Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 1
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 3: Phong trào văn hóa Phục hưng và cải cách tôn giáo
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 3: Phong trào văn hóa Phục hưng và cải cách tôn giáo theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Những biến đổi về kinh tế, xã hội Tây Âu từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVI
- Từ cuối thế kỷ XIII, tình hình kinh tế-xã hội Tây Âu có nhiều thay đổi:
+ Các công trường thủ công, các công ty thương mại, các đồn điền lớn,… lần lượt ra đời, có quy mô ngày càng lớn.
+ Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện.
- Giai cấp tư sản ra đời có thế lực kinh tế song chưa có địa vị xã hội; bị Giáo hội Thiên chúa giáo kìm hãm sự phát triển… Do đó, giai cấp tư sản muốn xây dựng nền văn hóa mới, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
2. Phong trào văn hóa Phục hưng
- Diễn ra đầu tiên tại I-ta-li- a vào thế kỷ XIV, sau đó lan sang các nước khác.
a. Những thành tựu tiêu biểu
- Văn học:
+ Phát triển đa dạng, phong phú về thể loại: thơ, tiểu thuyết, kịch…
+ Xuất hiện nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà soạn kịch nổi tiếng, như: Đan-tê; M. Xéc-van-tét, Sếch-xpia,…
- Nghệ thuật: xuất hiện những danh họa, những nhà điêu khắc nổi tiếng, như: Lê-ô-na đơ Vanh-xi; Mi-ken-lăng-giơ…
- Khoa học: Xuất hiện hiện nhiều nhà khoa học dũng cảm chống lại những quan điểm sai lầm. bảo thủ, tiêu biểu là Cô-péc-ních,…
b. Ý nghĩa và tác động của phong trào văn hóa Phục hưng đối với xã hội Tây Âu.
- Ý nghĩa:
+ Góp phần quan trọng vào giải phóng tư tưởng, tình cảm của con người, lên án gay gắt giáo hội.
+ Là bước tiến lớn trong lịch sử văn minh Tây Âu, tạo ra những tiền đề văn hoá, tư tưởng và tôn giáo.
- Tác động: là cuộc đấu tranh công khai trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến lỗi thời, mở đường cho văn hóa Tây Âu trong những thế kỉ sau.
3. Phong trào cải cách tôn giáo
a. Nguyên nhân bùng nổ
- Thời trung đại, Thiên Chúa giáo là chỗ dựa vững chắc của chế độ phong kiến, chi phối toàn bộ xã hội.
- Thế kỉ XVI, Giáo hội Thiên Chúa giáo ngày càng có xu hướng cản trở sự phát triển của chủ nghĩa tư bản.
=> Phong trào cải cách tôn giáo bùng nổ khắp Tây Âu, mở đầu là Đức, Thụy Sĩ, sau đó lan sang Bỉ, Hà Lan, Anh, Pháp,… Tiêu biểu nhất là tư tưởng cải cách của Mác-tin Lu-thơ và Giăng Can-vanh
b. Nội dung cơ bản
- Phê phán những hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng, phủ nhận sự thống trị của Giáo hội.
- Chỉ trích mạnh mẽ những giáo lí giả dối của Giáo hội.
