Lịch sử & Địa lý lớp 6 · KNTT · Chương 7
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 29: Xác định phương hướng ngoài thực địa
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 29: Xác định phương hướng ngoài thực địa theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Lý thuyết trọng tâm bài học
Lý thuyết Địa Lí 6 Kết nối tri thức Bài 9: Xác định phương hướng ngoài thực địa
1. Xác định phương hướng bằng la bàn
a) Cấu tạo la bàn
- Kim nam châm làm bằng kim loại có từ tính, thường có dạng hình thoi. Đầu kim bắc và đầu kim nam có màu khác nhau để phân biệt, đầu kim bắc thường có màu đậm hơn.
- Vòng chia độ: Trên vòng chia độ có ghi bốn hướng chính và số độ từ 0° đến 360°.
b) Cách sử dụng
Đặt la bàn thăng bằng trên mặt phẳng, tránh xa các vật bằng kim loại có thể ảnh hưởng tới kim nam châm. Mở chốt hãm cho kim chuyển động, đến khi kim đứng yên, ta đã xác định được hướng bắc - nam, từ đó xác định các hướng còn lại.
2. Xác định phương hướng dựa vào quan sát hiện tượng tự nhiên
Dựa vào hướng Mặt Trời mọc và lặn có thể xác định được phương hướng một cách tương đối chính xác.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Phương pháp | Điều kiện áp dụng | Cách thức thực hiện | Độ chính xác |
|---|---|---|---|
| La bàn | Bất kì lúc nào, tránh xa vật kim loại | Đặt thăng bằng, kim nam châm chỉ hướng Bắc - Nam | Rất cao, nhanh chóng |
| Mặt Trời | Ban ngày khi có nắng | Mặt Trời mọc hướng Đông, lặn hướng Tây | Tương đối |
| Bóng gậy | Ban ngày có nắng liên tục vài giờ | Cắm gậy đo đỉnh bóng hai thời điểm, nối vạch Đông - Tây | Khá chính xác |
| Sao Bắc Cực | Ban đêm trời quang đãng ở Bắc bán cầu | Gióng từ chòm sao Bắc Đẩu hoặc Thiên Hậu | Rất cao |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Xác định phương hướng bằng Mặt Trời: Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây; buổi sáng dang hai tay, tay phải chỉ về hướng Đông thì trước mặt là hướng Bắc, sau lưng là hướng Nam.
- Kiến thức then chốt 2: Xác định phương hướng bằng bóng gậy (phương pháp gậy chỉ bóng): Đo bóng đầu gậy cắm thẳng đứng vào buổi sáng và buổi chiều, nối hai đỉnh bóng sẽ được đường thẳng chỉ hướng Đông - Tây.
- Kiến thức then chốt 3: Xác định phương hướng bằng La bàn: Đặt la bàn thăng bằng, kim nam châm tự do sẽ quay và chỉ đầu kim màu đỏ về hướng Bắc từ, đầu xanh về hướng Nam từ.
- Kiến thức then chốt 4: Xác định phương hướng bằng sao Bắc Cực: Ở bán cầu Bắc vào ban đêm, tìm chòm sao Đại Hùng (chòm Bắc Đẩu) hoặc chòm sao Thiên Hậu để gióng đường thẳng xác định vị trí sao Bắc Cực (chỉ hướng Bắc).
- Kiến thức then chốt 5: Xác định dựa vào dấu hiệu tự nhiên: Hướng rêu mọc nhiều trên thân cây thường là hướng Bắc (ẩm ướt, ít nắng); tổ kiến thường quay cửa về hướng Nam che chắn gió lạnh.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Xác định phương hướng bằng Mặt Trời: Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây; buổi sáng dang hai tay, tay phải chỉ về hướng Đông thì trước mặt là hướng Bắc, sau lưng là hướng Nam.
- Xác định phương hướng bằng bóng gậy (phương pháp gậy chỉ bóng): Đo bóng đầu gậy cắm thẳng đứng vào buổi sáng và buổi chiều, nối hai đỉnh bóng sẽ được đường thẳng chỉ hướng Đông - Tây.
- Xác định phương hướng bằng La bàn: Đặt la bàn thăng bằng, kim nam châm tự do sẽ quay và chỉ đầu kim màu đỏ về hướng Bắc từ, đầu xanh về hướng Nam từ.
- Xác định phương hướng bằng sao Bắc Cực: Ở bán cầu Bắc vào ban đêm, tìm chòm sao Đại Hùng (chòm Bắc Đẩu) hoặc chòm sao Thiên Hậu để gióng đường thẳng xác định vị trí sao Bắc Cực (chỉ hướng Bắc).
- Xác định dựa vào dấu hiệu tự nhiên: Hướng rêu mọc nhiều trên thân cây thường là hướng Bắc (ẩm ướt, ít nắng); tổ kiến thường quay cửa về hướng Nam che chắn gió lạnh.
Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học
Nêu nguyên tắc xác định phương hướng bằng bóng gậy (phương pháp gậy chỉ bóng)?
Cắm thẳng đứng một cây gậy trên bãi đất phẳng có nắng. Đánh dấu đỉnh bóng đầu gậy vào buổi sáng (). Chờ vài tiếng sau khi bóng dịch chuyển, đánh dấu đỉnh bóng mới (). Nối đoạn thẳng từ đến , điểm luôn chỉ hướng Tây và điểm luôn chỉ hướng Đông. Từ trục Đông - Tây ta dễ dàng xác định được hướng Bắc và Nam.
Làm thế nào để xác định phương hướng chính xác bằng La bàn?
Đặt la bàn nằm thăng bằng trên lòng bàn tay hoặc mặt đất phẳng, tránh xa các vật kim loại hoặc dây điện. Chờ cho kim nam châm đứng yên, xoay nhẹ mặt số la bàn sao cho vạch chữ N (North) trùng khít với đầu kim màu đỏ chỉ hướng Bắc. Khi đó các vạch S, E, W trên mặt la bàn sẽ chỉ chính xác các hướng Nam, Đông, Tây ngoài thực địa.
Cách tìm sao Bắc Cực để xác định hướng Bắc vào ban đêm ở Bán cầu Bắc?
Tìm chòm sao Đại Hùng (chòm Bắc Đẩu gồm 7 ngôi sao sáng hình cái gáo nước lớn). Lấy đoạn thẳng nối hai ngôi sao ở miệng gáo, kéo dài gấp khoảng 5 lần về phía trước sẽ gặp một ngôi sao rất sáng là sao Bắc Cực. Hướng nhìn thẳng về phía sao Bắc Cực chính là hướng Bắc địa lí.
Kể tên các dấu hiệu tự nhiên giúp người đi lạc trong rừng nhận biết phương hướng?
1. Hướng rêu mọc: rêu và địa y ưa ẩm nên thường mọc dày và xanh tốt hơn ở phía Bắc của thân cây hoặc tảng đá lớn; 2. Tán lá cây rừng: phía Nam nhận được nhiều ánh nắng hơn nên cành lá thường sum suê, rậm rạp hơn phía Bắc; 3. Tổ kiến: thường đắp cửa tổ quay về hướng Nam để đón nắng ấm và tránh gió bấc lạnh từ phương Bắc.