Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 8
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 19: Vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên Châu Âu
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 19: Vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên Châu Âu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Vị trí địa lí, hình dạng, kích thước
- Vị trí địa lí:
+ Châu Âu là bộ phận phía tây của lục địa Á - Âu, ngăn cách với châu Á bởi dãy Uran.
+ Phần lớn lãnh thổ nằm giữa các vĩ tuyến 36°B đến 71°B, chủ yếu thuộc đới ôn hòa ở bán cầu Bắc.
- Kích thước: diện tích châu Âu trên 10 triệu km2; so với các châu lục khác, diện tích châu Âu chỉ lớn châu Đại Dương
- Hình dạng: Đường bờ biển bị cắt xẻ mạnh, tạo thành nhiều bán đảo, biển, vũng vịnh ăn sâu vào trong đất liền.
Lược đồ tự nhiên châu Âu
2. Đặc điểm tự nhiên
a) Địa hình:
Châu Âu có hai khu cực địa hình: đồng bằng và miền núi.
- Khu vực đồng bằng:
+ Chiếm 2/3 lớn diện tích châu lục, gồm đồng bằng Bắc Âu, đồng bằng Đông Âu, các đồng bằng trung và hạ lưu sông Đa-nuýp,...
+ Các đồng bằng được hình thành do nhiều nguồn gốc khác nhau nên có đặc điểm địa hình khác nhau.
- Khu vực miền núi:
+ Địa hình núi già phân bố ở phía bắc và vùng trung tâm châu lục (dãy Xcan-đi-na-vi, U-ran,...). Phần lớn có độ cao trung bình hoặc thấp.
Quang cảnh một phần dãy núi U-ran
+ Địa hình núi trẻ phân bố chủ yếu ở phía nam (dãy An-pơ, Cac-pat, Ban-căng...). Phần lớn có độ cao trung bình dưới 2000m.
b) Khí hậu:
- Khí hậu châu Âu có sự phân hóa từ bắc xuống nam, từ tây sang đông, tạo nên các đới và các kiểu khí hậu khác nhau.
+ Đới khí hậu cực và cận cực: lạnh quanh năm, lượng mưa trung bình dưới 500mm.
+ Đới khí hậu ôn đới: có sự phân hóa thành các kiểu khí hậu khác nhau:
- Khí hậu ôn đới hải dương: ôn hòa, mùa đông tương đối ấm, mùa hạ mát. Mưa quanh năm, lượng mưa trung bình 800-1000mm.
- Khí hậu ôn đới lục địa: mùa đông lạnh, khô, mùa hạ nóng ẩm. Mưa chủ yếu vào mùa hạ, trung bình chỉ trên 500mm.
+Đới khí hậu cận nhiệt đới: có kiểu khí hậu cận nhiệt địa trung hải có mùa hạ nóng, khô; mùa đông ẩm và mưa nhiều. Lượng mưa khoảng 500-700mm.
- Ngoài ra, khí hậu ở các vùng núi có sự phân hóa theo độ cao.
c) Sông ngòi
- Đặc điểm sông ngòi:
+ Lượng nước dồi dào, chế độ nước phong phú đa dạng.
+ Nguồn cung nước chủ yếu từ: mưa, tuyết tan, băng hà núi cao,….
- Ý nghĩa:
+ Phát triển hệ thống thủy lợi
+ Giao thông vận tải đường thủy
+ Phát triển du lịch….
Một đoạn sông Von-ga (ở Nga)
d) Các đới thiên nhiên
* Đới lạnh:
- Khí hậu cực và cận cực.
- Chiếm một phần nhỏ diện tích lãnh thổ, gồm các đảo, quần đảo ở Bắc Băng Dương và dải hẹp ở Bắc Âu.
- Mặt đất bị tuyết bao phủ gần như quanh năm.
- Sinh vật nghèo nàn chủ yếu là: rêu, địa y, cây bụi và một số loài động vật chịu được lạnh.
* Đới ôn hòa:
- Ở châu Âu có khí hậu ôn đới và khí hậu cận nhiệt; phần lớn lãnh thổ châu Âu nằm trong đới ôn hoà. Thiên nhiên thay đổi theo sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa.
+ Phía bắc: khí hậu lạnh và ẩm ướt; thực vật chủ yếu là rừng lá kim; nhóm đất điển hình là đất pốt dôn.
