Lịch sử & Địa lý lớp 7 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 18: Vương quốc Chăm-pa và vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến thế kỉ XVI
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 7 Bài 18: Vương quốc Chăm-pa và vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến thế kỉ XVI theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
1. Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
a) Diễn biến cơ bản về chính trị
* Sự ra đời vương triều Vi-giay-a:
- Năm 988, một quý tộc người Chăm-pa đã lập ra Vương triều Vi-giay-a, mở ra một thời kì phát triển mới của Vương quốc Chăm-pa.
- Kinh đô được chuyển về Vi-giay-a (còn gọi là Đồ Bàn hay Chà Bàn, thuộc An Nhơn, Bình Định ngày nay).
Cổng thành Đồ Bàn (An Nhơn, Bình Định ngày nay)
* Tình hình chính trị:
- Từ năm 988 - 1220:
+ Gặp nhiều khó khăn ở trong nước, phải tiến hành các cuộc chiến tranh với Chân Lạp cũng như giải quyết xung đột với Đại Việt ở phía bắc.
+ Năm 1069, vua Chăm-pa cắt ba châu là Bố Chính, Địa Lý (Quảng Bình) và Ma Linh (phía bắc tỉnh Quảng Trị) cho Đại Việt.
+ “Cuộc chiến tranh Một trăm năm" (khoảng 1113 - 1220), khiến Chăm-pa hai lần bị Chân Lạp chiếm đóng.
- Từ năm 1220 - 1353:
+ Là thời kì thịnh đạt nhất của Vương triều Vi-giay-a.
+ Chăm-pa thoát khỏi ách đô hộ của Chân Lạp, củng cố chính quyền, mở rộng và thống nhất lãnh thổ,…
- Từ cuối thế kỉ XIV - năm 1471: Vương triều Vi-giay-a khủng hoảng, suy yếu.
- Từ năm 1471 - đầu thế kỉ XVI: lãnh thổ Chăm-pa bị thu hẹp nhiều phần và chia thành nhiều tiểu quốc khác nhau.
b) Tình hình kinh tế, văn hóa
* Tình hình kinh tế:
- Nông nghiệp:
+ Sản xuất nông nghiệp giữ vai trò chủ yếu trong hoạt động kinh tế.
+ Kết hợp trồng trọt với chăn nuôi; đánh bắt hải sản và khai thác lâm, thổ sản.
- Các nghề thủ công tiếp tục phát triển,...
- Thương nghiệp đường biển phát triển mạnh mẽ với nhiều hải cảng, như Đại Chiêm (Quảng Nam); Tân Châu (Thị Nại ở Binh Định),...
* Tình hình văn hóa:
- Tôn giáo - tín ngưỡng:
+ Hin-đu giáo lá tôn giáo có vị tri quan trọng nhất.
+ Phật giáo có những bước phát triển.
+ Tín ngưỡng phồn thực được phổ biến rộng rãi trong đời sống cư dân.
- Chữ viết: chữ Chăm không ngừng được cải tiến và hoàn thiện.
- Kiến trúc và điêu khắc: nổi tiếng nhất là các đền tháp được xây bằng gạch nung và trang trí phù điêu,...
Tháp Dương Long (Bình Định)
- Ca múa nhạc: sử dụng các bộ nhạc cụ như trống, kèn Sa-ra-na,…; điệu múa nổi tiếng là vũ điệu Áp-sa-ra….
2. Lược sử vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kri XVI
a) Diễn biến cơ bản về chính trị
- Sau khi Vương quốc Phù Nam sụp đổ, vùng đất Nam Bộ trên danh nghĩa bị đặt dưới quyền cai trị của nước Chân Lạp (Cam-pu-chia).
- Tuy nhiên, trong thực tế, triều đình Ăng-co gặp nhiều khó khăn và hầu như không thể quản lí được vùng đất này.
- Suốt giai đoạn thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIV, cư dân ở đây rất thưa vắng.
- Khoảng thế kỉ XVI, nhiều nhóm lưu dân người Việt đến khẩn hoang ở vùng đất Mô Xoài (Bà Rịa – Vũng Tàu), Đồng Nai…
b) Tình hình kinh tế - văn hóa
* Về kinh tế:
- Canh tác lúa nước kết hợp với chăn nuôi, đánh bắt thuỷ hải sản; làm các nghề thủ công và buôn bán nhỏ.