- Đòi bãi bỏ những hủ tục, lễ nghi phiền toái, đòi quay về với giáo lí Ki-tô nguyên thủy
- Ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản
C. Tác động
- Thiên Chúa giáo phân hóa thành 2 giáo phái: Cựu giáo (Ki-tô giáo cũ) và Tân giáo (đạo Tin lành)
- Châm ngòi cho cuộc khởi nghĩa nông dân ở Đức (thường gọi là cuộc chiến tranh nông dân Đức)
+ Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trong lĩnh vực Văn hóa-tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến đã suy tàn, mở đường cho nền văn hóa châu Âu phát triển cao hơn.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí | Phong trào Văn hóa Phục hưng | Phong trào Cải cách tôn giáo |
|---|---|---|
| Thời gian & Địa bàn | Thế kỉ XIV – XVII, bắt đầu từ I-ta-li-a rồi lan khắp Tây Âu | Thế kỉ XVI, khởi đầu ở Đức (M. Lu-thơ) rồi lan sang Thụy Sĩ, Pháp, Anh |
| Đại diện tiêu biểu | Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Sếch-xpia, Rơ-nê Đê-các-tơ | Mác-tin Lu-thơ (Martin Luther), Giăng Can-văng (Jean Calvin) |
| Nội dung tư tưởng | Lên án Giáo hội, đề cao giá trị con người, khoa học thực nghiệm, tự do cá nhân | Phê phán Giáo hội suy đồi, bãi bỏ nghi lễ rườm rà, đòi tự do đức tin qua Kinh Thánh |
| Tác động lịch sử | Đòn mở đường giải phóng tư tưởng, văn hóa rực rỡ tiền đề cho cách mạng tư sản | Phân hóa Ki-tô giáo thành Cựu giáo (Công giáo) và Tân giáo (Tin lành) |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Hoàn cảnh Phong trào Phục hưng: Thế kỉ XIV, giai cấp tư sản mới lớn mạnh ở Tây Âu nhưng bị hệ tư tưởng phong kiến và giáo lí khắt khe của Giáo hội Ki-tô kìm hãm.
- Kiến thức then chốt 2: Bản chất Văn hóa Phục hưng: Khôi phục tinh hoa văn hóa Hy Lạp - La Mã cổ đại, đề cao chủ nghĩa nhân văn, tôn vinh giá trị và tự do con người, coi trọng khoa học thực nghiệm.
- Kiến thức then chốt 3: Những danh nhân kiệt xuất: Lê-ô-na đơ Vanh-xi (hội họa, giải phẫu học), Mi-ken-lăng-giơ (điêu khắc), Sếch-xpia (kịch nghệ), Rơ-nê Đê-các-tơ và Ga-li-lê (khoa học).
- Kiến thức then chốt 4: Phong trào Cải cách tôn giáo: Do Mác-tin Lu-thơ (Đức) và Giăng Can-văng (Thụy Sĩ) khởi xướng ở thế kỉ XVI, kịch liệt phản đối thói xa hoa giả tạo của Giáo hoàng và việc bán vé xá tội.
- Kiến thức then chốt 5: Ý nghĩa lịch sử: Là những đòn tấn công quyết định đầu tiên vào trật tự phong kiến lỗi thời, giải phóng tư tưởng và đặt nền móng cho thời đại văn minh cận đại.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Hoàn cảnh Phong trào Phục hưng: Thế kỉ XIV, giai cấp tư sản mới lớn mạnh ở Tây Âu nhưng bị hệ tư tưởng phong kiến và giáo lí khắt khe của Giáo hội Ki-tô kìm hãm.
- Bản chất Văn hóa Phục hưng: Khôi phục tinh hoa văn hóa Hy Lạp - La Mã cổ đại, đề cao chủ nghĩa nhân văn, tôn vinh giá trị và tự do con người, coi trọng khoa học thực nghiệm.
- Những danh nhân kiệt xuất: Lê-ô-na đơ Vanh-xi (hội họa, giải phẫu học), Mi-ken-lăng-giơ (điêu khắc), Sếch-xpia (kịch nghệ), Rơ-nê Đê-các-tơ và Ga-li-lê (khoa học).
- Phong trào Cải cách tôn giáo: Do Mác-tin Lu-thơ (Đức) và Giăng Can-văng (Thụy Sĩ) khởi xướng ở thế kỉ XVI, kịch liệt phản đối thói xa hoa giả tạo của Giáo hoàng và việc bán vé xá tội.
- Ý nghĩa lịch sử: Là những đòn tấn công quyết định đầu tiên vào trật tự phong kiến lỗi thời, giải phóng tư tưởng và đặt nền móng cho thời đại văn minh cận đại.