Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077)
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077) theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (1075)
- Bối cảnh lịch sử:
+ Giữa thế kỉ XI, vua Tống lại âm mưu đưa quân xâm lược Đại Việt
+ Triều đình nhà Lý cử Lý Thường Kiệt làm tổng chi huy cuộc kháng chiến và chủ động tiến hành các biện pháp đối phó với nhà Tống.
Quang cảnh đền thờ Lý Thường Kiệt (Bắc Ninh)
- Diễn biến:
+ Tiến đánh Chăm-pa, làm thất bại ý đồ phối hợp của nhà Tống với Chăm-pa.
+ Tháng 10/1075, Lý Thường Kiệt chỉ huy hơn 10 vạn quân, chia làm hai đạo tiến vào đất Tống, thực hiện chủ trương “tiến công trước để tự vệ”.
+ Sau khi hạ thành Ung Châu của nhà Tống, Lý Thường Kiệt nhanh chóng rút quân về chuẩn bị phòng tuyến chặn giặc.
2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077)
a) Chuẩn bị kháng chiến
- Lý Thường Kiệt tích cực chuẩn bị kháng chiến:
+ Hạ lệnh cho các tù trưởng dân tộc ít người ở gần biên giới bố trí quân đánh chặn để kiềm chế, tiêu hao sinh lực địch khi chúng vừa tiến sang.
+ Bố trí lực lượng thủy binh ở vùng Đông Bắc để chặn thủy binh địch, phá vỡ kế hoạch phối hợp thủy - bộ của chúng.
+ Xây dựng phòng tuyến kiên cố bên bờ nam sông Như Nguyệt và bố trí bộ binh đóng giữ.
b) Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt
* Diễn biến:
- Năm 1077, quân Tống tiến vào xâm lược Đại Việt theo hai đường thủy, bộ
+ Cánh quân bộ do Quách Quỳ chỉ huy vượt qua biên giới vùng Đông Bắc Việt Nam. Trên đường tiến vào Thăng Long, đã bị chặn trước phòng tuyến sông Như Nguyệt.
+ Cánh quân thủy do Hoà Mâu chỉ huy tiến vào vùng ven biển Đông Bắc, nhưng bị chặn đánh liên tiếp nên không thể tiến sâu vào nội địa để hỗ trợ cho quân bộ.
- Quách Quỳ nhiều lần cho quân tìm cách vượt sông Như Nguyệt nhưng đều bị đẩy lùi.
- Nhân cơ hội địch gặp khó khăn, Lý Thường Kiệt cho quân phản công, khiến quân Tống thất bại nặng nề.
- Lý Thường Kiệt chủ động đề nghị “giảng hòa”. Quân Tống rút quân về nước.
* Kết quả, ý nghĩa:
- Đánh tan cuộc xâm lược của nhà Tống, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
- Thể hiện tinh thần đoàn kết, quyết tâm chống ngoại xâm của nhân dân Đại Việt và sự lãnh đạo sáng suốt, tài ba của Lý Thường Kiệt.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Giai đoạn | Chủ trương & Hành động chiến lược | Kết quả & Bài học quân sự |
|---|---|---|
| Giai đoạn 1 (1075) | "Tiến công trước để tự vệ": Lý Thường Kiệt chủ động đem quân vượt biên giới tiêu diệt các căn cứ Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu | Phá vỡ hoàn toàn bàn đạp xâm lược và kho lương chuẩn bị của giặc Tống, sau đó chủ động rút về nước |
| Giai đoạn 2 (1077) | Xây dựng phòng tuyến kiên cố bên bờ nam sông Như Nguyệt; ngâm bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" khích lệ tinh thần; phản công ban đêm | Quân Tống thiệt hại nặng nề, rơi vào bế tắc; Lý Thường Kiệt chủ động nghị hòa mở đường rút lui giữ gìn bang giao |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Âm mưu xâm lược của nhà Tống: Tống Thần Tông và Tể tướng Vương An Thạch toan tính đánh chiếm Đại Việt để giải tỏa khó khăn khủng hoảng nội trị và uy hiếp nhà Liêu, Tây Hạ.
- Kiến thức then chốt 2: Chiến lược tiến công trước để tự vệ: Lý Thường Kiệt chủ trương 'Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc', bất ngờ đánh chiếm Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu (1075).
- Kiến thức then chốt 3: Xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077): Đắp lũy đất cao cắm cọc tre dày đặc bên bờ nam sông Cầu (Bắc Ninh), chặn đứng bước tiến của 30 vạn quân xâm lược Tống do Quách Quỳ chỉ huy.
- Kiến thức then chốt 4: Bài thơ thần 'Nam quốc sơn hà': Bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên được ngâm vang trong đêm tại đền Trương Hống, Trương Hát, cổ vũ mãnh liệt tinh thần chiến đấu quả cảm của quân dân ta.
- Kiến thức then chốt 5: Nghệ thuật quân sự và kết thúc chiến tranh: Phản công bất ngờ tiêu diệt đại bộ phận quân giặc; Lý Thường Kiệt chủ động đề nghị 'nghị hòa' mở lối thoát danh dự cho quân Tống rút về, giữ vững hòa bình.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Âm mưu xâm lược của nhà Tống: Tống Thần Tông và Tể tướng Vương An Thạch toan tính đánh chiếm Đại Việt để giải tỏa khó khăn khủng hoảng nội trị và uy hiếp nhà Liêu, Tây Hạ.
- Chiến lược tiến công trước để tự vệ: Lý Thường Kiệt chủ trương 'Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn mũi nhọn của giặc', bất ngờ đánh chiếm Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu (1075).
- Xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077): Đắp lũy đất cao cắm cọc tre dày đặc bên bờ nam sông Cầu (Bắc Ninh), chặn đứng bước tiến của 30 vạn quân xâm lược Tống do Quách Quỳ chỉ huy.
- Bài thơ thần 'Nam quốc sơn hà': Bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên được ngâm vang trong đêm tại đền Trương Hống, Trương Hát, cổ vũ mãnh liệt tinh thần chiến đấu quả cảm của quân dân ta.
- Nghệ thuật quân sự và kết thúc chiến tranh: Phản công bất ngờ tiêu diệt đại bộ phận quân giặc; Lý Thường Kiệt chủ động đề nghị 'nghị hòa' mở lối thoát danh dự cho quân Tống rút về, giữ vững hòa bình.