Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 13: Đại Việt thời Trần (1226 - 1400)

- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý ngày càng suy yếu, phải dựa vào họ Trần để đánh dẹp các thế lực trống đối.

- Tháng 1/1226, Lý Chiêu Hoàng buộc phải nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, nhà Trần được thành lập.

Đền Trần (Nam Định)

- Tổ chức bộ máy nhà nước:

+ Củng cố chế độ trung ương tập quyền.

+ Thi hành chính sách cai trị khoan hòa, gần gũi với dân chúng.

+ Hệ thống chính quyền các cấp được tổ chức quy củ, hoàn thiện hơn so với nhà Lý.

+ Cả nước chia thành 12 lộ, phủ; đơn vị hành chính ở địa phương phổ biến là xã.

- Quân đội:

+ Gồm: quân triều đình, quân các lộ, phủ, quân vương hầu và dân binh các làng xã.

+ Tục thi hành chính sách “Ngụ binh ư nông”.

- Luật pháp:

+ Năm 1341, nhà Trần ban hành bộ Quốc triều hình luật.

+ Các cơ quan pháp luật được tăng cường và hoàn thiện hơn.

- Đối nội: tăng cường quản lí các địa phương, nhất là khu vực miền núi và biên viễn.

- Ngoại giao:

+ Quan hệ hòa hiếu với các nước láng giềng.

+ Kiên quyết đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập dân tộc.

a) Tình hình kinh tế

- Nông nghiệp: nhà nước thi hành nhiều chính sách tích cực để phục hồi và phát triển nông nghiệp:

+ Khuyến khích nhân dân khai hoang; cho phép tôn thất lập điền trang.

+ Đắp đê phòng lụt, xây dựng các công trình thủy lợi.

+ Miễn giảm tô thuế.

- Thủ công nghiệp:

+ Các xưởng thủ công của nhà nước chuyên việc đúc tiền, chế tạo vũ khí, đóng thuyền chiến....; triều đình trưng dụng thực hànhợ giởi để xây dựng các công trình lớn.

+ Thủ công nghiệp trong nhân dân phát triển với nhiều làng nghề, phường nghề…

- Thương nghiệp:

+ Hoạt động buôn bán diễn ra ở khắp nơi trong cả nước.

+ Hoạt động buôn bán với nước ngoài được đẩy mạnh.

b) Tình hình xã hội

- Xã hội tiếp tục có sự phân hóa.

- Lực lượng thống trị (vua, quan lại) có nhiều đặc quyền.

- Lực lượng bị thống trị:

+ Nông dân cày cấy ruộng đất công làng xã; ngày càng có nhiêu người phải lĩnh canh ruộng đất của địa chủ.

+ Số lượng thợ thủ công và thương nhân tăng nhanh

+ Nông nô, nô tì có số lượng khá đông đảo, chuyên phục vụ trong các gia đình quý tộc.

a) Tư tưởng - văn hóa

- Nho giáo ngày càng được nâng cao vị thế.

- Phật giáo phát triển mạnh mẽ; vua Trần Nhân Tông sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.

- Đạo giáo phát triển, hòa nhập với các tín ngưỡng dân gian.

b) Giáo dục

- Quốc Tử Giám được mở rộng.

- Các trường học (trường công, trường tư) xuất hiện ở nhiều địa phương.

- Các kì thi Nho học thời Trần được tổ chức thường xuyên và quy củ hơn.

Chân dung thầy Chu Văn An (tranh vẽ)

c) Khoa học - kĩ thuật

- Về sử học:

+ Lê Văn Hưu biên soạn bộ Đại Việt sử kỷ - bộ sử đầu tiên của nước ta.

+ Một số bộ sử khác như: Việt sử lược (khuyết danh), Việt sử cương mục và Việt Nam thế chí của Hồ Tông Thốc,…

- Về quân sư: có các tác phẩm Binh thư yếu lược và Vạn Kiếp tông bí truyền thư của Trần Quốc Tuấn.

- Trong y học: xuất hiện nhiều danh y nổi tiếng, như: Tuệ Tĩnh…

d) Văn học, nghệ thuật

- Văn học: văn học chữ Hán và chữ Nôm phát triển

+ Văn học chữ Hán phản ánh âm hưởng hào hùng của cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, lòng yêu nước và tự hào dân tộc, ngợi ca cảnh thái bình thịnh trị.

+ Văn học chữ Nôm phản ánh cuộc sống bình dân.

- Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc: thể hiện rõ nét trong các công trình xây dựng như kinh đô Thăng Long (Hã Nội), thành Tây Đô (Thanh Hoá)...

Quang cảnh tháp Phổ Minh

- Nghệ thuật diễn xướng phát triển với nhiều loại hình như: chèo, tuồng, hát xẩm, múa rối,...