Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 2
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 4: Trung Quốc từ thế kỉ VII đến giữa thế kỉ XIX
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 4: Trung Quốc từ thế kỉ VII đến giữa thế kỉ XIX theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Lý thuyết trọng tâm bài học
Lý thuyết Lịch Sử 7 Kết nối tri thức Bài 4: Trung Quốc từ thế kỉ VII đến giữa thế kỉ XIX
1. Tiến trình phát triển của lịch sử Trung Quốc từ thế kỷ VII đến giữa thế kỷ XIX
- Sau khi nhà Tùy sụp đổ, Lịch sử Trung Quốc tiếp tục trải qua các thời đại:
+ Nhà Đường (618 - 907)
+ Thời kỳ Ngũ đại thập quốc (907 - 960)
+ Thời Tống (960 - 1279)
+ Thời Nguyên (1271 - 1368)
+ Nhà Minh (1368 - 1644)
+ Nhà Thanh (1644 - 1911).
Tử Cấm Thành (Bắc Kinh, Trung Quốc)
2. Trung Quốc dưới thời Đường
a. Chính trị:
- Củng cố và hoàn thiện bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương, nâng cao quyền lực của Hoàng đế.
- Mở nhiều khoa thi để tuyển chọn nhân tài.
- Tiếp tục chính sách xâm lược để bành trướng, mở rộng lãnh thổ.
b. Kinh tế:
- Nông nghiệp: có bước phát triển
+ Nhà nước thực hiện nhiều chính sách khuyến khích nông nghiệp, như: giảm thuế; chia ruộng công và ruộng bỏ hoang cho nông dân (chế độ quân điền)…
+ Nhiều kĩ thuật canh tác mới được áp dụng
- Thủ công nghiệp:
+ Xuất hiện nhiều xưởng thủ công với hàng chục người làm việc
+ Nhiều sản phẩm nổi tiếng, như: gốm, lụa…
- Thương nghiệp:
+ Xuất hiện nhiều thành thị lớn như Trường An, Lạc Dương,…
+ Hình thành “con đường tơ lụa”
Hình ảnh thương nhân trên con đường tơ lụa
3. Sự phát triển kinh tế thời Minh Thanh.
- Nông nghiệp: có bước tiến về kĩ thuật gieo trồng, diệt tích canh tác và sản lượng nông nghiệp tăng nhiều…
- Thủ công nghiệp: có những công trường thủ công lớn, thuê nhiều nhân công và sản phẩm rất đa dạng
- Thương nghiệp:
+ Nhiều thành thị sầm uất, như: Bắc Kinh, Nam Kinh…
+ Có quan hệ buôn bán với nhiều quốc gia trên thế giới, như: Ấn Độ, Ba Tư…
=> Mầm mống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện nhưng chưa đủ sức chi phối nền kinh tế - xã hội.
4. Những thành tựu văn hóa chủ yếu của Trung Quốc từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIX
a. Tư tưởng - tôn giáo
- Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống của chế độ phong kiến Trung Quốc
Khổng Tử và các học trò (tranh vẽ)
- Phật giáo phát triển, thịnh hành nhất dưới thời Đường
Nhà sư Huyền Trang (thời Đường) sang Ấn Độ học tập kinh pháp
b. Văn học - Sử học
- Sử học:
+ Cơ quan chép sử được thành lập từ thời nhà Đường
+ Nhiều bộ sử lớn, như: Minh sử, Thanh thực lục,…
- Văn học:
+ Phát triển đa dạng về thể loại, như: phú, từ, kinh kịch, thơ, tiểu thuyết chương hồi..
+ Bộ Sử kí của Tư Mã Thiên
+ Thơ phát triển mạnh dưới thời Đường với nhiều nhà thơ nổi tiếng, như: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị…
+ Tiểu thuyết phát triển mạnh thời Minh-Thanh. Nhiều tác phẩm tiêu biểu như: Tây Du Kí của Ngô Thừa Ân, Thủy Hử của Thi Nại Am, ...
