Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 8
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 20: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 20: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Cơ cấu dân cư
- Số dân châu Âu năm 2020 khoảng 747 triệu người (bao gồm cả số dân Liên bang Nga), đứng thứ tư trên thế giới (sau châu Á, châu Phi và châu Mĩ).
- Cơ cấu dân số già, gây ra sự thiếu hụt lao động:
+ Nhóm tuổi 0 – 14 chiếm tỉ lệ nhỏ trong cơ cấu dân cư và có xu hướng giảm (năm 1990 là 20,5%, năm 2020 là 16,1%)
+ Nhóm tuổi trên 65 tuổi trở lên chiếm tỉ lệ cao và có xu hướng tăng (năm 1990 là 12,6%, năm 2020 là 19,1%).
- Dân cư châu Âu có sự chênh lệch về tỉ lệ giới tính: năm 2020, tỉ lệ giới tính nam là 48,3%; trong khi tỉ lệ giới tính nữ là 51,7%
- Dân cư châu Âu có trình độ học vấn cao, năm 2020, số năm đi học bình quân của người trên 25 tuổi ở châu Âu là 11.8 năm, thuộc hàng cao nhất thế giới.


Tháp dân số ở châu Âu năm 1990 và năm 2019
2. Đô thị hóa
- Từ thế kỉ XIX, quá trình công nghiệp hoá khiến số dân đô thị của châu Âu tăng nhanh, cùng với đó là sự xuất hiện các đô thị lớn.
- Ở các vùng công nghiệp lâu đời, nhiều đô thị mở rộng và nối liền với nhau tạo thành các dải đô thị, cụm đô thị xuyên biên giới.
- Việc phát triển sản xuất công nghiệp ở vùng nông thôn cùng với việc mở rộng ngoại ô của các đô thị đã thúc đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn, tạo nên các đô thị vệ tinh.
- Châu Âu là châu lục có mức độ đô thị hoá cao, năm 2020 khoảng 75% số dân châu Âu sống ở khu vực đô thị.


Bản đồ tỉ lệ dân thành thị và một số đô thị ở châu Âu năm 2019
3. Di cư
- Nhập cư là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến châu Âu trở thành một châu lục đông dân từ thời cổ đại.
- Từ cuối thế kỉ XX đến đầu thế kỉ XXI, số lượng người từ các châu lục, khu vực khác (châu Phi, Trung Đông,...) nhập cư vào châu Âu ngày càng nhiều, riêng năm 2019, châu Âu đã tiếp nhận khoảng 82 triệu người di cư quốc tế.
- Việc di cư trong nội bộ châu Âu gia tăng do nhu cầu việc làm của người dân.


Đoàn người vượt biển, nhập cư vào châu Âu
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Đặc điểm | Thực trạng dân cư & Xã hội châu Âu | Hệ quả & Giải pháp |
|---|---|---|
| Quy mô & Cơ cấu dân số | Tỉ lệ gia tăng tự nhiên rất thấp (dưới 0,1%); cơ cấu dân số già (tỉ lệ người trên 65 tuổi cao) | Thiếu hụt lực lượng lao động trẻ, gia tăng chi phí phúc lợi xã hội và y tế |
| Đô thị hóa | Mức độ đô thị hóa rất cao (trên 75% dân số sống ở đô thị), mạng lưới đô thị văn minh, bền vững | Đô thị hóa nông thôn phát triển, hạn chế chênh lệch mức sống thành thị - nông thôn |
| Vấn đề di cư | Châu Âu tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư từ châu Phi, Trung Đông và châu Á | Bổ sung lao động nhưng tạo sức ép an sinh, việc làm và đa dạng bản sắc văn hóa |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Quy mô và cơ cấu dân số châu Âu: Dân số khoảng 747 triệu người (năm 2020); tỉ suất gia tăng tự nhiên rất thấp dẫn đến tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng.
- Kiến thức then chốt 2: Hệ lụy của già hóa dân số: Gây nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ cho sản xuất, gia tăng chi phí an sinh xã hội, chăm sóc y tế và lương hưu.
- Kiến thức then chốt 3: Đặc điểm di cư ở châu Âu: Là châu lục tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư hợp pháp và tị nạn từ Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, góp phần bổ sung nguồn nhân lực nhưng tạo áp lực an ninh xã hội.
- Kiến thức then chốt 4: Mức độ đô thị hóa: Đạt tỉ lệ rất cao (trên 75% dân số sống ở thành thị); quá trình đô thị hóa nông thôn diễn ra nhanh chóng, thu hẹp khoảng cách văn minh giữa các vùng.
- Kiến thức then chốt 5: Chất lượng cuộc sống: Đa số các quốc gia châu Âu có Chỉ số phát triển con người (HDI) thuộc nhóm rất cao của thế giới, giáo dục và y tế phát triển vượt trội.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Quy mô và cơ cấu dân số châu Âu: Dân số khoảng 747 triệu người (năm 2020); tỉ suất gia tăng tự nhiên rất thấp dẫn đến tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng.
- Hệ lụy của già hóa dân số: Gây nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ cho sản xuất, gia tăng chi phí an sinh xã hội, chăm sóc y tế và lương hưu.
- Đặc điểm di cư ở châu Âu: Là châu lục tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư hợp pháp và tị nạn từ Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, góp phần bổ sung nguồn nhân lực nhưng tạo áp lực an ninh xã hội.
- Mức độ đô thị hóa: Đạt tỉ lệ rất cao (trên 75% dân số sống ở thành thị); quá trình đô thị hóa nông thôn diễn ra nhanh chóng, thu hẹp khoảng cách văn minh giữa các vùng.
- Chất lượng cuộc sống: Đa số các quốc gia châu Âu có Chỉ số phát triển con người (HDI) thuộc nhóm rất cao của thế giới, giáo dục và y tế phát triển vượt trội.