MasterSchool

Khoa học tự nhiên lớp 6 · KNTT · Chương 10

Lý thuyết KHTN 6 Bài 52: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Thiên thể

Chương 10: Trái Đất và bầu trời · Kết nối tri thức với cuộc sống

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 6 Bài 52: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Thiên thể theo chương trình SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Hệ thống hoá kiến thức định nghĩa, thí nghiệm minh hoạ, bảng so sánh và câu hỏi ôn tập có đáp án chi tiết.

Lớp

I. Chuyển động “nhìn thấy” và chuyển động “thực”

Khi tự quay quanh mình, ta nhìn thấy các vật xung quanh quay theo chiều ngược lại.

- Chuyển động quay của các vật quanh ta là chuyển động “nhìn thấy”.

- Chuyển động quay của ta là chuyển động thực.

Ví dụ: 

Ngồi trong xe ô tô đang chạy, ta thấy hai hàng cây bên đường chuyển động theo chiều ngược lại.

+ Chuyển động của hàng cây bên đường là chuyển động nhìn thấy.

+ Chuyển động của ô tô là chuyển động thực.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 1: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 1: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

II. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

1. Mặt Trời mọc và lặn

- Quan sát bầu trời, chúng ta thấy buổi sáng Mặt Trời mọc ở hướng Đông, sau đó chuyển động ngang qua bầu trời để đến buổi chiều lặn ở hướng Tây.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 2: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 2: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

2. Giải thích chuyển động của Mặt Trời nhìn từ Trái Đất

-  Do Trái Đất tự quay quanh trục của nó từ Tây sang Đông, nên người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời quay xung quanh Trái Đất từ Đông sang Tây.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 3: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 3: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Trái Đất quay quanh trục theo chiều từ Tây sang Đông

III. Phân biệt các thiên thể

Thiên thể là tên gọi chung các vật thể tự nhiên tồn tại trong không gian vũ trụ. Người ta phân biệt:

- Sao là thiên thể tự phát sáng.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 4: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 4: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

- Hành tinh là thiên thể không tự phát sáng, quay quanh sao, người ta nhìn thấy nó là nhờ nó được sao chiếu sáng.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 5: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 5: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Trái Đất là hành tinh quay quanh Mặt Trời và được Mặt Trời chiếu sáng

- Vệ tinh là thiên thể không tự phát sáng, quay quanh hành tinh, người ta nhìn thấy nó là nhờ nó được sao chiếu sáng.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 6: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 6: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Mặt Trăng là vệ tinh quay quanh Trái Đất và được Mặt Trời chiếu sáng

- Sao chổi là tiểu hành tinh, được cấu tạo chủ yếu bằng các khối khí đóng băng và bụi vũ trụ; có hình dáng giống cái chổi.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 7: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 7: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

- Chòm sao là tập hợp các sao mà đường tưởng tượng nối chúng với nhau có dạng hình học xác định.

                           

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 8: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể
Hình 8: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

Bảng tổng hợp & so sánh kiến thức trọng tâm

Chuyển động so sánh Bản chất chuyển động thực tế Hiện tượng nhìn thấy từ Trái Đất (Biểu kiến)
Trái Đất tự quay quanh trục Trái Đất quay từ Tây sang Đông quanh trục nghiêng 66°33’ Mặt Trời, Mặt Trăng và các vì sao mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây
Hiện tượng Ngày và Đêm Do Trái Đất hình cầu nên một nửa được chiếu sáng, một nửa trong bóng tối Mọi nơi trên Trái Đất lần lượt luân phiên có ban ngày sáng và ban đêm tối
Thời gian quay một vòng Trái Đất quay trọn vẹn 360 độ mất khoảng 24 giờ Chu kì một ngày đêm trọn vẹn kéo dài 24 giờ trên đồng hồ

Ghi nhớ trọng tâm "Em đã học"

📌 Các điểm then chốt cần ghi nhớ:

  • Kiến thức then chốt 1: Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nghiêng một góc khoảng 66 độ 33 phút so với mặt phẳng quỹ đạo theo chiều từ Tây sang Đông.
  • Kiến thức then chốt 2: Chuyển động tự quay của Trái Đất là nguyên nhân tạo ra hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau liên tục trên khắp bề mặt Trái Đất.
  • Kiến thức then chốt 3: Chuyển động nhìn thấy (chuyển động biểu kiến) của Mặt Trời: do Trái Đất quay từ Tây sang Đông nên người quan sát trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây mỗi ngày.
  • Kiến thức then chốt 4: Thời gian Trái Đất quay trọn vẹn một vòng quanh trục của nó là 24 giờ (tương ứng với một ngày đêm).
  • Kiến thức then chốt 5: Các thiên thể trên bầu trời đêm (các ngôi sao, chòm sao) cũng dường như chuyển động quay quanh thiên cực do hệ quả của chuyển động tự quay của Trái Đất.

🌟 Em đã học (Ghi nhớ kiến thức trọng tâm)

  • Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nghiêng một góc khoảng 66 độ 33 phút so với mặt phẳng quỹ đạo theo chiều từ Tây sang Đông.
  • Chuyển động tự quay của Trái Đất là nguyên nhân tạo ra hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau liên tục trên khắp bề mặt Trái Đất.
  • Chuyển động nhìn thấy (chuyển động biểu kiến) của Mặt Trời: do Trái Đất quay từ Tây sang Đông nên người quan sát trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây mỗi ngày.
  • Thời gian Trái Đất quay trọn vẹn một vòng quanh trục của nó là 24 giờ (tương ứng với một ngày đêm).
  • Các thiên thể trên bầu trời đêm (các ngôi sao, chòm sao) cũng dường như chuyển động quay quanh thiên cực do hệ quả của chuyển động tự quay của Trái Đất.

Câu hỏi ôn tập & củng cố bài học

Trái Đất tự quay quanh trục theo chiều nào và mất bao nhiêu thời gian cho một vòng quay?
Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nghiêng theo chiều từ Tây sang Đông. Thời gian Trái Đất tự quay trọn vẹn một vòng 360 độ quanh trục là khoảng 24 giờ (tương ứng với một ngày đêm).
Nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng ngày và đêm luân phiên nhau trên Trái Đất?
Do Trái Đất có dạng hình cầu nên Mặt Trời chỉ luôn chiếu sáng được một nửa bề mặt (gọi là ban ngày), nửa còn lại chìm trong bóng tối (gọi là ban đêm). Kết hợp với chuyển động tự quay liên tục từ Tây sang Đông của Trái Đất khiến mọi địa điểm trên bề mặt lần lượt luân phiên có ngày và đêm.
Tại sao hằng ngày ta lại nhìn thấy Mặt Trời mọc ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây?
Đó là chuyển động nhìn thấy (chuyển động biểu kiến) do góc nhìn tương đối của con người trên Trái Đất. Vì Trái Đất tự quay quanh trục của nó từ Tây sang Đông nên tạo ra cảm giác Mặt Trời đang chuyển động theo hướng ngược lại, mọc ở đằng Đông và lặn ở đằng Tây.
Nếu Trái Đất ngừng tự quay quanh trục của nó thì điều gì khủng khiếp sẽ xảy ra?
Một nửa Trái Đất sẽ vĩnh viễn là ban ngày nắng nóng thiêu đốt làm bốc hơi toàn bộ nước mặt, nửa còn lại sẽ vĩnh viễn là ban đêm lạnh giá đóng băng bao phủ. Khí hậu khắc nghiệt cực đoan này sẽ tiêu diệt hầu hết mọi sự sống trên Trái Đất.

Đề luyện tập theo bài