Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 10
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 29: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 29: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường xích đạo
- Môi trường xích đạo nằm ở ven 2 bên xích đạo, gồm bồn địa Công-gô và duyên hải phía Bắc vịnh Ghi-nê.
- Cách thức con người khai thác, bảo vệ thiên nhiên:
+ Trồng cây quanh năm, gối vụ và xen canh nhiều loại cây.
+ Hình thành các khu vực chuyên canh cây công nghiệp (cọ dầu, ca cao,...) theo quy mô lớn để xuất khẩu hoặc cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến.
+ Tích cực trồng và bảo vệ rừng (do tầng mùn trong đất không dày, lớp phủ thực vật bị tàn phá nhiều nên dễ bị rửa trôi).
Cọ dầu được trồng nhiều tại Ni-giê-ri-a
2. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường nhiệt đới
- Môi trường nhiệt đới ở châu Phi chiếm diện tích lớn, nằm gần như toàn bộ Trung Phi, phía Đông Nam và phía Tây (trừ khu vực môi trường xích đạo).
- Cách thức con người khai thác thiên nhiên:
+ Những vùng khô hạn như xa van ở Nam Xa-ha-ra, làm nương rẫy vẫn là hình thức canh tác phổ biến; chăn nuôi dê, cừu theo hình thức chăn thả.
+ Những vùng khí hậu nhiệt đới ẩm như Đông Nam Phi, đã hình thành các vùng trồng cây ăn quả và cây công nghiệp với mục đích xuất khẩu.
+ Khai thác xuất khẩu khoáng sản có vai trò quan trọng, một số nước phát triển công nghiệp chế biến.
- Cách thức con người bảo vệ thiên nhiên:
+ Xây dựng các công trình thủy lợi nhằm đảm bảo nguồn nước cho nông nghiệp và sinh hoạt.
+ Một số quốc gia đã thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, để bảo vệ hệ sinh thái cũng như phát triển du lịch.
Vườn quốc gia Ru-a-ha ở Tan-da-ni-a
3. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường hoang mạc
- Môi trường hoang mạc chiếm diện tích lớn ở toàn bộ khu vực Bắc và Đông Bắc châu Phi, một phần nhỏ ở Nam Phi.
- Cách thức để con người khai thác:
+ Khu vực ốc đảo: trồng cây ăn quả, chà là và một số cây lương thực trên những mảnh ruộng nhỏ.
+ Chăn nuôi gia súc (dê, lạc đà,...) dưới hình thức du mục.
+ Dùng sức của lạc đà để vận chuyển hàng hóa và buôn bán xuyên hoang mạc.
+ Nhờ tiến bộ của kĩ thuật khoan sâu, nhiều mỏ dầu khí lớn, các mỏ khoáng sản và các túi nước ngầm được phát hiện => đem lại nguồn thu lớn.
- Các nước trong khu vực đã hợp tác để thành lập “vành đai xanh” chống hoang mạc hóa,...
Người dân đang chăm sóc một đoạn “bức tường xanh vĩ đại”
4. Khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở môi trường cận nhiệt
- Môi trường cận nhiệt ở châu Phi chiếm diện tích nhỏ, ven biển Nam Phi.
- Cách thức con người khai thác thiên nhiên ở môi trường cận nhiệt:
+ Trồng các loại cây ăn quả (nho, oliu, cam, chanh,…) và trồng cây lương thực (lúa mì, ngô).
+ Hoạt động khai thác khoáng sản rất phát triển: khai thác dầu (An-giê-ri), vàng, kim cương (Cộng hòa Nam Phi).
+ Phát triển các hoạt động du lịch.
- Vấn đề môi trường được các nước trong khu vực quan tâm là chống khô hạn và hoang mạc hóa.
Khai thác kim cương tại Nam Phi
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Môi trường tự nhiên | Phương thức con người khai thác | Vấn đề môi trường & Biện pháp bảo vệ |
|---|---|---|
| Môi trường xích đạo ẩm | Trồng cây công nghiệp (cà phê, ca cao, cọ dầu) và khai thác gỗ quý | Phá rừng làm suy giảm diện tích rừng nhiệt đới; cần đẩy mạnh bảo vệ rừng và canh tác bền vững |
| Môi trường nhiệt đới | Chăn nuôi gia súc theo phương thức du mục; trồng trọt cây lương thực theo mùa mưa | Nguy cơ hoang mạc hóa; dự án "Bức tường xanh vĩ đại" ngăn chặn sa mạc Xa-ha-ra tiến về phía nam |
| Khai thác khoáng sản | Khai thác lộ thiên vàng, kim cương, đồng và dầu mỏ xuất khẩu thô | Gây ô nhiễm nguồn nước và đất; cần tăng cường chế biến sâu và sử dụng công nghệ sạch |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Khai thác ở môi trường xích đạo: Phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp nhiệt đới (cọ dầu, ca cao, cao su) và khai thác gỗ xuất khẩu; cần ngăn chặn tình trạng chặt phá rừng rậm bừa bãi.
- Kiến thức then chốt 2: Khai thác ở môi trường nhiệt đới: Trồng trọt cây lương thực (ngô, kê) và chăn nuôi gia súc theo lối du mục; đối mặt với nguy cơ hoang mạc hóa đất đai do khô hạn.
- Kiến thức then chốt 3: Dự án 'Bức tường xanh vĩ đại': Sáng kiến trồng vành đai rừng rộng hàng nghìn ki-lô-mét chạy ngang qua châu Phi từ Xê-nê-gan đến Gi-bu-ti nhằm chặn đứng sa mạc Xa-ha-ra lấn chiếm.
- Kiến thức then chốt 4: Khai thác khoáng sản: Châu Phi giàu khoáng sản quý (vàng, kim cương, uranium, dầu khí) nhưng chủ yếu xuất thô; cần đầu tư công nghệ chế biến sâu để tăng giá trị gia tăng.
- Kiến thức then chốt 5: Bảo tồn động vật hoang dã: Phát triển du lịch sinh thái bền vững tại các vườn quốc gia nổi tiếng (Xê-ren-ghê-ti, Ma-xai Ma-ra) để vừa bảo vệ thú quý vừa tạo việc làm cho người dân.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Khai thác ở môi trường xích đạo: Phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp nhiệt đới (cọ dầu, ca cao, cao su) và khai thác gỗ xuất khẩu; cần ngăn chặn tình trạng chặt phá rừng rậm bừa bãi.
- Khai thác ở môi trường nhiệt đới: Trồng trọt cây lương thực (ngô, kê) và chăn nuôi gia súc theo lối du mục; đối mặt với nguy cơ hoang mạc hóa đất đai do khô hạn.
- Dự án 'Bức tường xanh vĩ đại': Sáng kiến trồng vành đai rừng rộng hàng nghìn ki-lô-mét chạy ngang qua châu Phi từ Xê-nê-gan đến Gi-bu-ti nhằm chặn đứng sa mạc Xa-ha-ra lấn chiếm.
- Khai thác khoáng sản: Châu Phi giàu khoáng sản quý (vàng, kim cương, uranium, dầu khí) nhưng chủ yếu xuất thô; cần đầu tư công nghệ chế biến sâu để tăng giá trị gia tăng.
- Bảo tồn động vật hoang dã: Phát triển du lịch sinh thái bền vững tại các vườn quốc gia nổi tiếng (Xê-ren-ghê-ti, Ma-xai Ma-ra) để vừa bảo vệ thú quý vừa tạo việc làm cho người dân.