Khoa học tự nhiên lớp 7 · KNTT · Chương 3
Lý thuyết KHTN 7 Bài 5: Phân tử – Đơn chất – Hợp chất
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 7 Bài 5: Phân tử – Đơn chất – Hợp chất theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, sơ đồ minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có lời giải chi tiết.
I. Đơn chất và hợp chất
Dựa vào thành phần nguyên tố mà chất được phân loại thành: đơn chất và hợp chất.
1. Đơn chất
- Đơn chất là những chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học.
Ví dụ:
+ Đồng (copper) được tạo nên từ một nguyên tố đồng.
+ Khí hydrogen được tạo nên từ nguyên tố hydrogen.
- Một nguyên tố thường chỉ tạo nên một dạng đơn chất. Tuy nhiên, một số nguyên tố có thể tạo nên các dạng đơn chất khác nhau.
Ví dụ:
+ Carbon tạo nên các dạng đơn chất như than chì, than gỗ, kim cương …
+ Phosphorus tạo nên các dạng đơn chất như phosphorus đỏ, phosphorus trắng; …
- Đơn chất được phân loại thành kim loại, phi kim, khí hiếm tạo nên từ nguyên tố kim loại, phi kim và khí hiếm tương ứng.
- Ở điều kiện thường:
+ Các kim loại như đồng, sắt, nhôm … tồn tại ở thể rắn (trừ Hg tồn tại ở thể lỏng);
+ Các phi kim có thể tồn tại ở thể rắn (như sulfur, carbon, …), thể khí (như hydrogen, nitrogen, …) và thể lỏng như bromine.
+ Các khí hiếm tồn tại ở thể khí.
2. Hợp chất
- Hợp chất là chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học. Hiện nay, đã biết hàng chục triệu hợp chất khác nhau.
Ví dụ:
+ Nước là hợp chất được tạo nên từ hai nguyên tố H và O.
+ Calcium carbonate là hợp chất được tạo nên từ 3 nguyên tố Ca, C và O.
- Hợp chất được phân loại thành:
+ Hợp chất vô cơ: nước, carbon dioxide; muối ăn; calcium carbonate …
+ Hợp chất hữu cơ: glucose; protein; saccharose; …
1. Khái niệm
- Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện đẩy đủ tính chất hóa học của chất.
- Phân tử đơn chất được tạo nên bởi các nguyên tử của cùng một nguyên tố hóa học.
Ví dụ:
+ Hai nguyên tử nitrogen liên kết với nhau tạo thành phân tử nitrogen.
+ Hai nguyên tử oxygen liên kết với nhau tạo thành phân tử oxygen.
- Phân tử hợp chất được tạo nên bởi nguyên tử của các nguyên tố hóa học khác nhau.
Ví dụ:
+ Phân tử methane gồm 1 nguyên tử C liên kết với 4 nguyên tử H.
+ Phân tử nước gồm 1 nguyên tử O liên kết với 2 nguyên tử H.
2. Khối lượng phân tử
- Khối lượng phân tử của một chất bằng tổng khối lượng của các nguyên tử trong phân tử chất đó.
- Khối lượng của một phân tử được tính theo đơn vị amu.
Ví dụ: Khối lượng phân tử nước bằng: 2.1 + 16 = 18 amu.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí so sánh | Đơn chất | Hợp chất |
|---|---|---|
| Khái niệm | Chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học duy nhất | Chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học khác nhau |
| Phân loại | Đơn chất kim loại (Fe, Cu, Al) và đơn chất phi kim (, , C) | Hợp chất vô cơ (, , ) và hợp chất hữu cơ (, ) |
| Cấu tạo hạt đại diện | Có thể là nguyên tử kim loại đứng riêng rẽ hoặc phân tử liên kết | Luôn là phân tử gồm nhiều loại nguyên tử liên kết với nhau theo tỉ lệ cố định |
| Tính chất | Mang tính chất đặc trưng của chính nguyên tố đó | Hoàn toàn khác biệt so với tính chất của các đơn chất tạo nên nó |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết hóa học và mang đầy đủ tính chất hóa học của chất.
- Kiến thức then chốt 2: Khối lượng phân tử bằng tổng khối lượng của các nguyên tử cấu thành nên phân tử đó (tính theo đơn vị amu).
- Kiến thức then chốt 3: Đơn chất là những chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học duy nhất (ví dụ: khí hydrogen , kim loại iron ).
- Kiến thức then chốt 4: Hợp chất là những chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học khác nhau kết hợp theo tỉ lệ xác định (ví dụ: nước , carbon dioxide ).
- Kiến thức then chốt 5: Đơn chất được phân chia thành đơn chất kim loại và đơn chất phi kim; tính chất của hợp chất hoàn toàn khác tính chất của các đơn chất tạo nên nó.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết hóa học và mang đầy đủ tính chất hóa học của chất.
- Khối lượng phân tử bằng tổng khối lượng của các nguyên tử cấu thành nên phân tử đó (tính theo đơn vị amu).
- Đơn chất là những chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học duy nhất (ví dụ: khí hydrogen , kim loại iron ).
- Hợp chất là những chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học khác nhau kết hợp theo tỉ lệ xác định (ví dụ: nước , carbon dioxide ).
- Đơn chất được phân chia thành đơn chất kim loại và đơn chất phi kim; tính chất của hợp chất hoàn toàn khác tính chất của các đơn chất tạo nên nó.