- Thương nghiệp không còn phát triển như thời kì Vương quốc Phù Nam.
* Về văn hóa:
- Ảnh hưởng của văn minh Ăng-co ở vùng đất Nam Bộ không đậm nét; người dân tiếp thu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc.
- Hin-đu giáo, Phật giáo, các tín ngưỡng dân gian,… tiếp tục được duy trì trong đời sống văn hóa của cư dân.
- Đời sống vật chất và tinh thần phản ánh một nền văn hoà bình dân của những con người sống ở vùng khí hâu nóng ẩm và môi trường sông nước.
Nhà sàn của cư dân ở vùng đất Nam Bộ hiện nay
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Khu vực | Tình hình chính trị & Kinh tế từ TK X đến TK XVI | Đặc điểm văn hóa - xã hội |
|---|---|---|
| Vương quốc Chăm-pa | Kinh đô dời từ Đồng Dương về Đồ Bàn (Bình Định); thương nghiệp đường biển và nghề gốm sứ phát triển hưng thịnh | Ảnh hưởng sâu sắc của Hin-đu giáo; quần thể tháp Chăm độc đáo (Tháp Bánh Ít, Tháp Dương Long, Tháp Cánh Tiên) |
| Vùng đất Nam Bộ | Sau khi Phù Nam suy sụp, thuộc quyền quản lí danh nghĩa của Chân Lạp nhưng phần lớn còn hoang vu, đầm lầy | Cư dân người Việt, người Khơ-me, người Hoa từng bước đến khai khẩn đất đai, tạo lập cuộc sống hài hòa |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI: Dời trung tâm chính trị về Đồ Bàn (Vijaya - Bình Định); kinh tế nông nghiệp kết hợp mạnh mẽ với thương mại hàng hải quốc tế.
- Kiến thức then chốt 2: Kiến trúc và điêu khắc Chăm-pa: Xây dựng các cụm tháp bằng gạch nung đồ sộ mang phong cách Bình Định độc đáo (Tháp Bánh Ít, Cánh Tiên, Dương Long).
- Kiến thức then chốt 3: Vùng đất Nam Bộ từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI: Thuộc quyền cai quản danh nghĩa của triều đình Chân Lạp nhưng thực tế đất đai còn hoang hóa, nhiều rừng rậm và đầm lầy trũng phèn.
- Kiến thức then chốt 4: Quá trình khai hoang của các cộng đồng cư dân: Người Việt, người Khơ-me, người Hoa chung sống hòa thuận, cùng nhau khai phá đồng bằng màu mỡ và các vùng ven biển trù phú.
- Kiến thức then chốt 5: Ý nghĩa lịch sử: Đặt nền móng vững chắc cho sự hòa nhập và phát triển của vùng đất Nam Bộ trong không gian lãnh thổ thống nhất của quốc gia Đại Việt sau này.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI: Dời trung tâm chính trị về Đồ Bàn (Vijaya - Bình Định); kinh tế nông nghiệp kết hợp mạnh mẽ với thương mại hàng hải quốc tế.
- Kiến trúc và điêu khắc Chăm-pa: Xây dựng các cụm tháp bằng gạch nung đồ sộ mang phong cách Bình Định độc đáo (Tháp Bánh Ít, Cánh Tiên, Dương Long).
- Vùng đất Nam Bộ từ thế kỉ X đến thế kỉ XVI: Thuộc quyền cai quản danh nghĩa của triều đình Chân Lạp nhưng thực tế đất đai còn hoang hóa, nhiều rừng rậm và đầm lầy trũng phèn.
- Quá trình khai hoang của các cộng đồng cư dân: Người Việt, người Khơ-me, người Hoa chung sống hòa thuận, cùng nhau khai phá đồng bằng màu mỡ và các vùng ven biển trù phú.
- Ý nghĩa lịch sử: Đặt nền móng vững chắc cho sự hòa nhập và phát triển của vùng đất Nam Bộ trong không gian lãnh thổ thống nhất của quốc gia Đại Việt sau này.