Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 1
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 1: Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Tây Âu
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 1: Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Tây Âu theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Quá trình hình thành xã hội phong kiến ở Châu Âu
- Từ thế kỉ III, đế quốc La Mã lâm vào khủng hoảng.
- Nửa cuối thế kỉ V, các bộ tộc Giéc-man từ phương Bắc tràn xuống, xâm chiếm lãnh thổ, đưa đến sự diệt vong của đế quốc La Mã (476).
- Những việc làm của người Giéc-man khi tràn vào La Mã:
+ Thành lập nhiều vương quốc mới: Ăng-glô Xắc-xông, Phơ-răng, Tây Gốt, Đông Gốt…
+ Chiếm ruộng đất của chủ nô La Mã, đem chia cho các tướng lĩnh quân sự và tăng lữ giáo hội.
- Quá trình phong kiến diễn ra mạnh mẽ và sâu sắc ở Vương quốc Phơ-răng với sự hình thành các giai cấp mới là: lãnh cháu phong kiến và nông nô:
+ Lãnh chúa phong kiến được hình thành từ bộ phận: quý tộc thị tộc người Giéc-man và quý tộc La Mã quy thuận chính quyền mới
+ Nông nô được hình thành từ bộ phận nô lệ được giải phóng và nông dân tự do bị mất ruộng đất.
2. Lãnh địa phong kiến và quan hệ xã hội của chế độ phong kiến
- Khái niệm: là những vvùng đất rộng lớn thuộc quyền sở hữu của lãnh chúa.
- Thời gian hình thành: thế kỉ IX
- Cấu trúc của lãnh địa: gồm đất của lãnh chúa và đất khẩu phẩn.
+ Lãnh chúa xây dựng nhà thờ, lâu đài, có thành cao, hào sâu…
+ Đất khẩu phần ở xung quanh lâu đài được lãnh chúa giao cho nông nô cày cấy và thu tô, thuế.
- Đặc điểm về chính trị - hành chính: lãnh địa là một đơn vị chính trị độc lập
+ Lãnh chúa lập ra quân đội,luật pháp, tòa án, chế độ thuế khóa, tiền tệ… riêng
+ Nhà vua không được can thiệp vào lãnh địa (gọi là quyền “miễn trừ”).
- Đặc điểm về kinh tế: mang tính chất tự cấp, tự túc; nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo.
- Đời sống trong lãnh địa:
+ Lãnh chúa: có nhiều quyền như vua, sống xa hoa dựa trên sự bóc lột nông nô.
+ Nông nô: phụ thuộc vào lãnh chúa; cuộc sống khổ cực, đói nghèo.
+ Quan hệ giữa lãnh chúa và nông nô là quan hệ bóc lột thông quan tô, thuế.
3. Sự ra đời của Thiên Chúa giáo.
- Thời gian ra đời: đầu công nguyên, ở vùng Giê-ru-da-lem (thuộc Pa-le-xtin ngày nay).
- Người sáng lập: Chúa Giê-su.
Chúa Giê-su (tranh minh họa)
- Sự phát triển:
+ Ban đầu, Thiên Chúa giáo là tôn giáo của những người nghèo khổ, bị áp bức
+ Đầu thế kỷ IV, Thiên chúa giáo được công nhận là Quốc giáo của đế quốc La Mã.
+ Thời phong kiến, Giáo hội Thiên Chúa có thế lực lớn cả về kinh tế, chính trị, văn hóa…
4. Sự hình thành của thành thị trung đại:
- Thời gian xuất hiện: cuối thế kỉ XI
- Nguyên nhân:
+ Sản xuất thủ công nghiệp phát triển đã thúc đẩy nhu cầu trao đổi. Một số thợ thủ công tìm cách rời khởi lãnh địa, họ đến những nơi đông người qua lại để mở xưởng sản xuất và buôn bán => các thị trấn ra đời, sau đó thành thị trung đại xuất hiện.
+ Một số thành thị do các lãnh chúa lập ra hoặc được phục hồi từ những thành thị cổ đại
Thành thị trung đại (minh họa)
- Vai trò:
+ Về kinh tế: phá vỡ nền kinh tế tự nhiên của các lãnh địa, tạo điều kiện cho kinh tế hàng hóa giản đơn phát triển.