Nhà thơ Lý Bạch (tranh vẽ)
c. Kiến trúc, điêu khắc:
- Xây dựng nhiều cung điện cổ kính, như: Cố cung, Viên minh Viên, Tử Cấm thành…
- Có nhiều bức họa đạt tới đỉnh cao, những bức tượng phật tinh xảo…
Tượng phật tạc trên hang đá ở Mạc Cao (Đôn Hoàng)
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Triều đại | Thời gian | Đặc điểm chính trị then chốt | Kinh tế & Văn hóa nổi bật |
|---|---|---|---|
| Nhà Đường | 618 – 907 | Chế độ quân chủ trung ương tập quyền đỉnh cao; mở rộng lãnh thổ qua chiến tranh | Chế độ quân điền, tô dung điệu; Con đường tơ lụa phát triển; thơ Đường đỉnh cao (Lý Bạch, Đỗ Phủ) |
| Nhà Tống | 960 – 1279 | Củng cố chính quyền trung ương, trọng văn khinh võ | Thủ công nghiệp (gốm sứ, dệt), phát hành tiền giấy "giao tử", la bàn, thuốc súng |
| Nhà Nguyên | 1271 – 1368 | Vương triều do người Mông Cổ lập nên, phân biệt đẳng cấp gay gắt | Mở rộng buôn bán quốc tế; mâu thuẫn dân tộc sâu sắc dẫn đến khởi nghĩa nông dân |
| Nhà Minh – Thanh | 1368 – 1911 | Chế độ chuyên chế độc đoán; thời Thanh thực hiện chính sách "bế quan tỏa cảng" | Tiểu thuyết chương hồi phát triển (Tam quốc, Tây du kí, Hồng lâu mộng), Cố Cung Bắc Kinh |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Thời kì nhà Đường (618 - 907): Đỉnh cao thịnh trị của chế độ phong kiến Trung Quốc; bộ máy nhà nước hoàn thiện, kinh tế nông nghiệp (quân điền) và Con đường tơ lụa phát triển rực rỡ.
- Kiến thức then chốt 2: Thời kì nhà Tống (960 - 1279): Đẩy mạnh phát triển thương mại đường biển, phát hành tiền giấy đầu tiên trên thế giới, đạt nhiều thành tựu vượt bậc về kĩ thuật la bàn, gốm sứ và in ấn.
- Kiến thức then chốt 3: Thời kì nhà Nguyên (1271 - 1368): Vương triều ngoại tộc do Hốt Tất Liệt người Mông Cổ thống trị, thực hiện phân biệt chủng tộc gay gắt dẫn đến các cuộc khởi nghĩa lật đổ triều đình.
- Kiến thức then chốt 4: Thời kì nhà Minh - Thanh (1368 - 1911): Quân chủ chuyên chế độc đoán; cuối thời Thanh rơi vào suy thoái trầm trọng, bế quan tỏa cảng và bị các nước thực dân phương Tây xâu xé.
- Kiến thức then chốt 5: Thành tựu văn hóa Trung Hoa: Tứ đại phát minh (la bàn, thuốc súng, nghề in, nghề làm giấy); đỉnh cao thi ca thời Đường; tiểu thuyết chương hồi đồ sộ thời Minh - Thanh (Tam quốc, Tây du kí, Thủy hử, Hồng lâu mộng).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Thời kì nhà Đường (618 - 907): Đỉnh cao thịnh trị của chế độ phong kiến Trung Quốc; bộ máy nhà nước hoàn thiện, kinh tế nông nghiệp (quân điền) và Con đường tơ lụa phát triển rực rỡ.
- Thời kì nhà Tống (960 - 1279): Đẩy mạnh phát triển thương mại đường biển, phát hành tiền giấy đầu tiên trên thế giới, đạt nhiều thành tựu vượt bậc về kĩ thuật la bàn, gốm sứ và in ấn.
- Thời kì nhà Nguyên (1271 - 1368): Vương triều ngoại tộc do Hốt Tất Liệt người Mông Cổ thống trị, thực hiện phân biệt chủng tộc gay gắt dẫn đến các cuộc khởi nghĩa lật đổ triều đình.
- Thời kì nhà Minh - Thanh (1368 - 1911): Quân chủ chuyên chế độc đoán; cuối thời Thanh rơi vào suy thoái trầm trọng, bế quan tỏa cảng và bị các nước thực dân phương Tây xâu xé.
- Thành tựu văn hóa Trung Hoa: Tứ đại phát minh (la bàn, thuốc súng, nghề in, nghề làm giấy); đỉnh cao thi ca thời Đường; tiểu thuyết chương hồi đồ sộ thời Minh - Thanh (Tam quốc, Tây du kí, Thủy hử, Hồng lâu mộng).