Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 1
Lý thuyết KHTN 6 Bài 6: Đo khối lượng
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 6: Đo khối lượng theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Đơn vị khối lượng
- Khối lượng là số đo lượng chất của vật.
- Trong Hệ đơn vị đo lường hợp pháp của nước ta, đơn vị cơ bản đo khối lượng là kilôgam, kí hiệu là kg.
+ Một số đơn vị đo khối lượng khác:
1 miligam (mg) = 0,001 g
1 gam (g) = 0,001 kg
1 héctôgam (1 lạng) = 100 g
1 tạ = 100 kg
1 tấn (1 t) = 1000 kg
II. Dụng cụ đo khối lượng
- Để đo khối lượng người ta dùng cân. Có nhiều loại cân khác nhau: Cân đồng hồ, cân điện tử, cân y tế, cân đòn, cân Roberval,…
Cân đồng hồ: để cân khối lượng vật nhỏ đến vừa
Cân Roberval: để cân hóa chất hoặc các vật có khối lượng nhỏ
Cân đòn: để cân khối lượng vật nhỏ đến vừa
Cân điện tử: có nhiều loại, tùy vào mục đích sử dụng từ cân các vật có khối lượng rất nhỏ như cân hóa chất, cân vàng đến cân hàng hóa…
III. Cách đo khối lượng
1. Dùng cân đồng hồ
Bước 1: Ước lượng khối lượng của vật để chọn cân có GHĐ và ĐCNN phù hợp.
Bước 2: Vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ đúng vạch số 0.
Bước 3: Đặt vật cần cân lên đĩa cân.
Bước 4: Mắt nhìn vuông góc với vạch chia trên mặt cân ở đầu kim cân.
Bước 5: Đọc và ghi kết quả đo.
2. Dùng cân điện tử
Tùy vào từng loại cân mà chúng ta có các cách sử dụng khác nhau:
- Ước lượng khối lượng cần đo để chọn đơn vị thích hợp.
- Đặt mẫu vật cần cân nhẹ nhàng trên đĩa cân.
- Sử dụng kẹp hoặc găng tay để đặt bình đựng hóa chất/dụng cụ đựng vật mẫu lên đĩa cân, bàn cân (tránh để dầu, mỡ hoặc bột dính vào vật cần đo sẽ làm sai lệch kết quả đo).
IV. Ví dụ minh họa có giải
Ví dụ: Trong các đơn vị đo khối lượng sau: tấn, yến, lạng, kilogam, đơn vị nào là lớn nhất?
A. Tấn.
B. Yến.
C. Lạng.
D. Kilogam.
Hướng dẫn giải
Đáp án đúng là A
1 tấn = 10 tạ = 100 yến = 1 000 kg = 10 000 lạng
V. Bài tập tự luyện
Bài 1: 1 lạng bằng bao nhiêu kilogam?
A. 1 kg.
B. 10 kg.
C. 0,01 kg.
D. 0,1 kg.
Bài 2: Để đo khối lượng của một vật, người ta sử dụng dụng cụ gì?
A. Cân.
B. Thước dây.
C. Bình chia độ.
D. Ca đong.
Bài 3: Đơn vị đo khối lượng hợp pháp của nước Việt Nam là gì?
A. Tấn.
B. Tạ.
C. Kilogam.
D. Gam.
Bài 4: Một con voi nặng 1,8 tạ và một chiếc xe ô tô nặng 25 yến. Hỏi vật nào nặng hơn?
A. Con voi.
B. Ô tô.
C. Bằng nhau.
D. Không so sánh được.
Bài 5: Thực hiện các phép đổi đơn vị dưới đây:
a) 2 yến 5 kg = … kg.
b) 1 tấn 2 tạ 3 kg = … kg.
c) 4 tạ 5 yến = … kg.
d) 2 tấn 60 kg = … kg.
Bài 6: Một cửa hàng một ngày bán được 14 tấn gạo. Biết mỗi bao gạo cân nặng 100 kg. Hỏi cửa hàng đó bán được bao nhiêu bao gạo?
Bài 7: Một xe ô tô chuyến trước chở được 3 tấn muối, chuyến sao chở nhiều hơn chuyến trước 5 tạ. Hỏi cả hai chuyến xe đó chở được bao nhiêu tạ muối?
