động các chất qua màng tế bào; 3. Co cơ thực hiện các cử động vận động và lao động; 4. Tỏa nhiệt giúp duy trì thân nhiệt ổn định cho cơ thể.