MasterSchool

Lịch sử & Địa lý lớp 6 · KNTT · Chương 5

Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Chương 5: Việt Nam từ khoảng thế kỉ VII TCN đến đầu thế kỉ X · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.

Lớp

I. Lý thuyết trọng tâm bài học

Lý thuyết Lịch Sử 6 Kết nối tri thức Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Bài giảng: Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X - sách Kết nối tri thức - Cô Phạm Phương Linh (Giáo viên VietJack)

1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 1: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 1: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

- Nguyên nhân: 

+ Chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của nhà Hán khiến đời sống của người Việt cực khổ.

+ Tương truyền, chồng của bà Trưng Trắc bị thái thú Tô Định giết hại.

- Những nét chính:

+ Mùa xuân năm 40, Trưng Trắc và Trưng Nhị dựng cờ khởi nghĩa..

+ Nghĩa quân nhanh chóng làm chủ Mê Linh, hạ thành Cổ Loa, tiến đánh Luy Lâu.

+ Sau khi giành thắng lợi, Trưng Trắc xưng vương, đóng đô ở Mê Linh. 

+ Năm 42, nhà Hán đem quân sang đàn áp. Nghĩa quân của Hai Bà Trưng kháng cự kiên cường nhưng cuối cùng bị dập tắt.

- Ý nghĩa:

+ Là cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên trong thời Bắc thuộc.

+ Mở đầu thời kì đấu tranh giành độc lập, tự chủ lâu dài, bền bỉ của người Việt.

+ Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí anh hùng của phụ nữ Việt Nam.

2. Khởi nghĩa Bà Triệu

- Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của nhà Ngô khiến đời sống của người Việt cực khổ.

- Diễn biến chính:

+ Năm 248, từ căn cứ ở núi Nưa (Triệu Sơn, Thanh Hoá), khởi nghĩa bùng nổ.

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 2: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 2: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

+ Lực lượng nghĩa quân đã đánh hạ nhiều huyện lị, thành ấp ở Cửu Chân, Cửu Đức, Nhật Nam,… khiến cho toàn thể Giao Châu đều chấn động.

+ Nhà Ngô đã cử 8000 quân sang đàn áp, Bà Triệu anh dũng hi sinh tại núi Tùng.

- Ý nghĩa:

+ Làm rung chuyển chính quyền đô hộ.

+ Góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc, tạo đà cho cuộc khởi nghĩa Lý Bí sau này.

3. Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân

- Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của nhà Lương khiến đời sống của người Việt cực khổ.

- Diễn biến chính:

+ Năm 542, khởi nghĩa bùng nổ. Quân khởi nghĩa nhanh chóng làm chủ Giao Châu.

+ Đầu năm 544, Lý Bí tự xưng là Lý Nam Đế, lập nước Vạn Xuân, đóng đô ở vùng cửa sông Tô Lịch (Hà Nội).

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 3: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 3: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

+ Năm 545, quân Lương xâm lược. Triệu Quang Phục thay Lý Bí tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến, xây dựng căn cứ tại đầm Dạ Trạch (Hưng Yên). Kháng chiến thắng lợi, Triệu Quang Phục lên làm vua, gọi là Triệu Việt Vương.

+ Năm 602, nhà Tùy đưa quân xâm lược, nước Vạn Xuân chấm dứt.

- Ý nghĩa:

+ Thể hiện tinh thần yêu nước, đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm của nhân dân Việt Nam.

+ Để lại những bài học kinh nghiệm quý báu về tinh thần kháng chiến kiên trì, cách đánh du kích…

4. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan và khởi nghĩa Phùng Hưng

a. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan

- Nguyên nhân:chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của nhà Lương khiến đời sống của người Việt cực khổ.

- Diễn biến chính:

+ Năm 713, khởi nghĩa bùng nổ. Quân khởi nghĩa nhanh chóng làm chủ Hoan Châu rồi nhanh chóng lan rộng ra phạm vi cả nước.

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 4: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 4: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

+ Quân khởi nghĩa tiến ra Bắc, đánh đuổi chính quyền đô hộ, làm chủ Tống Bình, giải phóng đất nước. Mai Thúc Loan xưng đế, xây thành Vạn An (Nghệ An) làm quốc đô.

+ Năm 722, nhà Đường đem quân sang đàn áp, cuộc khởi nghĩa thất bại.

- Ý nghĩa:

+ Là sự tiếp nối truyền thống đấu tranh kiên cường của người Việt.

+ Đánh dấu mốc quan trọng trên con đường đấu tranh để giải phóng dân tộc thời kì Bắc thuộc.

b. Khởi nghĩa Phùng Hưng:

- Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo của nhà Đường khiến đời sống của người Việt cực khổ.

- Diễn biến chính:

+ Năm 776, Phùng Hưng dấy binh khởi nghĩa và nhanh chóng làm chủ vùng Đường Lâm.

+ Được nhân dân các vùng xung quanh hưởng ứng, Phùng Hưng chiếm được thành Tống Bình, tổ chức việc cai trị.

+ Sau khi Phùng Hưng qua đời, con trai ông là Phùng An nối nghiệp cha. 

+ Năm 791, nhà Đường đem quân sang đàn áp, dập tắt cuộc khởi nghĩa. 

