Lịch sử & Địa lý lớp 6 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Lý thuyết trọng tâm bài học
Lý thuyết Lịch Sử 6 Kết nối tri thức Bài 19: Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X
1. Quá trình hình thành và bước đầu phát triển của vương quốc Chăm-pa.
a. Vương quốc Chăm-pa ra đời
- Thời kì Bắc thuộc, nhà Hán đã thiết lập ách cai trị đối với vùng đất ở phía Nam dãy Hoành Sơn nước ta, đặt tên gọi là quận Nhật Nam.
- Năm 192, Khu Liên lãnh đạo nhân dân Tượng Lâm (huyện xa nhất của quận Nhật Nam) nổi dậy lật đồ ách cai trị của nhà Hán, lập ra Vương quốc Chăm-pa.
b. Chặng đường mười thế kỉ đầu tiên
- Trước thế kỉ VIII, người Chăm đã xây dựng một vương quốc khá hùng mạnh ở ven sông Thu Bồn (ở Trà Kiệu, Duy Xuyên, Quảng Nam)
- Thế kỉ VIII, kinh đô của Chăm-pa dịch chuyển về phía nam (ở vùng đất Phan Rang, Ninh Thuận).
- Thế kỉ IX, người Chăm lại chuyển kinh đô về Đồng Dương (Thăng Bình, Quảng Nam).
2. Hoạt động kinh tế và tổ chức xã hội
a. Hoạt động kinh tế
- Nông nghiệp: trồng lúc nước là ngành kinh tế chính.
- Thủ công nghiệp và khai thác lâm sản cũng rất phát triển.
- Vương quốc Chăm-pa trở thành cầu nối trao đổi, buôn bán thường xuyên với thương nhân các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập.
b. Tổ chức xã hội
- Vua là "đấng tối cao", đứng đầu vương quốc.
- Bộ máy nhà nước: chia đất nước thành các châu, huyện, làng.
- Xã hội có sự phân chia giàu, nghèo với các tầng lớp chính: tăng lữ, quý tộc, nông dân, dân tự do, nô lệ.
3. Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu
- Chữ viết: sáng tạo ra chữ Chăm cổ trên cơ sở chữ Phạn của Ấn Độ.
- Tín ngưỡng, tôn giáo:
+ Tín ngưỡng đa thần (thần Núi, thần Nước, thần Lúa, thần Biển,..).
+ Phật giáo, Hin-đu giáo,… du nhập vào Chăm-pa.
- Kiến trúc, điêu khắc: cư dân Chăm-pa xây dựng nhiều đền, tháp thờ thần, Phật như: Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương (Quảng Nam),...
- Tổ chức nhiều lễ hội trong năm.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Lĩnh vực | Đặc trưng vương quốc Chăm-pa (thế kỉ II - X) |
|---|---|
| Địa bàn lãnh thổ | Duyên hải miền Trung Việt Nam (Quảng Bình đến Bình Thuận), kinh đô Trà Kiệu, Đồng Dương |
| Kinh tế | Nông nghiệp lúa nước, ruộng bậc thang, guồng nước; khai thác trầm hương, buôn bán đường biển |
| Chữ viết & Tôn giáo | Chữ Chăm cổ (trên cơ sở chữ Phạn); tôn giáo chính là Ấn Độ giáo (thờ Shiva) và Phật giáo |
| Kiến trúc điêu khắc | Tháp Chăm bằng gạch nung độc đáo (Mỹ Sơn, Po Nagar) với tượng vũ nữ Apsara, thần Silva chạm khắc tinh xảo |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Sự ra đời của vương quốc Chăm-pa: Năm 192, nhân dân Tượng Lâm (huyện xa nhất của quận Nhật Nam) dưới sự lãnh đạo của Khu Liên đã nổi dậy lật đổ ách đô hộ Hán, lập nước Lâm Ấp (sau đổi là Chăm-pa).
- Kiến thức then chốt 2: Lãnh thổ Chăm-pa: Kéo dài từ dãy Hoành Sơn (Quảng Bình) đến mũi Dinh (Ninh Thuận, Bình Thuận), kinh đô ban đầu là Sin-ha-pu-ra (Trà Kiệu, Quảng Nam), sau chuyển về In-đra-pu-ra (Đồng Dương).
- Kiến thức then chốt 3: Hoạt động kinh tế: Nông nghiệp trồng lúa hai vụ, làm ruộng bậc thang, dẫn nước bằng guồng xe nước; nghề khai thác lâm thổ sản (trầm hương, ngà voi) và buôn bán đường biển rất phát triển.
- Kiến thức then chốt 4: Chữ viết và tôn giáo: Sáng tạo chữ Chăm cổ dựa trên chữ Phạn từ thế kỉ IV; tôn giáo chính là Ấn Độ giáo (thờ bộ ba thần Brahma, Vishnu, Shiva) và Phật giáo.
- Kiến thức then chốt 5: Nghệ thuật kiến trúc điêu khắc: Quần thể tháp Chăm bằng gạch nung đỏ rực rỡ (Tháp Bà Ponagar, Thánh địa Mỹ Sơn) với kĩ thuật xây dựng và chạm khắc tượng đá tinh xảo.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Sự ra đời của vương quốc Chăm-pa: Năm 192, nhân dân Tượng Lâm (huyện xa nhất của quận Nhật Nam) dưới sự lãnh đạo của Khu Liên đã nổi dậy lật đổ ách đô hộ Hán, lập nước Lâm Ấp (sau đổi là Chăm-pa).
- Lãnh thổ Chăm-pa: Kéo dài từ dãy Hoành Sơn (Quảng Bình) đến mũi Dinh (Ninh Thuận, Bình Thuận), kinh đô ban đầu là Sin-ha-pu-ra (Trà Kiệu, Quảng Nam), sau chuyển về In-đra-pu-ra (Đồng Dương).
- Hoạt động kinh tế: Nông nghiệp trồng lúa hai vụ, làm ruộng bậc thang, dẫn nước bằng guồng xe nước; nghề khai thác lâm thổ sản (trầm hương, ngà voi) và buôn bán đường biển rất phát triển.
- Chữ viết và tôn giáo: Sáng tạo chữ Chăm cổ dựa trên chữ Phạn từ thế kỉ IV; tôn giáo chính là Ấn Độ giáo (thờ bộ ba thần Brahma, Vishnu, Shiva) và Phật giáo.
- Nghệ thuật kiến trúc điêu khắc: Quần thể tháp Chăm bằng gạch nung đỏ rực rỡ (Tháp Bà Ponagar, Thánh địa Mỹ Sơn) với kĩ thuật xây dựng và chạm khắc tượng đá tinh xảo.