Lịch sử & Địa lý lớp 6 · KNTT · Chương 5
Lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X
Tóm tắt lý thuyết Lịch sử và Địa lí 6 Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức trọng tâm, tranh ảnh tư liệu và bản đồ minh họa, bảng so sánh và câu hỏi trắc nghiệm tự luận có lời giải chi tiết.
I. Lý thuyết trọng tâm bài học
Lý thuyết Lịch Sử 6 Kết nối tri thức Bài 18: Bước ngoặt lịch sử đầu thế kỉ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
- Nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, năm 905, Khúc Thừa Dụ đã nổi dậy đánh chiếm thành Tống Bình, lật đổ chính quyền đô hộ rồi tự xưng là tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt.
- Năm 907, Khúc Thừa Dụ qua đời. Con trai ông là Khúc Hạo lên nối nghiệp, vẫn xưng Tiết độ sứ. Chính quyền Khúc Hạo đã tiến hành nhiều chính sách tiến bộ (907 - 917)
b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ
- Mùa thu năm 930, quân Nam Hán đánh sang nước ta lập lại quyền cai trị.
- Năm 931, thuộc tướng cũ của họ Khúc là Dương Đình Nghệ kéo quân từ Thanh Hóa ra Bắc đánh đuổi quân Nam Hán.
- Cuộc kháng chiến giành thắng lợi. Dương Đình Nghệ xưng Tiết độ sứ, khôi phục nền tự chủ.
2. Ngô Quyền và khúc tráng ca sông Bạch Đằng
a. Kế hoạch đánh giặc
- Hoàn cảnh:
+ Năm 938, vua Nam Hán cử Hoằng Tháo chỉ huy quân thủy tiến sang xâm lược nước ta
+ Ngô Quyền chủ động lên kế hoạch đánh giặc ở vùng cửa biển Bạch Đằng.
- Kế hoạch của Ngô Quyền:
+ Lựa chọn vùng cửa sông Bạch Đằng để bố trí trận địa đánh giặc.
+ Vạt nhọn cọc lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng ngầm cọc ở cửa biển.
+ Lợi dụng thủy triều lên xuống theo tự nhiên để dễ dàng chế ngự địch.
b. Trừ ngoại xâm, dậy sóng Bạch Đằng
- Diễn biến:
+ Khi nước biển dâng cao, Ngô Quyền cử quân ra đánh và giả vờ thua. Hoằng Tháo sai quân đuổi theo, vượt qua khu vực có bãi cọc ngầm mà không hề hay biết.
+ Khi nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền hạ lệnh cho quân tấn công. Bị đánh bất ngờ, quân Nam Hán quay đầu tháo chạy; chiến thuyền của quân Nam Hán va vào cọc, vỡ và bị chìm. Hoằng Tháo tử trận trong đám tàn quân.
- Ý nghĩa: chấm dứt thời Bắc thuộc, mở ra thời kì độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Nhân vật lịch sử | Năm ghi dấu | Sự kiện then chốt | Ý nghĩa đối với nền độc lập |
|---|---|---|---|
| Khúc Thừa Dụ | 905 | Đánh chiếm Tống Bình, tự xưng Tiết độ sứ | Đặt nền móng tự chủ đầu tiên sau hơn 1000 năm Bắc thuộc |
| Khúc Hạo | 907 | Cải cách hành chính, hộ tịch, bình quân thuế khóa | Củng cố vững chắc chính quyền tự chủ của nhân dân |
| Dương Đình Nghệ | 931 | Tiến quân bao vây đánh tan quân Nam Hán ở Đại La | Bảo vệ thắng lợi thành quả tự chủ trước xâm lược |
| Ngô Quyền | 938 | Chiến thắng oanh liệt trên sông Bạch Đằng cọc ngầm | Chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc, mở ra kỉ nguyên độc lập lâu dài |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ (năm 905): Lợi dụng nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ đánh chiếm Tống Bình, tự xưng Tiết độ sứ, đặt nền móng độc lập với phương châm 'Khoan dung giản dị'.
- Kiến thức then chốt 2: Khúc Hạo củng cố nền tự chủ: Thực hiện cải cách hành chính tiến bộ: chia lại các lộ, phủ, châu, xã; lập sổ hộ tịch, định lại mức thuế công bằng, bãi bỏ lao dịch nặng nề.
- Kiến thức then chốt 3: Dương Đình Nghệ đánh tan quân Nam Hán (năm 931): Đem quân từ Thanh Hóa tiến ra Bắc bao vây tiêu diệt quân Nam Hán ở thành Đại La, tiếp tục giữ vững quyền tự chủ.
- Kiến thức then chốt 4: Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng (năm 938): Đánh bại hoàn toàn quân Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy bằng chiến thuật cắm cọc ngầm nhọn đầu bịt sắt trên sông Bạch Đằng lúc thủy triều lên xuống.
- Kiến thức then chốt 5: Ý nghĩa lịch sử vĩ đại: Chấm dứt hoàn toàn hơn 1000 năm Bắc thuộc và đô hộ của phong kiến phương Bắc, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài cho dân tộc Việt Nam.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ (năm 905): Lợi dụng nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ đánh chiếm Tống Bình, tự xưng Tiết độ sứ, đặt nền móng độc lập với phương châm 'Khoan dung giản dị'.
- Khúc Hạo củng cố nền tự chủ: Thực hiện cải cách hành chính tiến bộ: chia lại các lộ, phủ, châu, xã; lập sổ hộ tịch, định lại mức thuế công bằng, bãi bỏ lao dịch nặng nề.
- Dương Đình Nghệ đánh tan quân Nam Hán (năm 931): Đem quân từ Thanh Hóa tiến ra Bắc bao vây tiêu diệt quân Nam Hán ở thành Đại La, tiếp tục giữ vững quyền tự chủ.
- Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng (năm 938): Đánh bại hoàn toàn quân Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy bằng chiến thuật cắm cọc ngầm nhọn đầu bịt sắt trên sông Bạch Đằng lúc thủy triều lên xuống.
- Ý nghĩa lịch sử vĩ đại: Chấm dứt hoàn toàn hơn 1000 năm Bắc thuộc và đô hộ của phong kiến phương Bắc, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài cho dân tộc Việt Nam.