MasterSchool

Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 8

Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 20: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Chương 8: Châu Âu · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 20: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.

Lớp

1. Cơ cấu dân cư

- Số dân châu Âu năm 2020 khoảng 747 triệu người (bao gồm cả số dân Liên bang Nga), đứng thứ tư trên thế giới (sau châu Á, châu Phi và châu Mĩ).

- Cơ cấu dân số già, gây ra sự thiếu hụt lao động:

+ Nhóm tuổi 0 – 14 chiếm tỉ lệ nhỏ trong cơ cấu dân cư và có xu hướng giảm (năm 1990 là 20,5%, năm 2020 là 16,1%)

+ Nhóm tuổi trên 65 tuổi trở lên chiếm tỉ lệ cao và có xu hướng tăng (năm 1990 là 12,6%, năm 2020 là 19,1%).

- Dân cư châu Âu có sự chênh lệch về tỉ lệ giới tính: năm 2020, tỉ lệ giới tính nam là 48,3%; trong khi tỉ lệ giới tính nữ là 51,7%

- Dân cư châu Âu có trình độ học vấn cao, năm 2020, số năm đi học bình quân của người trên 25 tuổi ở châu Âu là 11.8 năm, thuộc hàng cao nhất thế giới.

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 1: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 1: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Tháp dân số ở châu Âu năm 1990 và năm 2019

2. Đô thị hóa

- Từ thế kỉ XIX, quá trình công nghiệp hoá khiến số dân đô thị của châu Âu tăng nhanh, cùng với đó là sự xuất hiện các đô thị lớn.

- Ở các vùng công nghiệp lâu đời, nhiều đô thị mở rộng và nối liền với nhau tạo thành các dải đô thị, cụm đô thị xuyên biên giới.

- Việc phát triển sản xuất công nghiệp ở vùng nông thôn cùng với việc mở rộng ngoại ô của các đô thị đã thúc đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn, tạo nên các đô thị vệ tinh.

- Châu Âu là châu lục có mức độ đô thị hoá cao, năm 2020 khoảng 75% số dân châu Âu sống ở khu vực đô thị.

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 2: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 2: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Bản đồ tỉ lệ dân thành thị và một số đô thị ở châu Âu năm 2019

3. Di cư

- Nhập cư là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến châu Âu trở thành một châu lục đông dân từ thời cổ đại.

- Từ cuối thế kỉ XX đến đầu thế kỉ XXI, số lượng người từ các châu lục, khu vực khác (châu Phi, Trung Đông,...) nhập cư vào châu Âu ngày càng nhiều, riêng năm 2019, châu Âu đã tiếp nhận khoảng 82 triệu người di cư quốc tế.

- Việc di cư trong nội bộ châu Âu gia tăng do nhu cầu việc làm của người dân.

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 3: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu
Hình 3: Địa Lí 7 Kết nối tri thức Bài 2: Đặc điểm dân cư, xã hội Châu Âu

Đoàn người vượt biển, nhập cư vào châu Âu

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Đặc điểmThực trạng dân cư & Xã hội châu ÂuHệ quả & Giải pháp
Quy mô & Cơ cấu dân sốTỉ lệ gia tăng tự nhiên rất thấp (dưới 0,1%); cơ cấu dân số già (tỉ lệ người trên 65 tuổi cao)Thiếu hụt lực lượng lao động trẻ, gia tăng chi phí phúc lợi xã hội và y tế
Đô thị hóaMức độ đô thị hóa rất cao (trên 75% dân số sống ở đô thị), mạng lưới đô thị văn minh, bền vữngĐô thị hóa nông thôn phát triển, hạn chế chênh lệch mức sống thành thị - nông thôn
Vấn đề di cưChâu Âu tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư từ châu Phi, Trung Đông và châu ÁBổ sung lao động nhưng tạo sức ép an sinh, việc làm và đa dạng bản sắc văn hóa