Bài 8: Có 1 tấn 6 tạ gạo đựng đều vào các bao, mỗi bao 40 kg gạo. Hỏi cần có bao nhiêu bao để đựng hết số gạo trên?
A. 30 bao.
B. 40 bao.
C. 55 bao.
D. 50 bao.
Bài 9: Sáu gói bánh có khối lượng lần lượt là 2 kg, 1 200 g, 95 dag, 1 100 g, 1 600 g, 7 hg. Hỏi gói bánh nhẹ nhất nhẹ hơn gói bánh nặng nhất là bao nhiêu gam?
A. 700 g.
B. 800 g.
C. 900 g.
D. 1000 g.
Bài 10: Một xe ô tô chở hàng ủng hộ đồng bào lũ lụt. Chuyển đầu chở được 2 tấn gạo, chuyến sau chở nhiều chuyến đầu 4 tạ gạo. Hỏi cả hai chuyến chở được bao nhiêu tạ gạo?
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Loại cân thông dụng | Nguyên lí hoạt động | Ưu điểm nổi bật | Phạm vi sử dụng |
|---|---|---|---|
| Cân đồng hồ | Biến dạng đàn hồi của lò xo bên trong làm quay kim chỉ | Tiện lợi, thao tác nhanh, bền bỉ, dễ đọc kết quả | Chợ dân sinh, nhà bếp, buôn bán hoa quả |
| Cân điện tử | Cảm biến lực biến đổi áp lực thành tín hiệu số | Độ chính xác rất cao (ĐCNN từ 0,01 g đến 0,001 g) | Phòng thí nghiệm, tiệm vàng, nhà thuốc |
| Cân Robecvan (cân đòn) | Nguyên tắc đòn bẩy cân bằng hai cánh tay đòn | Đo khối lượng chuẩn bằng cách so sánh với quả cân mẫu | Phòng thực hành vật lí, đo lường tiêu chuẩn |
| Cân y tế | Cân điện tử hoặc cân đòn lò xo chuyên dụng | Tích hợp đo cân nặng và chiều cao người | Bệnh viện, trạm y tế, phòng khám |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Khối lượng của một vật chỉ lượng chất chứa trong vật đó; mọi vật thể xung quanh ta đều có khối lượng.
- Kiến thức then chốt 2: Đơn vị đo khối lượng chuẩn trong hệ đo lường quốc tế và Việt Nam là kilôgam (kí hiệu: kg); các đơn vị thường dùng: g, mg, tấn, tạ, yến (1 tấn = 1000 kg, 1 kg = 1000 g).
- Kiến thức then chốt 3: Dụng cụ đo khối lượng là các loại cân: cân đòn, cân đồng hồ, cân điện tử, cân Robecvan, cân y tế.
- Kiến thức then chốt 4: Các bước đo khối lượng bằng cân đồng hồ: ước lượng khối lượng để chọn cân có GHĐ và ĐCNN thích hợp, hiệu chỉnh kim chỉ về số 0, đặt vật lên đĩa cân, đặt mắt vuông góc với mặt số, đọc và ghi kết quả.
- Kiến thức then chốt 5: Cách bảo quản cân: không đặt vật vượt quá GHĐ lên cân, giữ cân nơi khô ráo, tránh va đập mạnh làm hỏng lò xo hoặc cảm ứng điện tử.
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Khối lượng của một vật chỉ lượng chất chứa trong vật đó; mọi vật thể xung quanh ta đều có khối lượng.
- Đơn vị đo khối lượng chuẩn trong hệ đo lường quốc tế và Việt Nam là kilôgam (kí hiệu: kg); các đơn vị thường dùng: g, mg, tấn, tạ, yến (1 tấn = 1000 kg, 1 kg = 1000 g).
- Dụng cụ đo khối lượng là các loại cân: cân đòn, cân đồng hồ, cân điện tử, cân Robecvan, cân y tế.
- Các bước đo khối lượng bằng cân đồng hồ: ước lượng khối lượng để chọn cân có GHĐ và ĐCNN thích hợp, hiệu chỉnh kim chỉ về số 0, đặt vật lên đĩa cân, đặt mắt vuông góc với mặt số, đọc và ghi kết quả.
- Cách bảo quản cân: không đặt vật vượt quá GHĐ lên cân, giữ cân nơi khô ráo, tránh va đập mạnh làm hỏng lò xo hoặc cảm ứng điện tử.