+ Phía tây: khí hậu có mùa đông ấm, mùa hạ mát, mưa nhiều nên thảm thực vật chủ yếu là rừng lá rộng. Vào sâu trong lục địa, lượng mưa giảm dần, mùa đông lạnh, mùa hạ nóng, rừng hỗn hợp phát triển. Nhóm đất điển hình là đất rừng nâu xám.
+ Phía đông nam, khí hậu mang tính chất lục địa, mưa ít. Thảm thực vật chủ yếu là thảo nguyên ôn đới. Nhóm đất điển hình là đất đen thảo nguyên ôn đới.
+ Phía nam có khí hậu cận nhiệt địa trung hải. Rừng và cây bụi lá cũng phát triển.
- Động vật ở đới ôn hoà đa dạng cả về số loài và số lượng cá thể trong mỗi loài.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Khu vực địa hình | Đặc điểm địa hình & Khoáng sản | Đặc điểm khí hậu & Sông ngòi |
|---|---|---|
| Đồng bằng | Chiếm 2/3 diện tích (đồng bằng Bắc Âu, Đông Âu), đất đai màu mỡ | Khí hậu ôn đới hải dương (Tây Âu) mưa nhiều, ôn đới lục địa (Đông Âu) mùa đông lạnh khô |
| Núi già & Núi trẻ | Núi già ở phía bắc và trung tâm (Scăng-đi-na-vi, U-ran); núi trẻ ở phía nam (An-pơ, Các-pát) | Sông ngòi dày đặc, dồi dào nước (sông Đa-nuýp, sông Vôn-ga, sông Rai-nơ), có giá trị giao thông và thủy điện lớn |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Vị trí địa lí và phạm vi châu Âu: Là bộ phận phía tây của lục địa Á - Âu, diện tích hơn 10 triệu km², ba mặt giáp biển và đại dương (Bắc Băng Dương, Đại Tây Dương, Địa Trung Hải).
- Kiến thức then chốt 2: Các khu vực địa hình chính: Đồng bằng chiếm 2/3 diện tích ở phía đông và trung tâm; miền núi già ở phía bắc và núi trẻ cao hiểm trở ở phía nam (dãy An-pơ).
- Kiến thức then chốt 3: Đặc điểm khí hậu châu Âu: Đại bộ phận mang khí hậu ôn đới (ôn đới hải dương mưa nhiều quanh năm ở phía tây, ôn đới lục địa mùa đông giá lạnh ở phía đông, cận nhiệt địa trung hải mùa hè nóng khô ở phía nam).
- Kiến thức then chốt 4: Mạng lưới sông ngòi: Mật độ sông ngòi dày đặc, dồi dào nước quanh năm; các dòng sông huyết mạch lớn gồm sông Đa-nuýp, sông Rai-nơ và sông Vôn-ga.
- Kiến thức then chốt 5: Các đới thiên nhiên: Phân hóa rõ nét từ bắc xuống nam gồm đài nguyên, rừng lá kim (taiga), rừng hỗn giao, rừng lá rộng và thảo nguyên ôn đới.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Vị trí địa lí và phạm vi châu Âu: Là bộ phận phía tây của lục địa Á - Âu, diện tích hơn 10 triệu km², ba mặt giáp biển và đại dương (Bắc Băng Dương, Đại Tây Dương, Địa Trung Hải).
- Các khu vực địa hình chính: Đồng bằng chiếm 2/3 diện tích ở phía đông và trung tâm; miền núi già ở phía bắc và núi trẻ cao hiểm trở ở phía nam (dãy An-pơ).
- Đặc điểm khí hậu châu Âu: Đại bộ phận mang khí hậu ôn đới (ôn đới hải dương mưa nhiều quanh năm ở phía tây, ôn đới lục địa mùa đông giá lạnh ở phía đông, cận nhiệt địa trung hải mùa hè nóng khô ở phía nam).
- Mạng lưới sông ngòi: Mật độ sông ngòi dày đặc, dồi dào nước quanh năm; các dòng sông huyết mạch lớn gồm sông Đa-nuýp, sông Rai-nơ và sông Vôn-ga.
- Các đới thiên nhiên: Phân hóa rõ nét từ bắc xuống nam gồm đài nguyên, rừng lá kim (taiga), rừng hỗn giao, rừng lá rộng và thảo nguyên ôn đới.