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

  • Kiến thức then chốt 1: Quy mô và cơ cấu dân số châu Âu: Dân số khoảng 747 triệu người (năm 2020); tỉ suất gia tăng tự nhiên rất thấp dẫn đến tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng.
  • Kiến thức then chốt 2: Hệ lụy của già hóa dân số: Gây nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ cho sản xuất, gia tăng chi phí an sinh xã hội, chăm sóc y tế và lương hưu.
  • Kiến thức then chốt 3: Đặc điểm di cư ở châu Âu: Là châu lục tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư hợp pháp và tị nạn từ Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, góp phần bổ sung nguồn nhân lực nhưng tạo áp lực an ninh xã hội.
  • Kiến thức then chốt 4: Mức độ đô thị hóa: Đạt tỉ lệ rất cao (trên 75% dân số sống ở thành thị); quá trình đô thị hóa nông thôn diễn ra nhanh chóng, thu hẹp khoảng cách văn minh giữa các vùng.
  • Kiến thức then chốt 5: Chất lượng cuộc sống: Đa số các quốc gia châu Âu có Chỉ số phát triển con người (HDI) thuộc nhóm rất cao của thế giới, giáo dục và y tế phát triển vượt trội.

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

  • Quy mô và cơ cấu dân số châu Âu: Dân số khoảng 747 triệu người (năm 2020); tỉ suất gia tăng tự nhiên rất thấp dẫn đến tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng.
  • Hệ lụy của già hóa dân số: Gây nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ cho sản xuất, gia tăng chi phí an sinh xã hội, chăm sóc y tế và lương hưu.
  • Đặc điểm di cư ở châu Âu: Là châu lục tiếp nhận số lượng lớn người nhập cư hợp pháp và tị nạn từ Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á, góp phần bổ sung nguồn nhân lực nhưng tạo áp lực an ninh xã hội.
  • Mức độ đô thị hóa: Đạt tỉ lệ rất cao (trên 75% dân số sống ở thành thị); quá trình đô thị hóa nông thôn diễn ra nhanh chóng, thu hẹp khoảng cách văn minh giữa các vùng.
  • Chất lượng cuộc sống: Đa số các quốc gia châu Âu có Chỉ số phát triển con người (HDI) thuộc nhóm rất cao của thế giới, giáo dục và y tế phát triển vượt trội.

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Trình bày thực trạng quy mô và cơ cấu dân số theo nhóm tuổi ở châu Âu hiện nay?
Năm 2020, dân số châu Âu đạt khoảng 747 triệu người. Châu Âu có cơ cấu dân số già điển hình của thế giới: tỉ lệ người dưới 15 tuổi có xu hướng giảm liên tục (chỉ chiếm khoảng 16%), trong khi tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên ngày càng tăng cao (chiếm gần 20%). Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên của nhiều nước ở mức âm hoặc xấp xỉ 0%.
Tình trạng già hóa dân số đem lại những khó khăn và thách thức gì cho kinh tế - xã hội châu Âu?
Già hóa dân số gây ra nhiều thách thức gay gắt: 1. Nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng nguồn lao động trẻ phục vụ phát triển kinh tế và nghiên cứu khoa học; 2. Làm tăng gánh nặng chi phí ngân sách cho quỹ hưu trí, phúc lợi bảo hiểm xã hội; 3. Nhu cầu chăm sóc sức khỏe, y tế và viện dưỡng lão cho người cao tuổi tăng vọt, tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội.
Phân tích đặc điểm đô thị hóa ở châu Âu và khái niệm 'đô thị hóa nông thôn'?
Đô thị hóa ở châu Âu diễn ra sớm, gắn liền chặt chẽ với quá trình công nghiệp hóa, hiện có trên 75% dân số sống ở các đô thị. Châu Âu phát triển mạng lưới các thành phố vừa và nhỏ được quy hoạch xanh, hiện đại. Hiện tượng 'đô thị hóa nông thôn' phát triển mạnh: vùng nông thôn được đầu tư đồng bộ về giao thông, internet, trường học và dịch vụ tiện nghi tương đương thành phố, giúp hạn chế dòng người di cư cơ học dồn về các siêu đô thị.
Vấn đề người nhập cư vào châu Âu mang lại những cơ hội và thách thức nào?
Về cơ hội: Dòng người nhập cư từ Trung Đông, Bắc Phi, châu Á bổ sung kịp thời lực lượng lao động trẻ dồi dào, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và làm phong phú thêm đời sống văn hóa. Về thách thức: Làm nảy sinh vấn đề quá tải nhà ở, thất nghiệp, bất đồng ngôn ngữ, xung đột tôn giáo và khó khăn trong việc hòa nhập xã hội và bảo đảm an ninh trật tự.