- Ý nghĩa:

+ Là sự tiếp nối truyền thống đấu tranh kiên cường của người Việt.

+ Cổ vũ cho tinh thần đấu tranh giành độc lập hoàn toàn của người Việt đầu thế kỉ X.

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 5: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X
Hình 5: Lịch Sử 6 Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Cuộc khởi nghĩaThời gianCăn cứ địa chínhKẻ thù chống lạiKết quả & Ý nghĩa
Hai Bà TrưngNăm 40Hát Môn (Hà Nội)Nhà Đông Hán (Tô Định)Giải phóng 65 thành trì, xưng vương độc lập trong 3 năm
Bà TriệuNăm 248Phú Điền (Thanh Hóa)Nhà Đông NgôRung chuyển chính quyền đô hộ, thể hiện khí phách bất khuất
Lý BíNăm 542 - 602Thái Bình, Long BiênNhà LươngThành lập nước Vạn Xuân, xưng Hoàng đế (Lý Nam Đế)
Mai Thúc LoanNăm 713 - 722Sa Nam (Hoan Châu - Nghệ An)Nhà ĐườngGiải phóng cả nước, xưng Mai Hắc Đế, lập thành Vạn An
Phùng HưngNăm 776 - 791Đường Lâm (Hà Nội)Nhà ĐườngLàm chủ thành Tống Bình, được tôn là Bố Cái Đại Vương

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

  • Kiến thức then chốt 1: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40): Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa ở Hát Môn, đánh đuổi Thái thú Tô Định, giải phóng 65 thành trì, Trưng Trắc xưng vương.
  • Kiến thức then chốt 2: Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248): Nổ ra ở căn cứ Phú Điền (Thanh Hóa) với câu nói bất hủ khẳng định khí phách độc lập 'Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ...'.
  • Kiến thức then chốt 3: Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân (năm 542 - 602): Lý Bí đánh đuổi quân Lương, lên ngôi Hoàng đế (Lý Nam Đế), đặt tên nước là Vạn Xuân, dựng chùa Trấn Quốc.
  • Kiến thức then chốt 4: Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (năm 713 - 722): Mai Thúc Loan lãnh đạo nhân dân Hoan Châu (Nghệ An) nổi dậy chống nhà Đường, xưng là Mai Hắc Đế, xây thành Vạn An.
  • Kiến thức then chốt 5: Khởi nghĩa Phùng Hưng (năm 776 - 791): Khởi nghĩa từ Đường Lâm (Hà Nội), bao vây chiếm thành Tống Bình, làm chủ đất nước trong nhiều năm, được tôn là Bố Cái Đại Vương.

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

  • Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40): Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa ở Hát Môn, đánh đuổi Thái thú Tô Định, giải phóng 65 thành trì, Trưng Trắc xưng vương.
  • Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248): Nổ ra ở căn cứ Phú Điền (Thanh Hóa) với câu nói bất hủ khẳng định khí phách độc lập 'Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ...'.
  • Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân (năm 542 - 602): Lý Bí đánh đuổi quân Lương, lên ngôi Hoàng đế (Lý Nam Đế), đặt tên nước là Vạn Xuân, dựng chùa Trấn Quốc.
  • Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (năm 713 - 722): Mai Thúc Loan lãnh đạo nhân dân Hoan Châu (Nghệ An) nổi dậy chống nhà Đường, xưng là Mai Hắc Đế, xây thành Vạn An.
  • Khởi nghĩa Phùng Hưng (năm 776 - 791): Khởi nghĩa từ Đường Lâm (Hà Nội), bao vây chiếm thành Tống Bình, làm chủ đất nước trong nhiều năm, được tôn là Bố Cái Đại Vương.

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Ý nghĩa lịch sử to lớn của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40?
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 là ngọn cờ đầu mở màn cho phong trào đấu tranh kiên cường giành độc lập của dân tộc ta thời Bắc thuộc; khẳng định ý chí quật cường, tinh thần độc lập tự chủ và chứng minh vai trò lãnh đạo lịch sử vẻ vang của phụ nữ Việt Nam.
Câu nói nổi tiếng của Bà Triệu năm 248 thể hiện khí phách anh hùng như thế nào?
Bà Triệu khẳng định: 'Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người!'. Câu nói thể hiện tinh thần yêu tự do sâu sắc, bất khuất kiên cường trước ách áp bức ngoại bang.
Khởi nghĩa Lý Bí năm 542 đã dẫn tới sự thành lập nhà nước nào?
Lý Bí đánh đuổi quân đô hộ nhà Lương, năm 544 lên ngôi Hoàng đế (Lý Nam Đế), đặt tên nước là Vạn Xuân (mong đất nước trường tồn vạn mùa xuân tươi đẹp), đặt niên hiệu là Thiên Đức, đúc tiền riêng và dựng chùa Khai Quốc (chùa Trấn Quốc ngày nay).
Vì sao nhân dân ta tôn xưng Phùng Hưng là Bố Cái Đại Vương?
Vì Phùng Hưng có công lớn lãnh đạo nhân dân Đường Lâm nổi dậy đánh đổ đô hộ nhà Đường, làm chủ thành Tống Bình, đem lại cuộc sống thanh bình, tự do cho nhân dân; dân chúng tôn kính, biết ơn ông như người cha, người mẹ che chở cho bách tính nên gọi là 'Bố Cái'.

Đề luyện tập theo bài