Cảnh buôn bán hàng hóa tại một hội chợ
+ Về chính trị: góp phần tích cực xóa bỏ chế độ phong kiến phân quyền, xây dựng chế độ phong kiến tập quyền, thống nhất quốc gia, dân tộc.
- Về xã hội: góp phần dẫn đến sự giải thể của chế độ nông nô; đưa đến sự xuất hiện của tầng lớp thị dân.
- Về văn hóa: mang không khí tự do và mở mang tri thức cho mọi người, tạo tiền đề cho việc hình thành các trường đại học lớn ở châu Âu.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Tiêu chí | Lãnh địa phong kiến | Thành thị trung đại |
|---|---|---|
| Thời gian hình thành | Khoảng thế kỉ IX, khi quan hệ phong kiến xác lập ở Tây Âu | Từ thế kỉ XI, do sản xuất thủ công phát triển và trao đổi buôn bán mở rộng |
| Cơ sở kinh tế | Nông nghiệp đóng kín, tự cấp tự túc; không trao đổi với bên ngoài | Kinh tế hàng hóa, thủ công nghiệp và thương nghiệp buôn bán tự do |
| Thành phần xã hội | Lãnh chúa phong kiến (thống trị) và Nông nô (bị bóc lột tô thuế) | Thị dân (thợ thủ công, thương nhân, chủ xưởng) |
| Tác động lịch sử | Đơn vị chính trị - quân sự cát cứ, duy trì trật tự phong kiến phân quyền | Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên, thúc đẩy giao lưu, đặt tiền đề cho CNTB |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Sự hình thành chế độ phong kiến Tây Âu: Thế kỉ V, các bộ tộc Giéc-man tràn vào đế quốc La Mã, thủ tiêu chế độ chiếm nô, phân phong đất đai và tước vị hình thành hai giai cấp mới là lãnh chúa phong kiến và nông nô.
- Kiến thức then chốt 2: Lãnh địa phong kiến: Là đơn vị kinh tế, chính trị độc lập khép kín thuộc quyền sở hữu của lãnh chúa, mang tính chất tự cấp tự túc hoàn toàn.
- Kiến thức then chốt 3: Mối quan hệ lãnh chúa và nông nô: Nông nô nhận ruộng đất canh tác và phải nộp tô thuế nặng nề; lãnh chúa hưởng thụ xa hoa và nắm toàn bộ quyền tài phán.
- Kiến thức then chốt 4: Sự ra đời của thành thị trung đại: Từ thế kỉ XI, thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp, thợ thủ công lập xưởng và buôn bán tại nơi giao lưu thuận lợi, tạo nên các thành thị trung đại.
- Kiến thức then chốt 5: Vai trò của thành thị: Phá vỡ kinh tế tự nhiên khép kín, thúc đẩy sản xuất hàng hóa, đem lại không khí tự do dân chủ và tạo tiền đề phát triển các trường đại học lớn ở Tây Âu.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sự hình thành chế độ phong kiến Tây Âu: Thế kỉ V, các bộ tộc Giéc-man tràn vào đế quốc La Mã, thủ tiêu chế độ chiếm nô, phân phong đất đai và tước vị hình thành hai giai cấp mới là lãnh chúa phong kiến và nông nô.
- Lãnh địa phong kiến: Là đơn vị kinh tế, chính trị độc lập khép kín thuộc quyền sở hữu của lãnh chúa, mang tính chất tự cấp tự túc hoàn toàn.
- Mối quan hệ lãnh chúa và nông nô: Nông nô nhận ruộng đất canh tác và phải nộp tô thuế nặng nề; lãnh chúa hưởng thụ xa hoa và nắm toàn bộ quyền tài phán.
- Sự ra đời của thành thị trung đại: Từ thế kỉ XI, thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp, thợ thủ công lập xưởng và buôn bán tại nơi giao lưu thuận lợi, tạo nên các thành thị trung đại.
- Vai trò của thành thị: Phá vỡ kinh tế tự nhiên khép kín, thúc đẩy sản xuất hàng hóa, đem lại không khí tự do dân chủ và tạo tiền đề phát triển các trường đại học lớn ở Tây Âu.