Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 4
Lý thuyết KHTN 6 Bài 17: Tách chất khỏi hỗn hợp
Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 17: Tách chất khỏi hỗn hợp theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.
I. Nguyên tắc tách chất
- Ta có thể tách các chất trong hỗn hợp dựa trên sự khác nhau về tính chất của chúng.
Ví dụ:
+ Phù sa trong nước sông lắng xuống, tách khỏi nước .
+ Muối ăn không bị bay hơi nên khi làm cho nước biển bay hơi sẽ thu được muối ăn.
II. Một số cách tách chất
1. Lắng, gạn và lọc
- Lắng: tách các chất rắn lơ lửng nặng hơn ra khỏi các chất nhẹ hơn
Ví dụ:
+ Trong không khí thường có lẫn bụi.Khi lặng gió, sau một thời gian, hạt bụi nặng hơn tự động lắng xuống, giúp làm sạch không khí một cách tự nhiên.
+ Nước đục do bị lẫn đất, bùn, khi để yên, các hạt bùn đất sẽ lắng xuống đáy. Gạn lớp nước phía trên ta thu được nước trong hơn.
- Lọc: Dùng để tách các chất rắn không tan ra khỏi hỗn hợp lỏng.
Ví dụ: Khi các hạt chất rắn lơ lửng, khó lắng xuống, ta có thể lọc tách cúng ra khỏi chất lỏng hoặc chất khí.Để lọc chất rắn khỏi chất lỏng, ta thường dùng phễu lót giấy lọc. Giấy lọc chứa các lỗ li ti, khi chất lỏng chảy qua giấy lọc, các hạt chất rắn có kích thước lớn hơn lỗ này sẽ bị giữ lại.
2. Cô cạn
- Tách các chất khó bay hơi ra khỏi các chất dễ bay hơi.
Ví dụ:
+ Tách muối ăn từ nước muối: đun nóng dung dịch muối ăn cho đến khi nước bay hơi hết, còn lại là muối. Người làm muối cũng biết tận dụng nắng, gió để nước bay hơi, thu được muối ăn.
+ Tách các chất tan rắn ra khỏi dung dịch hoặc huyền phù bằng cách làm dung môi bay hơi, thu được chất rắn còn lại.
3. Chiết
- Tách các chất lỏng không tan vào nhau ra khỏi nhau bằng các dụng cụ như phễu chiết, bình chiết.
Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm
| Phương pháp tách | Nguyên tắc vật lí | Dụng cụ thí nghiệm cần thiết | Ứng dụng thực tiễn điển hình |
|---|---|---|---|
| Lắng và gạn | Chất rắn không tan có khối lượng riêng lớn tự chìm xuống đáy | Cốc thuỷ tinh, đũa thuỷ tinh | Gạn nước trong sau khi vo gạo, làm lắng bùn ao |
| Lọc | Chất lỏng chui qua lỗ màng lọc, giữ lại cặn rắn trên màng | Phễu lọc, giấy lọc màng xốp, giá sắt | Lọc cát bụi khỏi nước sinh hoạt, pha cà phê phin |
| Cô cạn | Dung môi lỏng bay hơi ở nhiệt độ sôi, chất tan rắn kết tinh | Bát sứ nung, đèn cồn, kiềng đun | Nghề làm muối hạt truyền thống từ nước biển |
| Chiết | Hai chất lỏng không hoà tan vào nhau có khối lượng riêng khác nhau | Phễu chiết thuỷ tinh có khoá van xả đáy | Tách tinh dầu thảo mộc ra khỏi nước, tách dầu ăn |
Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"
📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:
- Kiến thức then chốt 1: Mục đích của việc tách chất ra khỏi hỗn hợp: thu được chất tinh khiết hoặc loại bỏ các tạp chất không mong muốn phục vụ đời sống và sản xuất.
- Kiến thức then chốt 2: Nguyên tắc tách chất: dựa trên sự khác nhau về tính chất vật lí giữa các chất trong hỗn hợp (kích thước hạt, khối lượng riêng, độ tan, nhiệt độ sôi).
- Kiến thức then chốt 3: Phương pháp lắng và gạn: áp dụng để tách chất rắn không tan có khối lượng riêng lớn ra khỏi chất lỏng (gạn nước vo gạo, làm lắng cặn bể nước).
- Kiến thức then chốt 4: Phương pháp lọc: dùng phễu và giấy lọc để tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng (lọc cát ra khỏi nước, pha cà phê phin).
- Kiến thức then chốt 5: Phương pháp cô cạn và chiết: cô cạn dùng nhiệt độ làm bay hơi dung môi để thu chất rắn tan không bay hơi (sản xuất muối biển từ nước biển); chiết dùng phễu chiết để tách hai chất lỏng không hoà tan vào nhau (tách dầu ăn ra khỏi nước).
🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)
- Mục đích của việc tách chất ra khỏi hỗn hợp: thu được chất tinh khiết hoặc loại bỏ các tạp chất không mong muốn phục vụ đời sống và sản xuất.
- Nguyên tắc tách chất: dựa trên sự khác nhau về tính chất vật lí giữa các chất trong hỗn hợp (kích thước hạt, khối lượng riêng, độ tan, nhiệt độ sôi).
- Phương pháp lắng và gạn: áp dụng để tách chất rắn không tan có khối lượng riêng lớn ra khỏi chất lỏng (gạn nước vo gạo, làm lắng cặn bể nước).
- Phương pháp lọc: dùng phễu và giấy lọc để tách chất rắn không tan ra khỏi chất lỏng (lọc cát ra khỏi nước, pha cà phê phin).
- Phương pháp cô cạn và chiết: cô cạn dùng nhiệt độ làm bay hơi dung môi để thu chất rắn tan không bay hơi (sản xuất muối biển từ nước biển); chiết dùng phễu chiết để tách hai chất lỏng không hoà tan vào nhau (tách dầu ăn ra khỏi nước).